NASA’nın ISS sonrası planları siyasi ve bütçesel belirsizlikler yüzünden yavaşlarken, Vast ilk ticari uzay istasyonu Haven‑1’i 2026’da yörüngeye çıkarma hedefini koruyor. Şirket, entegrasyon aşamasına geçtiğini ve 2025 boyunca uçuş birincil yapısının basınç testleri ile pasif kenetlenme adaptörü doğrulamalarını tamamladığını duyurdu. Takvim, 2026 Mayıs’ında SpaceX Falcon 9’la insansız fırlatma, ardından yörüngede kısa bir komisyonlama ve yıl ortasında dört kişilik ilk insanlı ziyaret şeklinde planlanıyor.
Haven‑1 yaklaşık 14 tonluk (yaklaşık 15 ton) bağımsız bir platform olarak tasarlandı. İstasyon, ilk etapta serbest uçuş uydusu gibi çalışacak; mürettebat, SpaceX’in Crew Dragon’u ile kenetlenip 10–30 gün arası kısa süreli görevler yapacak. Bu yaklaşım, ISS’e benzer sürekli ikmal hatlarına güvenmeden, istasyona önceden yüklenmiş sarf malzemeleriyle operasyonu mümkün kılıyor. Vast, robot kol eklemeyerek kütleyi düşük tutuyor; CO₂ filtre kartuşları gibi sarf kalemleri mürettebat tarafından periyodik değiştirilecek.
Haven‑1’in sundukları ve güncel durum
- Ziyaret başına dört astronot ve toplam üç yılda 160 “astronot‑günü” kapasitesi; ilaç geliştirme, kök hücre, bitki yetiştirme ve teknoloji gösterimleri gibi deneylere odaklı kullanım.
- İstasyon içinde Wi‑Fi ve sürekli bağlantı için Starlink lazer terminalli yüksek hızlı iletişim.
- Dragon ile uyumlu kenetlenme, büyük kubbeli pencere, 1000 W’a kadar güç ve fırlatma öncesi 150 kg’a kadar yükleme alanı gibi özellikler.
- NASA Marshall’da iz gaz/atmosfer kontrol sistemlerinin testleri tamamlandı; çevresel testler için Neil Armstrong Test Facility’de yer ayrıldı.
- Temel alt sistemleri yörüngede denemek üzere “Haven Demo” uydusu Kasım 2025’te başarıyla uçuruldu.
Bu ivme, ABD’nin ISS’yi 2030’da emekli etme planı ve güvenli imha için SpaceX’e verilen 843 milyon dolarlık “US Deorbit Vehicle” sözleşmesiyle aynı döneme denk geliyor. ISS sonrası dönemde NASA, kendi istasyonu yerine özel işletilen alçak Dünya yörüngesi platformlarından hizmet satın almayı hedefliyor.
Neden şimdi Vast öne çıkıyor?
NASA’nın ISS’in yerini alacak ticari istasyonlara yönelik ana sertifikasyon/hizmet ihalesi (CLDC) 2025’te “beklemede” statüsüne alınmıştı; ajans geçici olarak sektörü Destek Anlaşmaları ile ilerletiyor. Aynı yıl, bütçe kısıntıları nedeniyle ISS tarafında mürettebat sayısının düşürülmesi gibi adımların değerlendirildiği de sızmıştı. Kamu tarafındaki bu temkinli yaklaşım, özel girişimlerin takvim ve yetenek gösterme yarışıyla boşluğu doldurmaya çalıştığı bir ortam yaratıyor; Vast’in Haven‑1 programını hızlandırması bunun somut örneği.
Özetle: NASA’nın geçiş planlarında tempo düşse de, Haven‑1’in 2026 ikinci çeyrekteki fırlatma hedefi, tamamlanan yer/yörünge testleri ve net görev profiliyle ayakta duruyor. Gözler şimdi Falcon 9’un kalkışında ve Crew Dragon’un Haven‑1’e yapacağı ilk ziyaretin bilim, Ar‑Ge ve üretim tarafında açacağı yeni sayfada.
Kaynak: www.techspot.com
