ABD, nadir toprak zincirinde vitesi yükseltti: yeni ayırma kimyası, savunma destekli finansman ve büyük ölçekli mıknatıs yatırımlarıyla Çin’e bağımlılığı azaltmaya çalışıyor. Akıllı telefonlardan yüksek torklu elektrikli araç motorlarına, doğrudan tahrikli rüzgâr türbinlerinden ileri görüntüleme cihazlarına kadar pek çok kritik donanım, neodimyum-demir-bor (NdFeB) mıknatıslara dayanıyor. Sorun artık maden rezervi değil; cevheri ve hurdaları yüksek saflıkta oksitlere ve mıknatısa dönüştüren işleme hattı. Bu hattın büyük kısmı Çin’de ve küresel ayrıştırma kapasitesinin yaklaşık yüzde 90’ı ile mıknatıs üretiminin çok büyük bir bölümünü elinde tutması, ABD’nin kırmak istediği darboğaz.
Yeni kimya: çözücü yerine kromatografi
Indiana merkezli ReElement Technologies, Purdue Üniversitesi’nde Prof. Nien-Hwa Linda Wang’ın laboratuvarında geliştirilen ligand destekli kromatografi yöntemini ticarileştiriyor. Yüksekliği fazla, reçine dolu kolonlarda; kömür yan ürünleri, cevher konsantreleri, hurda mıknatıslar ve pil üretim atıkları gibi karmaşık karışımlardan nadir toprak iyonları tek tek ayrılıyor. Geleneksel çözücü ekstraksiyonuna kıyasla daha az kimyasal, su ve enerji kullandığını; daha kompakt tesislerle yüksek saflıkta oksit üretebildiğini söylüyorlar. ReElement, Noblesville’deki tesiste üretimi artırırken Marion’daki daha büyük “Supersite” ile ölçeği büyütmeyi hedefliyor.
Para akışı: Pentagon, eyaletler ve özel sektör
Savunma Bakanlığı, “maden‑den mıknatısa” yerli zinciri kurmak için MP Materials ile çok yıllı bir paket üzerinde anlaştı: 400 milyon dolarlık dönüştürülebilir imtiyazlı hisse alımıyla şirkette önemli bir pay, Mountain Pass’ta ağır nadir toprak ayrıştırmasını genişletmek için 150 milyon dolarlık kredi ve NdPr için 10 yıl boyunca taban fiyat taahhüdü öne çıkan başlıklar. MP ayrıca “10X” adıyla yeni bir mıknatıs tesisi planlıyor.
Öte yanda, Kuzey Karolina’daki Benson kasabası, 10 bin ton/yıl kapasiteli yeni bir NdFeB mıknatıs fabrikasına ev sahipliği yapacak. Vulcan Elements’in yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırımıyla kurulacak tesis, 1.000 kişiye istihdam ve savunma ile ticari uygulamalara yönelik yerli mıknatıs arzını hedefliyor.
Washington sadece yurt içinde değil, tedariki çeşitlendirmede de agresif. ABD’nin Kalkınma Finansmanı Kurumu (DFC), Brezilya’da Serra Verde’nin iyonik killerden ağır nadir toprak üretecek madenine 465 milyon dolarlık kredi sağladı. Bu adım, özellikle ağır elementlerde Çin dışı arz yaratmayı amaçlıyor.
Özel sektörde de taşlar yerinden oynuyor. Apple’ın temmuzda MP Materials’a 500 milyon dolara kadar yatırım planı, ABD’de üretilecek mıknatısları tedarik zincirine katma hedefiyle dikkat çekti. MP’nin Çin’e oksit sevkiyatlarını azaltmasıyla NdPr fiyatlarında yaz aylarında görülen sert yükseliş, arz güvenliğinin şirketler için neden stratejik bir dosya olduğunu gösterdi.
Tablonun tamamı hâlâ net: Çin işlemeye ve mıknatıs üretimine hükmediyor. ABD’de yükselen yatırımlar ve yeni ayırma kimyaları, kısa vadede Çin’i hacim olarak yakalamaktan ziyade şoklara dayanıklı, daha temiz ve modüler bir tedarik hattı kurmayı hedefliyor. Bu zincirin adım adım kurulması, savunmadan enerjiye kadar geniş bir alanda riskleri azaltabilir.
Kaynak: www.techspot.com
