Yapay zekânın biyoloji alanındaki yetenekleri dikkat çekici bir eşiği daha geride bıraktı. Science dergisinde yayınlanan yeni bir araştırmaya göre bilim insanları, yapay zekâ kullanarak bakterileri enfekte edebilen yeni virüsler tasarlamayı başardı. Çalışmanın, gen tedavisi ve biyoteknoloji açısından önemli fırsatlar sunabileceği belirtilirken aynı teknolojinin, biyolojik silah geliştirme amacıyla kötüye kullanılma ihtimali de endişe yaratıyor.
Yapay Zekâ, Genetik Kodun Dilini Öğrendi
Araştırma, Palo Alto merkezli Arc Institute ile Stanford Üniversitesi’nden bilim insanları tarafından gerçekleştirildi. Ekip, Evo 1 ve Evo 2 isimli genom dil modellerini kullanarak yeni virüs tasarımları oluşturdu.
Bu modeller, çalışma mantığı açısından ChatGPT veya Claude gibi büyük dil modellerine benzeseler de kitaplar ve internet metinleri yerine DNA’nın yapı taşlarını oluşturan trilyonlarca nükleotid dizisiyle eğitildiler. Böylece yapay zekâ, genetik kodun işleyişini ve “gramerini” öğrenebildi.
Araştırmacılar daha sonra modeli, yalnızca Escherichia coli (E. coli) bakterisini enfekte eden Phi X-174 virüsüyle aynı aileden yaklaşık 15 bin virüs üzerinde ek olarak eğitti. Çalışmanın güvenliği kapsamında insanları, hayvanları, bitkileri veya mantarları enfekte edebilecek virüsler araştırmanın tamamen dışında bırakıldı.
700 Bin Tasarım Arasından 16 İşlevsel Virüs Elde Edildi
Yapay zekâ, eğitim sürecinin ardından yaklaşık 700 bin farklı virüs tasarımı oluşturdu. Bunlar arasından en umut verici görülen 285 aday seçilerek DNA’lar laboratuvar ortamında sentezlendi ve bakterilere aktarıldı.
Deneyler sonucunda yapay zekâ tarafından tasarlanan 16 virüsün başarılı şekilde çalıştığı görüldü. Bu virüslerin, Phi X-174 kadar yaşayabilir olduğu, bazılarının ise referans virüsten daha hızlı çoğalabildiği tespit edildi. Bu sonuç, yapay zekânın yalnızca mevcut genetik yapıları analiz etmekle kalmayıp tamamen yeni ve işlevsel biyolojik sistemler de tasarlayabildiğini gösteriyor.
Bu teknoloji, doğru şekilde kullanıldığında gen tedavilerinin geliştirilmesine, genomların daha iyi anlaşılmasına ve zararlı bakterilere karşı yeni biyoteknolojik çözümler üretilmesine katkı sağlayabilir. Öte yandan araştırma, yapay zekânın biyogüvenlik açısından doğurabileceği riskleri de yeniden gündeme getiriyor. Daha önce yapılan bazı çalışmalar, genel amaçlı yapay zekâ sohbet botlarının biyolojik silahlarla ilgili planlamalarda endişe verici düzeyde bilgi sağlayabildiğini ortaya koymuştu.
Genom tasarlayabilen yapay zekâ modellerinin gelişmesi, kötü niyetli kişilerin daha bulaşıcı veya daha ölümcül biyolojik ajanlar geliştirme ihtimalini artırabilir. Bu nedenle teknolojinin ilerleme hızına paralel olarak etik kuralların, denetim mekanizmalarının ve biyogüvenlik önlemlerinin de güçlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Kaynak: engadget.com