Astronomlar, yıllardır peşinde oldukları “yalnız” bir gezegenin hem kütlesini hem de uzaklığını ilk kez doğrudan ölçtü. KMT-2024-BLG-0792 / OGLE-2024-BLG-0516 olarak adlandırılan olayda görülen dünya, Jüpiter’in yaklaşık yüzde 22’si kadar—yani Satürn boyutunda—ve Dünya’dan kabaca 10 bin ışık yılı uzakta. Bulgular Science dergisinde yayımlandı.
Nasıl bulundu?
3 Mayıs 2024’te KMTNet ve OGLE yer tabanlı teleskopları, arka plandaki bir yıldızın ışığındaki kısa süreli parlama sayesinde bu mikromerceklenme olayını yakaladı. Tam o sırada uzaydaki Gaia da olayı gözledi. Gaia’nın konumu ve olayın geometrisi öylesine uygundu ki, tepe parlaklığa yakın bir aralıkta 16 saat içinde altı kez gözlem yapabildi. Dünya ile Gaia’nın bakış noktaları arasındaki küçük zaman farkı (paralaks), kütle–mesafe belirsizliğini kırarak gezegenin uzaklığını ve kütlesini çıkarmayı sağladı.
Neden önemli?
Analizler, cismin ya tamamen yıldızdan kopuk bir “serbest gezen” gezegen ya da bir yıldıza çok geniş bir yörüngede dolanan bir dünya olabileceğini gösteriyor. Kütle ve istatistiksel karşılaştırmalar, bunun kahverengi cüce gibi tek başına oluşmuş bir cisimden çok, bir gezegen sistemi içinde doğup dinamik etkileşimlerle dışarı atılmış bir gezegen olma ihtimalinin daha yüksek olduğuna işaret ediyor.
Çalışma ayrıca mikromercek olaylarının kütle dağılımında, gezegenlerle kahverengi cüceler arasında “Einstein çölü” diye anılan bir boşluğun bulunduğuna dair resmi güçlendiriyor. Daha ağır gezegenlerin sistemlerinden koparılmasının zor olması, gözlemlerde bu boşluğu doğal olarak oluşturuyor.
Önümüzdeki yıllarda, özellikle uzaydan yapılacak geniş alan mikromercek taramalarıyla bu tür dünyaların sayısı hızla artacak. NASA’nın Nancy Grace Roman Space Telescope’u ve Çin’in Earth 2.0 gibi projeleri, benzer olayları toplu halde yakalayıp çok daha fazla “yalnız gezegen”in kütlesini doğrudan ölçmeyi hedefliyor.
Kısa not: Mikromerceklenmede bir gezegen, arka plandaki bir yıldızın önünden geçtiğinde kütleçekimiyle yıldızın ışığını büyütür; bu parlama dakikalar–saatler sürer. Olay, hem Dünya’dan hem de uzaydan eşzamanlı izlendiğinde, iki bakış noktasındaki zaman farkı sayesinde cismin uzaklığı ve dolayısıyla gerçek kütlesi hesaplanabilir.
Kaynak: www.techspot.com
