Çin hükümetinin, ülkenin en gelişmiş yapay zekâ modellerine yurt dışından erişimi kısıtlayabilecek yeni düzenlemeler üzerinde çalıştığı öne sürülüyor. Reuters’ın konuya yakın kaynaklara dayandırdığı habere göre son bir ay içerisinde Çinli yetkililer; Alibaba, ByteDance ve Z.ai gibi önde gelen yapay zekâ şirketleriyle bir dizi toplantı gerçekleştirerek hem mevcut hem de henüz yayınlanmamış ileri düzey yapay zekâ modellerine yönelik olası erişim kısıtlamalarını masaya yatırdı.
Çin, Yapay Zekâyı Stratejik Bir Ulusal Varlık Olarak Görüyor
Toplantılar, Çin Ticaret Bakanlığı öncülüğünde gerçekleştirildi. Görüşmelere ayrıca ülkenin ekonomik planlamasından sorumlu Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu (NDRC) yetkilileri de katıldı. Pekin yönetimi, tıpkı ABD gibi gelişmiş yapay zekâ sistemlerini ulusal güvenlik açısından kritik stratejik teknolojiler arasında değerlendiriyor. Bu nedenle Çin’de geliştirilen ileri düzey yapay zekâ modellerinin ülke dışına kontrolsüz şekilde yayılmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.
Yalnızca kapalı kaynak modellerin değil, indirilebilir ve özelleştirilebilir açık ağırlıklı (open-weight) yapay zekâ modellerinin de kapsam içine alınabileceği belirtiliyor. Reuters’a konuşan kaynaklar, düzenlemenin kapsamının henüz netleşmediğini ve kısıtlamaların yalnızca gelecekte geliştirilecek modelleri kapsayabileceğini ifade etti. Düzenlemenin ne zaman yürürlüğe gireceği veya kesin olarak uygulanıp uygulanmayacağı ise henüz bilinmiyor.
Yapay Zekâ Teknolojisinin Sızdırılması Ulusal Güvenlik Suçu Sayılabilir
Toplantılarda ele alınan konular arasında, yapay zekâ teknolojilerinin izinsiz paylaşılması veya çalınmasına yönelik cezaların ağırlaştırılması da yer aldı. İddialara göre Çinli yetkililer, gelişmiş yapay zekâ teknolojilerinin sızdırılması veya fikri mülkiyetinin çalınmasının doğrudan ülkenin ulusal güvenlik yasaları kapsamında suç sayılmasını değerlendiriyor. Ek olarak yerli yapay zekâ girişimlerine yatırım yapabilecek kişi ve kuruluşlara yönelik yeni finansman kısıtlamalarının da gündeme geldiği belirtiliyor.
Çinli yapay zekâ şirketleri, özellikle DeepSeek R1 modelinin büyük ilgi görmesinin ardından küresel pazarda önemli bir ivme yakaladı. Alibaba’nın Qwen, ByteDance’in Doubao ve Z.ai’ın GLM-5.2 modelleri; düşük maliyetleri ve gelişmiş yetenekleri sayesinde uluslararası pazarda hızla yaygınlaşmaya başladı.
Çin’in bu modellere yönelik ihracat veya erişim kısıtlamaları getirmesi durumunda küresel yapay zekâ pazarında maliyetlerin artabileceği ve birçok şirketin alternatif çözümler aramak zorunda kalabileceği bildiriliyor.
ABD’nin Yapay Zekâ Politikası da Benzer Yönde İlerliyor
Çin’in attığı adımlar, ABD’nin son dönemde uygulamaya koyduğu yapay zekâ kısıtlamalarıyla benzerlik gösteriyor. ABD yönetimi, özellikle gelişmiş yapay zekâ modellerinin Çin, Rusya ve diğer bazı ülkelerde askeri veya istihbarat amaçlı kullanılabileceği endişesiyle çeşitli ihracat kontrolleri uygulamaya başladı.
Haziran ayında ABD, yabancı uyruklu kişilerin Anthropic tarafından geliştirilen gelişmiş Fable ve Mythos modellerine erişimini geçici olarak durdurmuştu. Daha sonra yeni güvenlik önlemlerinin uygulanmasının ardından Fable modeli yeniden kullanıma açılırken, siber güvenlik odaklı geliştirilen Mythos modeli yalnızca belirli güvenilir ABD kuruluşlarının erişimine sunuldu.
Çinli yetkililer de özellikle Mythos modelinin yazılım açıklarını tespit etme ve siber güvenlik alanındaki gelişmiş yeteneklerinden endişe duyuyor. Kaynaklar, Pekin yönetiminin ABD’nin bu modeli Çin’e karşı siber operasyonlarda kullanabileceğinden kaygı duyduğunu belirtiyor. Benzer görüşler daha önce Çin devlet medyasında ve siber güvenlik şirketi 360’ın kurucusu Zhou Hongyi tarafından da dile getirilmişti. Zhou, Çin’in kendi gelişmiş siber güvenlik odaklı yapay zekâ modellerini geliştirmesi gerektiğini savunmuştu.
Diğer bir yandan Çin, 2026 yılı boyunca yapay zekâ sektörüne yönelik denetimlerini önemli ölçüde artırdı. Nisan ayında ülkenin planlama kurumu, Meta’nın Çin kökenli yapay zekâ girişimi Manus’u yaklaşık 2 milyar dolara satın alma girişimini durdurmasını istedi. Haziranda ise Çinli yatırımcıları, teknolojileri, verileri ve ulusal güvenliği ilgilendiren yurt dışı işlemlere yönelik yeni ve daha sıkı düzenlemeler yürürlüğe girdi. Reuters’ın aktardığı bilgilere göre Çinli yetkililer, ayrıca Manus ve faaliyetlerini yurt dışına taşıyan bazı yerli yapay zekâ girişimleri hakkında da ihracat kontrol yasalarının ihlal edilip edilmediğini araştırıyor.
Henüz yeni düzenlemelerin teknik olarak nasıl uygulanacağı açıklanmış değil. Ancak Çinli hukuk uzmanlarının daha önce önerdiği modele göre temel açık kaynak yapay zekâ araçlarının; kayıt altına alınması, daha gelişmiş modellerin güvenlik incelemesinden geçirilmesi ve en ileri düzey yapay zekâ sistemlerinin ise yalnızca ülke içinde kullanılmasına izin verilmesi konuları değerlendiriliyor.
Kaynak: reuters.com