Çin’in nisan ayında yürürlüğe koyduğu yeni ihracat lisansları, samaryum ve bazı diğer nadir topraklara “çift kullanımlı” muamelesi yaparak SmCo gibi yüksek ısıya dayanıklı mıknatısların yurt dışına çıkışını sıkı denetime bağladı. Bu liste; metal, alaşım, oksit ve bu elementleri içeren ara ürünleri kapsıyor ve her sevkiyat için ayrıntılı nihai kullanıcı/nihai kullanım beyanı istiyor. Yılın sonuna doğru Pekin, lisans sürecini hızlandırmak için “genel lisans” uygulamasına geçti ancak nisan düzeni yürürlükte kalıyor. Bu yüzden tedarik hâlâ bir idari dar boğaza bağlı.
SmCo mıknatıslar füze kanatçık aktüatörleri gibi çok ısınan parçalarda tercih edildiği için, bu kısıtlama ABD’nin hassas güdümlü mühimmat üretimini doğrudan etkiliyor. Çin’in ağır nadir topraklar (Dy, Tb gibi) ve samaryum tarafındaki ağırlığı, Batı’daki arz açığını büyütürken ABD’ye yönelik akışlar özellikle yılın ortasında daraldı. Savunma sanayii tarafında tedarik riskleri ve maliyetler belirgin şekilde arttı.
Kısa vadede Fransız stokuyla nefes alındı
Washington’daki baskı artınca sektör, geçici bir çıkış buldu: Fransa’daki Solvay tesisinde 1970’lerden beri depoda bekleyen samaryum türevleri. İngiltere’deki Less Common Metals bu malzemeyi metale çevirip alaşıma dönüştürüyor; Arnold Magnetic Technologies ve Permag/Electron Energy Corporation gibi ABD’li tedarikçiler de bir “alıcı kulübü” kurup sevkiyatları güvenceye aldı. Yaklaşık 200 tonluk stokun ABD savunma müşterilerini bir yılı aşkın süre idare etmesi bekleniyor; ancak Çin dışı işleme maliyeti 5–8 kat daha yüksek.
Bu arada Solvay, La Rochelle’deki kapasitesini yeniden devreye alıp Permag ve Noveon Magnetics ile oksit tedarik anlaşmaları imzaladı; samaryumu Permag ve LCM tarafına, NdPr ile birlikte Dy/Tb’yi ise kademeli olarak (2026 hedefiyle) sunmayı planlıyor. Şirket, ABD’de tesis kurmaya da “destek güçlü olursa” sıcak bakıyor. LCM ile Permag’a dönük samaryum tedariki için ayrı bir stratejik iş birliği de duyuruldu.
Washington’ın planı: 2027’ye hazırlık
ABD tarafında asıl çözüm, yerli ekosistemi büyütmek. Temmuzda Pentagon, MP Materials’a çok yıllı bir paketle ortak oldu: 400 milyon dolar tutarında hisse yatırımı, 150 milyon dolarlık kredi, 10 yıl boyunca NdPr için fiyat tabanı ve yeni “10X” mıknatıs fabrikası için uzun vadeli alım taahhüdü. Hedef, 2028’den itibaren yılda 10 bin ton yerli mıknatıs kapasitesi ve Kaliforniya Mountain Pass’te ağır nadir toprak ayrıştırmasını genişletmek. Aynı zamanda DFARS 252.225-7052 uyarınca 1 Ocak 2027’den itibaren Çin kaynaklı SmCo ve NdFeB mıknatısların savunma tedarik zincirinden tamamen çıkarılması gerekiyor; sektör, 2026 ortası uyumluluk hedefiyle hazırlık yapıyor.
Tablo net: Çin’in yıl sonunda lisansları hızlandırması bazı akışları rahatlatsa da temel kısıtlar kalkmış değil; nisan düzenine dayalı lisans zorunluluğu ve teknoloji transferi kontrolleri yürürlükte. Batı’da ağır nadir toprak arzı dar ve yatırımların olgunlaşması yıllar alacak. Bu nedenle ABD savunma sanayii, kısa vadede Fransız stokları ve noktasal anlaşmalarla ayakta kalırken, orta-uzun vadede yerli üretim ve müttefik kaynaklara yaslanmak zorunda.
Kaynak: www.techspot.com