DDR5 RAM Temel Overclock Rehberi: Gerçekten Performans Artıyor mu?

Bu yazımızda DDR5 RAM OverClock tavsiyelerinde bulunacağız. Listemizde bulunan tavsiyeler çoğunlukla Hynix A-Die ve M-Die modüllere yönelik olup belirli düzeylerde Samsung ve Micron çiplere de uygulanabilir. Sisteminizde kullandığınız işlemciye bağlı olarak bazı teknik değişkenlikler olabilir. Bunlara ek olarak RAM’lerin yüksek sıcaklıklara ulaşmaması için mümkünse aktif hava soğutma ile desteklenmesi veya kasa içerisinde iyi hava akışı sağlanması tavsiye edilir.

RAM Nand Tipi Nasıl Tespit Edilir?

Sistem İzleme Programları ile Tespit Etme

HWiNFO başta olmak üzere birçok sistem izleme programı RAM’ler hakkında detaylı bilgi sunabiliyor. HWiNFO’yu “Full Mode” şeklinde başlattıktan sonra Memory sekmesi altından veya bellek modunda başlattıktan sonra belleklerinizin içeriğini görüntüleyebilirsiniz.

HWiNFO indirme bağlantısı için tıklayınız.
Eğer belleğinizdeki Nand tipini sistem izleme programları ile bulamadıysanız aşağıdaki iki yöntemi de deneyebilirsiniz.

QVL Listesinden Tespit Etme

Birçok anakart üreticisi QVL listelerini oluştururken deneme yapılan RAM’lerin Nand tiplerini de yazmakta. RAM’lerinizin model kodunu başta kendi anakartınız olmak üzere anakartların QVL listlerinde aratarak bulabilirsiniz. Örneğin CMP48GX5M2X7200C36 kodlu belleğimizi bir QVL listesinde arattığımızda Chip Brand yani Nand tipinin Hynix M(M-Die) olduğunu görüyoruz.

tRFC Değeri ile Tespit Etme

Eğer belleğinizin SK Hynix üretimi olduğunu gördüyseniz ancak Nand modül tipini(Die) tam olarak tespit edemediyseniz bu yöntemi kullanabilirsiniz. 6000 MT/s frekans ve 1.45V voltaj verilen bir senaryoda Hynix A-Die modüller 384 tRFC değerine kadar inebiliyor iken Hynix M-Die modüller 480 tRFC değerine kadar düşebilmektedir.

RAM’lerde Rank Ne Anlama Gelir?

RAM’lerde modüllerin PCB’nin taraflarına dizilmesine göre Rank değeri oluşmaktadır. PCB’nin sadece bir tarafına Nand modülleri yerleştirilmiş ise 1 Rank, PCB’nin her iki tarafına da Nand modüller yerleştirilmiş ise 2 Rank’dır. DDR5’de bellek başına 32 GB ve üstü kapasiteye sahip modeller 2 Rank olmaktadır.
Üst düzey OverClock için 1 Rank RAM’ler tavsiye edilmektedir çünkü 2 Rank RAM modülleri işlemci içerisindeki bellek kontrolcüyü daha fazla yormaktadır ve bu da maksimum performansı etkilemektedir.

RAM Rank’ı Nasıl Anlaşılır?

Soğutucusuz bir belleğe sahipseniz direkt fiziksel olarak kontrol edebilirsiniz. Eğer soğutucuya sahip bir bellek modülünüz varsa tekrardan sistem izleme programlarından veya anakartınızın QVL listesinden destek alabilirsiniz.

HWiNFO’da Memory Mode olarak başlattığınızda RAM modelinizin yanında 1R veya 2R ifadesini görebilirisiniz. Buradan Rank’ı rahatlıkla anlayabilirsiniz.

QVL Listesinden Tespit Etme

Bazı anakart üreticileri 1 Rank ve 2 Rank’ı Single Sided (Tek Taraflı) ve Double Sided(Çift Taraflı) olarak da tanımlamaktadır.

OverClock Yapılırken Dikkat Edilmesi Gereken Değerler

Frekans

Frekans seçimi OverClock yapılırken dikkat edilmesi gerekilen önemli noktalardan biridir. Ana amacınız yüksek bellek bant genişliği ise frekans buna göre arttırılabilir ancak ilk amacınız daha düşük gecikme deneyimi ise gecikmeleri olabildiğince düşürmek için 6000-6400 MT/s aralığı tercih edilebilr. Ek olarak seçeceğiniz frekans kullandığınız işlemciye göre değişkenlik gösterebilir, işlemci içerisindeki bellek kontrolcü aralığı ve buna bağlı olarak hedeflenen frekans için bellek zamanlama modu dikkate alınmalıdır.
Maksimum frekans hedeflendiğinde deneme yapılırken +200 MT/s ekleyerek denemeler yapılabilir, bu sayede ana frekans kademeleri aralıklarla denenmiş olacaktır.

Bellek Zamanlama Modları/Gear Mode

AMD Ryzen 7000/9000 işlemcilerde bellek kontrolcünün belirli frekanslara kadar 1:1 modunda çalışırken belli bir frekans eşiğini aştığında ise 1:2 moduna geçtiği için frekans artmasına rağmen performans kaybına sebep olabilmekte. Bu nedenle UCLK’nın gayri resmi sınırı olarak tabir edilen ve 1:1 için tavsiye edilen nokta 6400-6533 MT/s’dir. 1:2 moduna geçtiğinizde artan gecikmeler kaynaklı performans kaybını telafi ederek performans kazanımına geçmeniz için 7600 MT/s veya üstü frekanslar tavsiye edilmekte.

Intel işlemcilerde ise bu durum Gear seviyesi olarak karşımıza çıkıyor. Intel’in Core ve Ultra serisi masaüstü işlemcilerinde Gear seviyeleri 2 ve 4 olarak isimlendirilmiş ve DDR4’deki Gear 1 ve 2 yapısının devamı niteliğinde şekillendirilmiş. Çok yüksek frekanslarda Gear 4’e yükseltmeniz gerekebilir ancak Intel işlemcilerin yapısı gereği 8600 MT/s gibi yüksek frekanslara Gear 2’de de çıkabiliyor.

Bellek ve Bellek Kontrolcü Bağlantı Çarpanları

MCLK, UCLK ve FCLK AMD Ryzen serisi odaklı bağlantı hızlarını temsil ederken Ring, D2D ve NGU bağlantıları Intel Core Ultra serisindeki bağlantıları temsil eder.

MCLK (MemClock): RAM belleğin gerçek çalışma hızını ifade eder, DDR RAM’in çalışma frekansının iki ile çarpılmamış haline denktir.

UCLK: Bellek kontrolcünün çalışma frekasıdır. RAM’in veri trafiğini yönetir ve bu yüzden MCLK ile uyum içerisinde olması önemlidir.

MCLK = UCLK olan senaryolar bellek zamanla modları kısmında da bahsettiğimiz gibi 1:1 oranına denk gelmektedir ve gecikme süreleri daha optimal noktalarda olmaktadır. Silikon kalitesine de bağlı olmakla birlikte genellikle 6400/6533 MT/s üstü kullanılacak bellekler için MCLK / 2 = UCLK şeklinde ayarlanmalıdır. Ancak ideal sınırlarda olsanız bile her koşulda MCLK ve UCLK eşit olamayabilir, bu noktada bellek kontrolcünün silikon kalitesi, anakartın RAM topolojisi etkili olabilmektedir bu yüzden Command Rate de manuel 1T olarak test edilmesini tavsiye ederiz.

FCLK: FCLK Fabric Clock, yani işlemcideki tüm birimlerin(I/O, Die, bellek kontrolcü vb) birbirleriyle arasındaki çalışma frekansını belirtir. FCLK frekansının yüksek olması belleklerle birlikte sistemin genel gecikmesinin düşmesine de yardımcı olmaktadır. Eğer silikon piyangosunu tutturan bir işlemciniz varsa 2200 MHz’e varan FCLK frekansına ulaşabilirsiniz ancak başarısız olursanız ve iyi bir performans elde etmek amacıyla 2133 MHz için de denemelerde bulunabilirsiniz. Eğer silikonunuz çok kötü ise FCLK için 2000 MHz’e düşmeniz gerekebilir.

Ring Frequency: İşlemci çekirdekleri, L3 Cache ve bellek arasındaki iletişimde rol oynar. 4100 MHz güveni bir başlangıç için iyi sayılır ve çoğu senaryoda yeterlidir. Daha üst Ring frekansları aşırı yüksek RAM frekanslarında gerekebilir.

D2D (Die to Die) Clock: İşlemci, I/O ve SoC birimleri arasındaki iletişim sağlar. Bellek ve I/O cihazları arsındaki iletişimde de rol oynar. 3200 MHz başlangıç için iyi bir değer olmakla birlikte çoğu senaryoda da yeterlidir.

NGU (Next Generation Uncore) Clock: Intel işlemcilerde çekirdek dışı birimlerin yönetildiği kısımdır. Bellek istekleri buradna yönlendirilir. Burada da 3100/3200 MHz frekansları başlangıç için iyi değerler olup çoğu kullanıcıya bellek yönetimi için yeterli kazanımı sağlayacaktır.

ana zamanlamalar

DDR5 belleklerde performansın kilidini açan ana zamanlamalar, rastgele düşürülen sayılar değil, birbirine sıkı matematiksel bağlarla kenetlenmiş bir bütün olarak da ele alınabilir.

CL (Cas Latency) değeri ana gecikmeyi belirtir ve dolaylı da olsa frekansa göre şekillenebilen bir değerdir. Hedeflediğiniz frekansa göre CL aralığı seçebilirsiniz. CL değerinin düşük olması gecikmeyi azaltsa da belirli bir noktadan sonra düşürmek için aşırı voltaj gerektiğinden dolayı diğer zamanlamalara göre ana düşürme hedefi olarak seçilmemelidir.

tRCD okunacak veri için satır açılma süresini ifade ederken tRP yeni bir satır açılması için gereken süredir. Her zaman olmasa da bu iki değer birbiriyle aynı kullanılabilir, istisna senaryolarda da birbirlerine yakın değerlerde olmaktadırlar. CL gibi dolaylı yoldan frekans ile olmasa da genel gecikmelere bağlıdırlar. tRCS ve tRP’yi bir noktadan sonra düşürmek için yüksek voltaj gerekebileceğinden düşürme noktasında denemeler yapılması gerekebilir.

Frekans	Tavsiye CL Aralığı (En Düşük – Ortalama)	Tavsiye tRCD Aralığı (En Düşük – Ortalama)	Tavsiye tRP Aralığı (En Düşük – Ortalama)
6200 – 6400 MT/s	28 – 30	34-36	34-36
7200- 7600 MT/s	32 – 34	42-44	42-44
7600-8000 MT/s	34 – 36	44-48	44-48
8200 – 8600 MT/s	38 – 40	48-52	48-52

tRAS ve tRC değerlerini belirlerken baz alınacak skala her zaman; tRAS değeri tRCD ve tRTP’nin toplamına (tRAS = tRCD + tRTP), döngü süresini belirleyen tRC değeri ise tRAS ve tRP’nin toplamına (tRC = tRAS + tRP) eşit veya bunlardan büyük olacak şekilde ayarlanmalıdır. Bu ayarlamalar ile bellek kontrolcüsünün okuma/yazma döngülerini hatasız tamamlamasını sağlarken sistemin altın oran denilen en verimli çalışma aralığında kalmasını garanti eder.

tRFC DRAM yongalarının yenileme süresini ifade eder ve 32’nin katları olarak ayarlanmalıdır(384,416,438,480 vb). tRFC için düşük değer daha iyi olmakla beraber kullanılan frekansa ve belleğin tipine göre alt limit değişkenlik gösterebilmektedir. Hynix A-Die ve M-Die bellekler için 6200-6400 MT/s’de 480 alt limit olarak tavsiye edilirken 8000 MT/s’de 652/656 alt sınır olarak tavsiye edilmekte ancak bu değerler için DRAM voltajı arttırmanız gerekebilir. Ek olarak voltaj arttırımı yapmanız gerekmese bile yenileme aralığı düştüğünden dolayı RAM sıcaklığı yükselebilir, sıcaklıkları ve stabilitesini test etmeniz gerekebilir.

tREFI (Refresh Interval) RAM’lerin devir olarak tabir edebileceğimiz saat çevirimini ifade eder ve bant genişliğinin artmasında yardımcı olur. Ryzen 7000/9000 işlemcilerde bellek kontrolcünün ayrık yapıda olmasından dolayı üst limit olarak 50000 ve 65528/65535 değerleri tavsiye edilirken Intel işlemcilerdeki birleşik bellek kontrolcü sayesinde 131070 ve 262140 gibi çok daha üst değerlere çıkılabiliyor ancak yükü arttırdığından dolayı ana hedef olarak tREFI yükseltmesi seçilmemelidir. tREFI yükseltirliken voltaj ve sıcaklığa dikkat etmek gerekir, RAM’lerin devri yükseldiği için sıcaklığın yükselmesi normaldir ancak yüksek sıcaklıklardan dolayı zarar görebilir. Bu yüzden 50 derecenin üstündeki sıcaklıklarda dikkat etmeniz gerekir.

Voltaj Değerleri

DRAM Voltajı arttırmaya ek olarak CPU I/O ve SoC için ek voltaj vermek gerekebilir.
DRAM voltajı 1.45V’a kadar güvenli sınırlarda sayılabilirken sınırları zorlamak isterseniz ve harici bir bellek soğutmaya sahipseniz 1.5 – 1.55 V aralığına kadar çıkabilirsiniz. 1.6V ve üstü voltajlar ise DRAM’ler için çok yüksek sıcaklıklara çıkmasına sebep olarak fiziksel zarar verme riskine sahiptir bu yüzden sınırları voltaja göre belirlemek gerekebilir.

CPU için I/O ve SOC voltajları ise anakartın kalitesine bağlı 1.4V’a kadar çıkabilir ancak çoğu senaryoda 1.35V yeterli gelebilmektedir.

Stabilite Testleri

Oluşabilecek hataları ve stabilitenin ölçümü için farklı testler mevcuttur, bazı test tavsiyeleri;

Memtest: Uzun süren ve tüm RAM’i derinlemesine test eden bir test türüdür. OverClock işlemi haricinde RAM arızası tespitinde de kullanılabilir.
Memtest ile test videomuz için tıklayınız.

ycruncher-VT3: Memtest’e kıyasla daha hızlı ve Windows içerisinden yapılabilen bir test türüdür.

TestMem5: Hızlı bir test olmasıyla birlikte farklı test senaryoları profil olarak yüklenebiliyor.

ycruncher-VT3 Testi Nasıl Yapılır?

ycruncher’ın .exe dosyasını çalıştırdıktan sonra 2’ye basarak “component stress tester” menüsünne giriyoruz. Bu menü altında birçok stres testi mevcut, eğer sadece bellek için test yapmak istiyorsanız 8’e basıp onaylayarak diğer tüm testleri kapattıktan sonra VT3 isimli ağırlığı RAM olan ama işlemciyi ve bellek kontrolcüyü de test eden 15 numaralı testi açabilirsiniz. Genel stabilite açısından 2 saat test edilmesini tavsiye ederiz ancak en az 1 saat testin tamamlanması ileride oluşabilecek hatalara karşı sizi önden uyaracaktır.

RAM OverClock Gerçekten Etkili mi?

Kısaca cevaplamak gerekirse evet, ama ne düzeyde? RAM OverClock işlemi bellek performansının ve gecikmeleri düşürmesinin yanı sıra işlemciye de destek olduğu için okuma ve yazma işlemlerinde ve oyunlardaki %1 ve %0.1 FPS değerleriniz başta olmak üzere birçok yerde katkı sağlayabilmekte.

Test Sistemimiz ve RAM profillerimiz;

Test sistemimiz AMD Ryzen 9800X3D işlemci , ASUS ROG Strix X870E-E anakart, Corsair Dominator Titanium 24×2 (CMP48GX5M2X7200C36) bellek ve RTX 5080 ekran kartından oluşmakta.

Default: 4800 MHz 40-40-40-77-117 tRFC1: 983 – tRFC2: 528 tREFI: 9437 – 1.1V
EXPO: 7400 MHz 38-48-48-120-168 tRFC: 776 – tREFI: 14440 – 1.4V
EXPO + tRFC-tREFI değişimi: 7400 MHz 38-48-48-120-168 tRFC1: 576 – tRFC2: 512 tREFI: 50000 – 1.45V
Manuel OC: 8000 MHz 36-48-48-108-156 tRFC: 652 – tRFC2: 576 – tREFI:50000 – 1.45V – 2133 MHz FCLK

Manuel oluşturduğumuz profilde elbette daha düşük zamanlamalar veya daha yüksek tREFI değeri elde edilebilir ancak voltajı çok yükseltmeden performans kazanımı sağlayabildiğimiz bir profil olduğundan bu profilin sonuçlarını paylaşmak istedik.

AIDA64 Bellek Testi Sonuçları

CS2’de 1080p ve 4K’da düşük ayarlarda yapılan Dust2 FPS Testinde ise sonuçlar şu şekilde;

CS2 1080p	Ortalama FPS	%1 FPS	%0.1 FPS
Default	610	321	243
EXPO	715	312	253
EXPO+tRFC/tREFI	735	325	266
Manuel OC	727	331	269

CS2 4K	Ortalama FPS	%1 FPS	%0.1 FPS
Default	254	110	102
EXPO	326	122	105
EXPO+tRFC/tREFI	326	127	117
Manuel OC	321	120	114

Ek olarak CS2’nin gösterdiği input lag sürelerinin farkları az da olsa AIDA64 bellek testindeki gecikmeler ile benzer doğrultuda azalmış olduğunu söylemek mümkün.