CERN, Large Hadron Collider’ın (LHC) soğutma sisteminden çıkan sıcak suyu artık boşa harcamıyor. Ocak 2026 ortasından beri devrede olan yeni ısı değişim altyapısı, bu ısıyı Fransa sınırındaki Ferney‑Voltaire’deki yeni konut ve ticari alanların bölgesel ısıtma hattına aktarıyor. 12 Aralık’ta açılan bu hat, birkaç bin haneye denk gelecek ısıyı sağlayacak kapasitede.
Nasıl çalışıyor?
LHC’nin 27 km’lik halkasında yer alan Point 8’te (LHCb deneyinin bulunduğu nokta) kriyojenik ve diğer ekipmanlar suyla soğutuluyor. Bu su ısındıktan sonra normalde soğutma kuleleriyle atmosfere bırakılırdı. Yeni düzende, su önce iki adet 5 MW’lık ısı eşanjöründen geçiriliyor ve ısı, şehir şebekesine aktarılıyor; endüstriyel devre ile şehir şebekesi suyu birbirine karışmıyor.
Şu an Ferney‑Voltaire hattı CERN’den en fazla 5 MW çekiyor. LHC tam kapasitede çalışırken sistemdeki iki eşanjör sayesinde bunun teorik olarak 10 MW’a çıkması mümkün. LHC, 2026 yazında High‑Luminosity LHC hazırlıkları için başlayacak Long Shutdown 3 sürecine girecek olsa da Point 8’te bazı sistemler soğutulmaya devam edeceği için bu dönemde de çoğu zamanda 1–5 MW aralığında ısı sağlanacak; çok yıllı bakım sürecinde toplam beş ay kadar ara verilecek.
Fosil yakıt tüketmek yerine atık ısının değerlendirilmesi, CO₂ emisyonlarını ciddi biçimde azaltıyor. Bu proje, CERN’in ISO 50001 çerçevesindeki enerji yönetimi stratejisinin bir parçası. 2024’te açılan Prévessin Veri Merkezi’nin ısı geri kazanımıyla 2026/2027 kışından itibaren kampüsteki binaların büyük bölümünü ısıtması planlanıyor. Ayrıca LHC Point 1’deki soğutma kulelerinden ısının alınarak Meyrin yerleşkesindeki binalara verilmesi hedefleniyor. Tüm bu girişimlerin 2027 itibarıyla yılda 25–30 GWh tasarruf sağlaması bekleniyor.
Kısacası, “parçacıkları çarpıştıran” LHC artık komşu evleri de ısıtıyor. Hem enerji verimliliği artıyor hem de çevresel etki azalıyor.
Kaynak: www.techspot.com