Giriş:
Selamlar, esenlikler. Bu konuda değerli @talongod ile üretici firmaların kontrol yazılımlarını inceleyeceğiz. Bu başlık altında Asus, MSI, Lenovo, HP, Acer markalarını ele alacağız.
Üretici Yazılımları Gerçekten Faydalı mı Yoksa Gereksiz Yük mü?
Yeni bir gaming laptop satın aldığınızda sizi yalnızca Windows ve sürücüler karşılamıyor. İlk yapmanız gereken şeylerin dışında cihazın kontrol yazılımlarını yüklemek atlanmaması gereken kritik bir faktördür. Bu uygulamaların amacı her ne kadar ilk bakışta basit görünse bile cihazınızın performans modlarını değiştirmek, fan hızlarını ayarlamak, gerektiğinde watt limiti atmak veya RGB aydınlatmayı kontrol etmek gibi işinizi çok kolaylaştıracak işlemleri yapabilmektir. Ancak işin perde arkasında bunlardan çok daha fazlası bulunmakta.
Modern gaming laptoplar artık geçmişte olduklarından çok farklı. İşlemciler ve ekran kartları sürekli olarak güç limitlerini değiştiriyor, fan profilleri anlık olarak ayarlanıyor, MUX Switch gibi teknolojiler performansı etkiliyor ve batarya yönetimi her zamankinden daha karmaşık hale geliyor. Üreticiler de tüm bu özellikleri kullanıcılara daha kolay sunabilmek için kendi yazılımlarını geliştiriyorlar.
Ancak bu uygulamalar yıllardır kullanıcılar arasında tartışma konusu. Bir kesim bu yazılımları vazgeçilmez olarak görüyor, diğer kesim de yeni aldığı laptopta ilk iş olarak kaldırıyor. Hatta bazı kullanıcılar performans düşüşlerini, yüksek RAM kullanımını ve çeşitli sistem sorunlarının sorumlusu olarak bu yazılımları hedef gösteriyor.
Peki gerçekte durum ne?
Bu uygulamalar gerçekten gerekli mi? Yüklendiklerinde ve kaldırıldıklarında neler değişiyor? Hangi markanın yazılımı daha başarılı? Alternatifleri var mı? Biz bu yazıda bunları konuşacağız.
Bu Yazılımlar Neden Ortaya Çıktı?
Laptoplar ilk üretildiklerinde kullanıcılar masaüstlerinde olduğu gibi her şeyi ayarlamak zorundalardı. Devamlı BIOS ayarları arasında git-gel yapmak, üçüncü parti yazılımlardan korunmak ve tabii ki de ticari kaygılar ve (milyar dolarlık şirketler neden üçüncü parti yazılım kullandırsın?) zamanla ihtiyaçlar arttıkça bu programlar da çeşitlenmeye başladı. Kısacası üretici yazılımları başlangıçta yalnızca birkaç ek ayar sunan basit araçlardı. Modern gaming laptopların sahip olduğu karmaşık donanım yapısını kullanıcıya daha anlaşılır sunmak için bu programlar iyice geliştirildi.
Bu Yazılımlar Tam Olarak Neleri Kontrol Ediyor?
1 - Güç Profilleri
Bir gaming laptopta Sessiz, Dengeli, Turbo moduna geçtiğinizde (Clevo Center gibi yerlerde Eğlence modları da bulunur.) yalnızca fanların devri değişmiyor. Arka planda işlemcinin PL1, PL2, PL4 gibi değerleri, ekran kartının TGP değerleri, fan eğrileri ve bazı durumlarda işlemcinin boost davranışı bile yeniden yapılandırılıyor.
Örneğin bir laptop Sessiz modda 15 - 30 W işlemci tüketimiyle çalışabilirken, Turbo modunda 80 - 100 W seviyelerine çıkabilir. Tabii ki burda fan eğrileri de çok önemli. Mesela Sessiz modda 30 W çekerken 1500 RPM ile 75 derece ise Turbo modunda 80 W, 6200 RPM ve 90 derece çalışabilir. Bu yüzden de bazı kullanıcılar Turbo modunu açınca ''FPS'm arttı.'' derken aslında cihazın tüketimlerini değiştiriyor.
2 - Fan Kontrolü
Eskiden fanlar büyük ölçüde BIOS tarafından yönetiliyordu. Günümüzde ise birçok gaming laptopta fan eğrileri doğrudan üretici yazılımları tarafından kontrol ediliyor. Bu sayede kullanıcılar eskiye nazaran daha fazla konfigürasyon yapabilmekte. Hatta bazı insanlar fan eğrilerini düşürerek daha sessiz modda stabil performans elde edebiliyor.
3 - Batarya Kalibrasyonu
Özellikle laptopunu sürekli prizde kullanan kullanıcılar için batarya koruma modları oldukça önemli. Birçok üretici %60, %80, Akıllı Şarj Modu gibi seçenekler sunuyor.. Bu özellikler bataryanın sürekli %100 seviyesinde kalmasını önleyerek uzun vadede pil sağlığını korumaya yardımcı olabilir.
4 - RGB ve Çevre Birimleri
Birçok kullanıcı için en görünür özelliklerden biri de RGB kontrolü. Klavye aydınlatması, ışık efektleri, makro ayarlar, bazı çevre birimlerinin yönetimi yine bu yazılımlar üzerinden gerçekleştirilebilir. Bazı üreticiler fare, kulaklık, monitör gibi çevre birimlerini de aynı ekosisteme dahil ediyor.
5 - GPU Modları ve MUX Switch
Son yılların en önemli teknolojilerinden biri de MUX Switch. Eskiden görüntü her zaman işlemcinin dahili birimi üzerinden geçerken, MUX Switch sayesinde kullanıcılar ekran kartını doğrudan panele bağlayabiliyor. Bunun sonucunda da bazı oyunlarda %15-30 arası performans kazanımı elde edilebiliyor. Ama şöyle bir durum da var ki, bazı üreticiler bu ayarı yalnızca kendi kontrol merkezi üzerinden sunuyor. Yani uygulamayı kaldırırsanız bazı cihazlarda MUX Switch kontrolünü kaybedebiliyorsunuz.
6 - Sürücü ve BIOS Güncellemeleri
Birçok kullanıcı farkında olmasa da üretici yazılımları yalnızca ayar programı olarak çalışmamakta. Aynı zamanda BIOS güncellemelerini, Firmware güncellemelerini, sürücü paketlerini, sistem bileşenlerini de yönetebiliyor. Bazı kullanıcılar için bu oldukça büyük bir nimetken bazı kullanıcılar ise bu durumun gereksiz servisler ve arka plan işlemleri oluşturduğunu düşünüyor. Tartışmalar da burada başlıyor işte. Çünkü bütün bu özellikleri sunabilmek için üretici yazılımlarının arka planda sürekli çalışan servisler, telemetri bileşenleri ve yardımcı süreçler kullanması gerekiyor.
Her Markanın Uygulaması Aynı mı, Neleri Farklı Yapıyorlar?
Her ne kadar hepsine üretici yazılımı desek bile gerçekte bu uygulamalar aynı, değişen tek şey tema. Bazıları oldukça başarılıyken bazıları da yıllardır kullanıcıların hedef tahtasında, performans kaynaklı sınıfta kalıyorlar.
1 - ASUS Armoury Crate
Muhtemelen en çok bilinen ve en çok tartışılan uygulama. Armoury Crate'in en büyük avantajı neredeyse bütün ayarları tek bir merkezde toplaması. Performans modları, fan profilleri, GPU modları, MUX Switch, RGB ayarları, oyun profilleri ve çevre birimleri oldukça kapsamlı şekilde yönetilebiliyor. Özellikle ROG ve TUF serisinde sunulan özellik sayısı etkileyici görünebilir. Ancak eleştirilerin büyük kısmının başladığı bir nokta var. Hepimiz bunu biliyoruz: PERFORMANS. (Krem olmayan.) Armoury Crate arka planda birden fazla servis çalıştırıyor. Güncellemeler sonrasında çeşitli hatalar yaşanabildiği, RAM tüketiminin arşa çıktığı ve zaman zaman da sistemde kararsızlıklara neden olduğu gibi şikayetler epey fazla. Her ne kadar eskisine nazaran şikayet olmasa bile hala henüz stabil çalışmıyor. Bu yüzden son yıllarda birçok ASUS kullanıcısının yeni bir göz bebeği var: G-Helper.
2 - ASUS G-Helper
G-Helper'dır bu arada. Başka söze gerek yok. Her ne kadar çok sade ve basic görünse bile çok kullanışlı. Yine hemen hemen her tür özelleştirme ayarını bu yazılım üzerinden kontrol edebilirsiniz. Armoury Crate'e nazaran basit görünse bile orada yapabildiğiniz özelleştirmeleri burada da rahatlıkla yapabilirsiniz.
3 - MSI Center
MSI Center özelleştirme bakımından en kapsamlı uygulamalardan biri. Yukarıda bahsettiğimiz konfigürasyon ayarlamalarının tamamını destekliyor. Tek farkı daha sade bir arayüze sahip olması. Fakat MSI'ın modüler yapısı bazen dezavantaja dönüşebiliyor. Bazı kullanıcılar gereksiz modüllerin yüklenmesi, güncellemeler sonrasında kararsızlıklar, beklenmedik hatalar, arka plan servislerinin artması gibi nedenlerle MSI Center'ı eleştiriyor. Biz de onlardan biriyiz. Buna rağmen özellikle üst seviye MSI laptoplarında gayet stabil ve başarılı.
4 - Lenovo Vantage
Lenovo'nun buradaki yaklaşımı biraz farklı. Neden mi? Vantage, her ne kadar yine bu bahsettiğimiz konfigürasyonları desteklese bile daha çok sistem yönetimi, batarya koruması ve güncellemeler üzerine yoğunlaşıyor. Özellikle batarya koruma özellikleri, güncelleme sistemi, güç profilleri, donanım izleme araçları oldukça başarılı.
5 - Lenovo Legion Space
Legion Space ise donanım ağırlıklı. Oyunculara yönelik özellikleri ve özelleştirmeleri tek bir arayüz altında topluyor. Genel bağlamda çok sorunlu bir HUB değil. Tabii kusursuz olduğunu söylemek de tabii ki mümkün değil. Zaman zaman arka plan servislerinin çok fazla kaynak tükettiği veya bazı güncellemelerin sorun çıkardığı görülüyor. Son olarak bu Legion Space'in aslında Lenovo GO adlı el konsoluna özgü çıktığı fakat üreticinin sonrasında çok iyi bir HUB olduğunu düşünmesi üzerine ve genel yorumların da memnuniyet içerdiğini gördüklerinde laptoplar için de bir alternatif olarak sundular.
6 - HP Omen Gaming HUB
Omen Gaming HUB'ın diğer muadillerine göre en büyük farkı daha sade bir arayüze sahip olması. Bunun yanında özelleştirme seçenekleri oldukça kıt, donanıma en az müdahale edecek şekilde kullanıcının hizmetine sunulmuş. Kendi HUB'larının içerisine reklam eklemiş olmaları da büyük bir eksi. Bizim için tamamiyle sınıfta kalan bir HUB oldu kendisi. Ayrıca OmenCore gibi üçüncü parti kullanıcıların geliştirdiği, HP'nin kendi Omen Gaming HUB'ında sakındığı birçok özelliği bünyesinde barındıracak şekilde geliştiriliyor. Kenara yazılmasında fayda var.
7 - Acer NitroSense
Acer tarafında işler basit. Temel işlevlere odaklanılmış. Avantajı nedir derseniz oldukça hafif ve anlaşılır. Fakat gelişmiş kullanıcılar için sundukları seçenekler rakiplerinin biraz gerisinde kalmakta.
8 - Acer PredatorSense
NitroSense'e tamamen karşı şekilde cihazın tam yük performansını test etmek için oldukça ideal. Milimetrik fan eğrisi ayarları, CoolBoost yönetimi gibi farklılıkları var ve bu farklar kayda değer.
Sonuç
Tıpkı konunun girişinde söylediğimiz gibi, programların hizmet ettikleri amaç aynı ve değişen şey tema. Okuduğunuz için teşekkürlerimizi iletir, iyi forumlar dileriz.
Selamlar, esenlikler. Bu konuda değerli @talongod ile üretici firmaların kontrol yazılımlarını inceleyeceğiz. Bu başlık altında Asus, MSI, Lenovo, HP, Acer markalarını ele alacağız.
Üretici Yazılımları Gerçekten Faydalı mı Yoksa Gereksiz Yük mü?
Yeni bir gaming laptop satın aldığınızda sizi yalnızca Windows ve sürücüler karşılamıyor. İlk yapmanız gereken şeylerin dışında cihazın kontrol yazılımlarını yüklemek atlanmaması gereken kritik bir faktördür. Bu uygulamaların amacı her ne kadar ilk bakışta basit görünse bile cihazınızın performans modlarını değiştirmek, fan hızlarını ayarlamak, gerektiğinde watt limiti atmak veya RGB aydınlatmayı kontrol etmek gibi işinizi çok kolaylaştıracak işlemleri yapabilmektir. Ancak işin perde arkasında bunlardan çok daha fazlası bulunmakta.
Modern gaming laptoplar artık geçmişte olduklarından çok farklı. İşlemciler ve ekran kartları sürekli olarak güç limitlerini değiştiriyor, fan profilleri anlık olarak ayarlanıyor, MUX Switch gibi teknolojiler performansı etkiliyor ve batarya yönetimi her zamankinden daha karmaşık hale geliyor. Üreticiler de tüm bu özellikleri kullanıcılara daha kolay sunabilmek için kendi yazılımlarını geliştiriyorlar.
Ancak bu uygulamalar yıllardır kullanıcılar arasında tartışma konusu. Bir kesim bu yazılımları vazgeçilmez olarak görüyor, diğer kesim de yeni aldığı laptopta ilk iş olarak kaldırıyor. Hatta bazı kullanıcılar performans düşüşlerini, yüksek RAM kullanımını ve çeşitli sistem sorunlarının sorumlusu olarak bu yazılımları hedef gösteriyor.
Peki gerçekte durum ne?
Bu uygulamalar gerçekten gerekli mi? Yüklendiklerinde ve kaldırıldıklarında neler değişiyor? Hangi markanın yazılımı daha başarılı? Alternatifleri var mı? Biz bu yazıda bunları konuşacağız.
Bu Yazılımlar Neden Ortaya Çıktı?
Laptoplar ilk üretildiklerinde kullanıcılar masaüstlerinde olduğu gibi her şeyi ayarlamak zorundalardı. Devamlı BIOS ayarları arasında git-gel yapmak, üçüncü parti yazılımlardan korunmak ve tabii ki de ticari kaygılar ve (milyar dolarlık şirketler neden üçüncü parti yazılım kullandırsın?) zamanla ihtiyaçlar arttıkça bu programlar da çeşitlenmeye başladı. Kısacası üretici yazılımları başlangıçta yalnızca birkaç ek ayar sunan basit araçlardı. Modern gaming laptopların sahip olduğu karmaşık donanım yapısını kullanıcıya daha anlaşılır sunmak için bu programlar iyice geliştirildi.
Bu Yazılımlar Tam Olarak Neleri Kontrol Ediyor?
1 - Güç Profilleri
Bir gaming laptopta Sessiz, Dengeli, Turbo moduna geçtiğinizde (Clevo Center gibi yerlerde Eğlence modları da bulunur.) yalnızca fanların devri değişmiyor. Arka planda işlemcinin PL1, PL2, PL4 gibi değerleri, ekran kartının TGP değerleri, fan eğrileri ve bazı durumlarda işlemcinin boost davranışı bile yeniden yapılandırılıyor.
Örneğin bir laptop Sessiz modda 15 - 30 W işlemci tüketimiyle çalışabilirken, Turbo modunda 80 - 100 W seviyelerine çıkabilir. Tabii ki burda fan eğrileri de çok önemli. Mesela Sessiz modda 30 W çekerken 1500 RPM ile 75 derece ise Turbo modunda 80 W, 6200 RPM ve 90 derece çalışabilir. Bu yüzden de bazı kullanıcılar Turbo modunu açınca ''FPS'm arttı.'' derken aslında cihazın tüketimlerini değiştiriyor.
2 - Fan Kontrolü
Eskiden fanlar büyük ölçüde BIOS tarafından yönetiliyordu. Günümüzde ise birçok gaming laptopta fan eğrileri doğrudan üretici yazılımları tarafından kontrol ediliyor. Bu sayede kullanıcılar eskiye nazaran daha fazla konfigürasyon yapabilmekte. Hatta bazı insanlar fan eğrilerini düşürerek daha sessiz modda stabil performans elde edebiliyor.
3 - Batarya Kalibrasyonu
Özellikle laptopunu sürekli prizde kullanan kullanıcılar için batarya koruma modları oldukça önemli. Birçok üretici %60, %80, Akıllı Şarj Modu gibi seçenekler sunuyor.. Bu özellikler bataryanın sürekli %100 seviyesinde kalmasını önleyerek uzun vadede pil sağlığını korumaya yardımcı olabilir.
4 - RGB ve Çevre Birimleri
Birçok kullanıcı için en görünür özelliklerden biri de RGB kontrolü. Klavye aydınlatması, ışık efektleri, makro ayarlar, bazı çevre birimlerinin yönetimi yine bu yazılımlar üzerinden gerçekleştirilebilir. Bazı üreticiler fare, kulaklık, monitör gibi çevre birimlerini de aynı ekosisteme dahil ediyor.
5 - GPU Modları ve MUX Switch
Son yılların en önemli teknolojilerinden biri de MUX Switch. Eskiden görüntü her zaman işlemcinin dahili birimi üzerinden geçerken, MUX Switch sayesinde kullanıcılar ekran kartını doğrudan panele bağlayabiliyor. Bunun sonucunda da bazı oyunlarda %15-30 arası performans kazanımı elde edilebiliyor. Ama şöyle bir durum da var ki, bazı üreticiler bu ayarı yalnızca kendi kontrol merkezi üzerinden sunuyor. Yani uygulamayı kaldırırsanız bazı cihazlarda MUX Switch kontrolünü kaybedebiliyorsunuz.
6 - Sürücü ve BIOS Güncellemeleri
Birçok kullanıcı farkında olmasa da üretici yazılımları yalnızca ayar programı olarak çalışmamakta. Aynı zamanda BIOS güncellemelerini, Firmware güncellemelerini, sürücü paketlerini, sistem bileşenlerini de yönetebiliyor. Bazı kullanıcılar için bu oldukça büyük bir nimetken bazı kullanıcılar ise bu durumun gereksiz servisler ve arka plan işlemleri oluşturduğunu düşünüyor. Tartışmalar da burada başlıyor işte. Çünkü bütün bu özellikleri sunabilmek için üretici yazılımlarının arka planda sürekli çalışan servisler, telemetri bileşenleri ve yardımcı süreçler kullanması gerekiyor.
Her Markanın Uygulaması Aynı mı, Neleri Farklı Yapıyorlar?
Her ne kadar hepsine üretici yazılımı desek bile gerçekte bu uygulamalar aynı, değişen tek şey tema. Bazıları oldukça başarılıyken bazıları da yıllardır kullanıcıların hedef tahtasında, performans kaynaklı sınıfta kalıyorlar.
1 - ASUS Armoury Crate
Muhtemelen en çok bilinen ve en çok tartışılan uygulama. Armoury Crate'in en büyük avantajı neredeyse bütün ayarları tek bir merkezde toplaması. Performans modları, fan profilleri, GPU modları, MUX Switch, RGB ayarları, oyun profilleri ve çevre birimleri oldukça kapsamlı şekilde yönetilebiliyor. Özellikle ROG ve TUF serisinde sunulan özellik sayısı etkileyici görünebilir. Ancak eleştirilerin büyük kısmının başladığı bir nokta var. Hepimiz bunu biliyoruz: PERFORMANS. (Krem olmayan.) Armoury Crate arka planda birden fazla servis çalıştırıyor. Güncellemeler sonrasında çeşitli hatalar yaşanabildiği, RAM tüketiminin arşa çıktığı ve zaman zaman da sistemde kararsızlıklara neden olduğu gibi şikayetler epey fazla. Her ne kadar eskisine nazaran şikayet olmasa bile hala henüz stabil çalışmıyor. Bu yüzden son yıllarda birçok ASUS kullanıcısının yeni bir göz bebeği var: G-Helper.
2 - ASUS G-Helper
G-Helper'dır bu arada. Başka söze gerek yok. Her ne kadar çok sade ve basic görünse bile çok kullanışlı. Yine hemen hemen her tür özelleştirme ayarını bu yazılım üzerinden kontrol edebilirsiniz. Armoury Crate'e nazaran basit görünse bile orada yapabildiğiniz özelleştirmeleri burada da rahatlıkla yapabilirsiniz.
3 - MSI Center
MSI Center özelleştirme bakımından en kapsamlı uygulamalardan biri. Yukarıda bahsettiğimiz konfigürasyon ayarlamalarının tamamını destekliyor. Tek farkı daha sade bir arayüze sahip olması. Fakat MSI'ın modüler yapısı bazen dezavantaja dönüşebiliyor. Bazı kullanıcılar gereksiz modüllerin yüklenmesi, güncellemeler sonrasında kararsızlıklar, beklenmedik hatalar, arka plan servislerinin artması gibi nedenlerle MSI Center'ı eleştiriyor. Biz de onlardan biriyiz. Buna rağmen özellikle üst seviye MSI laptoplarında gayet stabil ve başarılı.
4 - Lenovo Vantage
Lenovo'nun buradaki yaklaşımı biraz farklı. Neden mi? Vantage, her ne kadar yine bu bahsettiğimiz konfigürasyonları desteklese bile daha çok sistem yönetimi, batarya koruması ve güncellemeler üzerine yoğunlaşıyor. Özellikle batarya koruma özellikleri, güncelleme sistemi, güç profilleri, donanım izleme araçları oldukça başarılı.
5 - Lenovo Legion Space
Legion Space ise donanım ağırlıklı. Oyunculara yönelik özellikleri ve özelleştirmeleri tek bir arayüz altında topluyor. Genel bağlamda çok sorunlu bir HUB değil. Tabii kusursuz olduğunu söylemek de tabii ki mümkün değil. Zaman zaman arka plan servislerinin çok fazla kaynak tükettiği veya bazı güncellemelerin sorun çıkardığı görülüyor. Son olarak bu Legion Space'in aslında Lenovo GO adlı el konsoluna özgü çıktığı fakat üreticinin sonrasında çok iyi bir HUB olduğunu düşünmesi üzerine ve genel yorumların da memnuniyet içerdiğini gördüklerinde laptoplar için de bir alternatif olarak sundular.
6 - HP Omen Gaming HUB
Omen Gaming HUB'ın diğer muadillerine göre en büyük farkı daha sade bir arayüze sahip olması. Bunun yanında özelleştirme seçenekleri oldukça kıt, donanıma en az müdahale edecek şekilde kullanıcının hizmetine sunulmuş. Kendi HUB'larının içerisine reklam eklemiş olmaları da büyük bir eksi. Bizim için tamamiyle sınıfta kalan bir HUB oldu kendisi. Ayrıca OmenCore gibi üçüncü parti kullanıcıların geliştirdiği, HP'nin kendi Omen Gaming HUB'ında sakındığı birçok özelliği bünyesinde barındıracak şekilde geliştiriliyor. Kenara yazılmasında fayda var.
7 - Acer NitroSense
Acer tarafında işler basit. Temel işlevlere odaklanılmış. Avantajı nedir derseniz oldukça hafif ve anlaşılır. Fakat gelişmiş kullanıcılar için sundukları seçenekler rakiplerinin biraz gerisinde kalmakta.
8 - Acer PredatorSense
NitroSense'e tamamen karşı şekilde cihazın tam yük performansını test etmek için oldukça ideal. Milimetrik fan eğrisi ayarları, CoolBoost yönetimi gibi farklılıkları var ve bu farklar kayda değer.
Sonuç
Tıpkı konunun girişinde söylediğimiz gibi, programların hizmet ettikleri amaç aynı ve değişen şey tema. Okuduğunuz için teşekkürlerimizi iletir, iyi forumlar dileriz.