Çin’de “Frankenstein” diye anılan EUV litografi cihazıyla ilgili iddiaların dumanı dağılırken tablo netleşti: Farklı yerlerden toparlanan parçalardan oluşan bu deneme düzeneği henüz tek bir çip bile üretmedi. Tom’s Hardware, prototipin ikinci el müzayedeler ve çevrimiçi yedek parça pazarlarından temin edilen modüllerle bir araya getirildiğini, üretime uygun olmaktan çok uzak olduğunu yazdı. TechSpot da aynı yönde, “çalıntı EUV” mitinin gerçeğe çarptığını vurguluyor.
Reuters’ın 17 Aralık 2025 tarihli özel haberine göre Shenzhen’deki yüksek güvenlikli bir tesiste eski ASML mühendislerinin yer aldığı ekibin kurduğu EUV prototipi 2025’in başından beri test ediliyor; EUV ışığı üretebiliyor ama çalışır çip çıkaramadı. Resmî hedef 2028 olsa da kaynaklar 2030’u daha gerçekçi görüyor. TechSpot’un özetlediği bilgiler de bu tabloyu doğruluyor.
Neden çalışmıyor?
EUV, tek bir şeması “çalınıp” kopyalanabilecek bir makine değil. ASML’nin Twinscan NXE platformu, ABD, Avrupa ve Japonya’daki binlerce tedarikçinin onlarca yıllık Ar-Ge’sinin birleşimi. Işık kaynağında ASML’nin bünyesindeki Cymer’in CO₂ lazerle kalay damlacıklarını plazmaya çeviren LPP sistemi kullanılıyor. Optik tarafta ise Carl Zeiss’in atomik hassasiyette kaplamalı aynaları kritik rol oynuyor. Bu tedarik zincirinin malzemesini, yazılımını ve sahadaki birikimini sıfırdan kopyalamak neredeyse imkânsız.
Tom’s Hardware, bankaların ya da üreticilerin elden çıkardığı eski litografi makinelerinin parça parça toplanabildiğini; hatta kimi yedeklerin açık pazarda bulunabildiğini aktarıyor. Hatta bir Cymer EUV ışık kaynağının taşımada “takip edilip” parça numaralarının derlendiği yönünde söylentiler var. Ancak parçaları bir araya getirmek, ASML’nin kapalı yazılımı ve ince ayarları olmadan işe yaramıyor.
Çinli üreticiler DUV cephesinde ise daha pragmatik ilerliyor. SMIC gibi fabrikaların bazı eski ASML Twinscan NXT DUV makinelerini üçüncü taraf bileşenlerle güncelleyip verimi artırmaya çalıştığı bildiriliyor. Bu tür “yamalı” yükseltmelerin bile EUV’nin yerini tutmadığı açık.
Jeopolitik arka plan da tabloyu belirliyor. EUV sistemleri bugüne kadar Çin’e satılmadı; yalnızca ABD müttefikleri erişebiliyor. ASML, 2001’de ilk çalışan EUV prototipini göstermiş, yüksek hacimli üretime ancak 2019’da geçebilmişti. Bu zaman çizelgesi, Çin’deki prototipin kısa vadede üretime dönüşmeyeceğini düşündürüyor.
Kısacası Shenzhen’deki düzenek, “EUV yapıldı” başlıklarını karşılamıyor. Parçaları birleştirmek mümkün; fakat EUV’nin sırrı parçaların ötesinde, tedarik zinciri, yazılım, metrologi ve sahadaki deneyimde yatıyor. Şimdilik manzara, “Frankenstein” makinenin gerçek bir çip üretebilmesi için daha yıllara ihtiyacı olduğuna işaret ediyor.
Kaynak: www.techspot.com