Herkese merhabalar Techolay Sosyal ailesi, bugünün konusu modern hava savunma sistemleri ve yerli hava savunma sistemlerimiz olacak.
Ben böyle konularda tarihe pek yer vermem ama kısaca bahsetmek gerekirse, hava savunmanın tarihi birinci dünya savaşına kadar uzanır. Uçakların ortaya çıkışıyla bu silahları engellemek için de uçaksavarlar ortaya çıkmıştır. Bunlar basit makineli tüfeklerden, orta kalibreli toplara ya da büyük kalibreli toplara kadar sıralanabilir. İlk iki dünya savaşı içerisinde kullanılan silahlar makineli tüfekler ve toplardır, bunun dışında dar alanlar ya da bazı araziler için hava balonları da kullanılmıştır.
SPAA'lar (Kundağı Motorlu Uçaksavarlar)
Günümüzde kullanılan hava savunma sistemleri oldukça çeşitlidir. Birçok güdüm kitine sahip füze ve farklı kalibrelere sahip otomatik toplar kullanılır. Örneğin otomatik bir topun ve uçaksavar füzelerinin bir araçta bulunduğu SPAA dediğimiz araçlar vardır, Türkçesi kundağı motorlu uçaksavardır. Bu araçlar sadece top donanımına da sahip olabilir. Yer değiştirebilirler, harici bir mekanizma ya da araca ihtiyaç duymazlar ve mobillerdir. Kendi içlerinde SPAA ya da SPAAAG gibi varyantlara ayrılabilirler. Bu taşıdıkları silah donanımını belirtir.
Gepard 1A2 Almanya üretimi SPAAG. Sol ve sağ tarafta olmak üzere toplam 2 tane 35mm'lik Oerlikon otomatik topları, Üst tarafta Siemens MPDR 12 model S-K (E?) bant aralığına 15km arama yapabilen arama radarı. Ön tarafta Siemens'in SAZ Doppler takip radarı (15 km menzil içinde arama radarından aldığı bilgiye göre takip yapabilir). Ayrıca farklı varyantlarında 4 tane ateşlemeye hazır yüzeyden havaya FIM-92 (E, K) Stinger takılabilir. IFF sistemi vardır.
Ayrıca Türkiye bu Oerlikon topunu lisans altında üretmekte ve kullanmaktadır.
Yukarıda gördüğünüz bu örnek SPAA sınıfına bir örnektir. All-in-one bir sistem gibi, sürekli yer değiştirebilir ve güçlü donanımları barındırabilir. SPAA sistemleri genel olarak kısa-orta menzilli savunma sistemleridir. Arama radarları 15-20-35km gibi aralıklarda arama yaparlar, genel olarak 20 km ve altında da takip edebilirler. Bu sistem içeride bir bilgisayar barındırır elbette, bütün bilgileri işleyen bir sistem. Atış kontrol sistemi hedefin konumu, hızı, ivmesi vb. değerleri ölçerek operatöre topun atış konumu hakkında yardım sağlar.
Bu sistemler yakın hava savunma sistemleri olarak adlandırılabilir, helikopterlere karşı çok etkilidirler. Ayrıca füze taşıyan platformlar hassas takip yapabildikleri için kendilerini ya da korudukları bölgeyi hedef alan füzeleri intercept edebilir yani engelleyebilirler. Üzerlerinde kurulu füze sistemleri ısı güdümlü ya da radar güdümlü olabilir ya da RCG güdümlü olabilir.
RCG yani radio command guidance, radar sinyallerini hedefe yönlendirerek hassas şekilde füzenin hedefe doğru gönderilmesini sağladığımız güdüm tiplerinden birisidir, kısaca böyle özletleyebiliriz.
Hedef havada uçarken arama radarı hedefi pingler, hedeften gelen bilgi arama radarından radar ekranına aktarılır, işlenir ve radar operatörü hedefin konumunu görür. Sonraki adım takip radarının hedefe yönlendirilmesi ve hedefin anlık olarak takip edilmesi olur. Takip radarı hedefi takip etmeye başladığı andan itibaren füzeler hedefin bazı konum ve hızı, ivmesi gibi bilgilerini öğrenir. Ateşlemeden sonra radarlardan gelen bilgi radyo sinyalleriyle sürekli olarak füzeye aktarılır, bu durum hedef imha edilene kadar devam eder. Füzeler hedefe yaklaştıklarında farklı fuze teknolojileri kullanırlar, kısaca lazer gibi ölçüm teknikleriyle hedefe temas etmeden yakınlarında kendilerini imha edebilirler; füzenin donanımına göre hedefi imha edecek şey patlayıcı kütlesi de olabilir, hedefe doğru ateşlenen saçmalar da.
Ukrayna savaşında sahada aktif görev yapan bir 2K22 Tunguska.
Yerli SPAA Sistemimiz KORKUT
Türkiye'nin 2016 senesinden beri envanterinde aktif olarak tuttuğu yerli bir kundağı motorlu uçaksavar sistemi var. Adı "Korkut" ve alçak irtifa hava savunma sistemi olarak adlandırılıyor. Korkut sistemi ABD temelli M113 aracının üzerinde modernize edilmiş bir gövdeye kurulmuş 2 tane lisans altı üretim 35mm'lik Oerlikon topunu ve ihtiyaca göre donanabilir Stinger ya da Igla ısı güdümlü, kısa menzilli yüzeyden havaya uçaksavar füzesini içeriyor.
SAM (Surface-to-Air) Hava Savunma Sistemleri
SAM yani karadan havaya füze sistemleri isminden de anlaşılacağı üzerine top kullanmayan ve uzun menzile sahip, yüksek irtifadaki hedefleri de engelleme özelliğine sahip hava savunma sistemine verilen isimdir. SAM sistemleri Tor gibi mobil de olabilir, S400 ya da Patriot gibi birçok farklı radar ve komuta merkezinden oluşan karmaşık sistemler de olabilirler. Mobil SAM'ler kendi içlerinde arama, takip ve ateşleme sistemleri barındırırlar.
Daha gelişmiş ve büyük füzeler taşıyan, çok uzun menzilli sistemlerse birkaç farklı sistemle birlikte bir alanda bulunur ve taşıması kolay değildir. Bu sistemler ülkelerin genel hava sahalarını koruyabilir, sınırları koruyabilir ya da savaşta kullanılabilir. Mobil olmayan SAM sistemlerinin radarları çok gelişmiştir, PESA ya da AESA olabilirler ve 400 km'yi dahi tarayabilirler. Ülkemizde de bu sistemlerden birisi olan S-400 sistemi vardır. Envanterimizdeki sayısı oldukça azdır ayrıca Ukrayna savaşı sürecinde çok ilginç kazalara ve talihsizliklere yol açtığı görülmüştür. Bunu burada tartışmayacağım tabii.
Mobil SAM Sistemleri
Öncelikle mobil SAM'lerden bahsedeyim. Mobil SAM'ler taşınabilir, farklı istasyonlara ihtiyaç duymaz ve uzun menzilli füzelere sahip değildir. Ortalama 15-25km aralığında bir bölgeyi koruyabilirler. Bu sistemlere bir örnek TOR sistemidir.
Bu sistem üzerinde ortalama menzili 25km civarı olan 3D PESA F-Bant bir arama radarı barındırır. Önde görülen büyük çıkıntı ise takip radarıdır ve ortalama 20km menzil içerisinde hedef takibi yapabilir. Ayrıca IFF yani düşman ya da dost ayırt etme sistemi vardır.
Yine mobil SAM'lere örnek olarak Japonların Type 81 ve Rusların Strela sistemleri gösterilebilir.
Uzun Menzilli SAM Sistemleri
Şimdi asıl SAM sistemlerine gelelim. Uzun menzilli SAM sistemleri büyük ve gelişmiş füzelere, çok gelişmiş radar istasyonlarına ve çok yüksek menzillere sahiptir. Burada SAM örneğini herkesin ismini duyduğu ve bildiği S400 sistemi üzerinden anlatacağım, buna benzer Patriot sistemi de vardır aynı şekilde.
S400 sistemi 6 parçayla geliyor. Ateşleme aracı, komuta ve kontrol aracı, 91N6 PESA (NATO kod adı: Big Bird) uzun menzilli radar, 92N6E (NATO koda adı: Grave Stone) takip ve silah kontrol radarı ve bütün hava durumlarında çalışabilir 3D izleme radarı, 76N6 (NATO: Clam Shell) alçak irtifa tespit radarı.
SP-85TE2 tüpleri içinde füzeler muhafaza edilir, her fırlatma aracı 4 füze taşır. S-300 sistemine göre fazladan 2 tür füze ateşleyebilir. Bunlar; 9M96E 40km, 9M96E2 120km, 48N6 250km, 40N6E 400km şeklinde menzillere sahiptir.
Big Bird arama radarı ana radar konumundadır ve bu radar savaş jetleri, seyir füzeleri, balistik füzeler, helikopterler ya da IHA-SIHA gibi dronları 600km içerisinde tespit edebilir. Aynı anda 300 hedef takip edebilir. AESA değil PESA'dır, yapı türü "space feeded phased array antenna" şeklinde adlandırılır.
Patriot sistemi de aynı türü kullanır (ilk modelelr 120 derece arama yaparken modernize edilmiş Patriotlar 360 derece tarama yapar ayrıca).
92N6E Grave Stone, atış kontrol radarı ise 400km menzil içerisinde hedef takibinin yapıldığı radardır. Ayrıca bütün irtifaları tarayabilir.
76N6 "Clam Shell" alçak irtifa tarama radarı zemin gölgelemesi dediğimiz durumu engelleyen radardır. Zemin ya da radar gölgelemesi radardan kaçış biçimdir, radar dalgalarının üstünden geçtiği ve tarama zeminin altında kalan kısımda alçak irtifada uçarak radara görünmeyen hedeflerin tespitini yapar.
Komuta aracı, bu silah sistemlerinin hepsinin yönetildiği ve kararların alındığı kısımdır. Arama radarı hedefleri tespit eder, sonrasında takip ve silah kontrol radarı takip eder, bütün bilgiler komuta aracına aktarılır ve emir verilirse atış sağlanır. Duruma göre alçak irtifa radarı da kullanılabilir.
Her SAM sistemi aynı araçlara sahip değildir, kimi sistemler daha fazla ateşleyici araç bulundurabilir, farklılıklar olabilir. Bu sadece S-400 için geçerliydi.
Yerli SAM Sistemleri
Yerli savunma sistemlerine pek detaylı girmeyeceğim zira çok bilgim yok, bildiğim şeyleri anlatıp yerli araçları tanıtacağım.
Hisar-A sistemi, Tor gibi kısa menzilde ve alçak-orta irtifada görev yapabilecek bir mobil SAM sistemidir. ACV-30 gövdesine inşa edilmiş bir füze sistemidir. Arama takip ve IR takip sistemleri vardır. 15km civarında menzile sahiptir.
Hisar-O sistemi orta menzil ve orta irtifa SAM sistemi. Ortalama 25 km menzile sahiptir, RCG'yle güdüm edilirse 35 km civarına kadar menzile sahiptir.
Hisar-U (SİPER), uzun menzilli ve yüksek irtifa SAM sistemidir. Türkiye'nin büyük yüklenicileri tarafından geliştirilmektedir. Türkiye'nin en güçlü hava savunma sistemi olacaktır. 150 km ve üzerinde menzili olması için çalışılmaktadır ayrıca Block 2 ve Block 3 füze modelleri çok daha yüksek menzillere angaje olabilecek ayrıca çok hassas şekilde balisitk füzeleri imha edebilecektir. 30 Aralık 2022 tarihinde 100 km+ menzildeki hedefi başarıyla imha etmiştir ve envantere giriş için son testlerindedir.
Okuduğunuz için teşekkürler. Radar sistemleri, havadan-havaya füze sistemleri ve milli uçak Kaan hakkında yazdığım yazıları okumak isterseniz profilime bakabilirsiniz.
Ben böyle konularda tarihe pek yer vermem ama kısaca bahsetmek gerekirse, hava savunmanın tarihi birinci dünya savaşına kadar uzanır. Uçakların ortaya çıkışıyla bu silahları engellemek için de uçaksavarlar ortaya çıkmıştır. Bunlar basit makineli tüfeklerden, orta kalibreli toplara ya da büyük kalibreli toplara kadar sıralanabilir. İlk iki dünya savaşı içerisinde kullanılan silahlar makineli tüfekler ve toplardır, bunun dışında dar alanlar ya da bazı araziler için hava balonları da kullanılmıştır.
SPAA'lar (Kundağı Motorlu Uçaksavarlar)
Günümüzde kullanılan hava savunma sistemleri oldukça çeşitlidir. Birçok güdüm kitine sahip füze ve farklı kalibrelere sahip otomatik toplar kullanılır. Örneğin otomatik bir topun ve uçaksavar füzelerinin bir araçta bulunduğu SPAA dediğimiz araçlar vardır, Türkçesi kundağı motorlu uçaksavardır. Bu araçlar sadece top donanımına da sahip olabilir. Yer değiştirebilirler, harici bir mekanizma ya da araca ihtiyaç duymazlar ve mobillerdir. Kendi içlerinde SPAA ya da SPAAAG gibi varyantlara ayrılabilirler. Bu taşıdıkları silah donanımını belirtir.
Gepard 1A2 Almanya üretimi SPAAG. Sol ve sağ tarafta olmak üzere toplam 2 tane 35mm'lik Oerlikon otomatik topları, Üst tarafta Siemens MPDR 12 model S-K (E?) bant aralığına 15km arama yapabilen arama radarı. Ön tarafta Siemens'in SAZ Doppler takip radarı (15 km menzil içinde arama radarından aldığı bilgiye göre takip yapabilir). Ayrıca farklı varyantlarında 4 tane ateşlemeye hazır yüzeyden havaya FIM-92 (E, K) Stinger takılabilir. IFF sistemi vardır.
Ayrıca Türkiye bu Oerlikon topunu lisans altında üretmekte ve kullanmaktadır.
Yukarıda gördüğünüz bu örnek SPAA sınıfına bir örnektir. All-in-one bir sistem gibi, sürekli yer değiştirebilir ve güçlü donanımları barındırabilir. SPAA sistemleri genel olarak kısa-orta menzilli savunma sistemleridir. Arama radarları 15-20-35km gibi aralıklarda arama yaparlar, genel olarak 20 km ve altında da takip edebilirler. Bu sistem içeride bir bilgisayar barındırır elbette, bütün bilgileri işleyen bir sistem. Atış kontrol sistemi hedefin konumu, hızı, ivmesi vb. değerleri ölçerek operatöre topun atış konumu hakkında yardım sağlar.
Bu sistemler yakın hava savunma sistemleri olarak adlandırılabilir, helikopterlere karşı çok etkilidirler. Ayrıca füze taşıyan platformlar hassas takip yapabildikleri için kendilerini ya da korudukları bölgeyi hedef alan füzeleri intercept edebilir yani engelleyebilirler. Üzerlerinde kurulu füze sistemleri ısı güdümlü ya da radar güdümlü olabilir ya da RCG güdümlü olabilir.
RCG yani radio command guidance, radar sinyallerini hedefe yönlendirerek hassas şekilde füzenin hedefe doğru gönderilmesini sağladığımız güdüm tiplerinden birisidir, kısaca böyle özletleyebiliriz.
Hedef havada uçarken arama radarı hedefi pingler, hedeften gelen bilgi arama radarından radar ekranına aktarılır, işlenir ve radar operatörü hedefin konumunu görür. Sonraki adım takip radarının hedefe yönlendirilmesi ve hedefin anlık olarak takip edilmesi olur. Takip radarı hedefi takip etmeye başladığı andan itibaren füzeler hedefin bazı konum ve hızı, ivmesi gibi bilgilerini öğrenir. Ateşlemeden sonra radarlardan gelen bilgi radyo sinyalleriyle sürekli olarak füzeye aktarılır, bu durum hedef imha edilene kadar devam eder. Füzeler hedefe yaklaştıklarında farklı fuze teknolojileri kullanırlar, kısaca lazer gibi ölçüm teknikleriyle hedefe temas etmeden yakınlarında kendilerini imha edebilirler; füzenin donanımına göre hedefi imha edecek şey patlayıcı kütlesi de olabilir, hedefe doğru ateşlenen saçmalar da.
Ukrayna savaşında sahada aktif görev yapan bir 2K22 Tunguska.
Yerli SPAA Sistemimiz KORKUT
Türkiye'nin 2016 senesinden beri envanterinde aktif olarak tuttuğu yerli bir kundağı motorlu uçaksavar sistemi var. Adı "Korkut" ve alçak irtifa hava savunma sistemi olarak adlandırılıyor. Korkut sistemi ABD temelli M113 aracının üzerinde modernize edilmiş bir gövdeye kurulmuş 2 tane lisans altı üretim 35mm'lik Oerlikon topunu ve ihtiyaca göre donanabilir Stinger ya da Igla ısı güdümlü, kısa menzilli yüzeyden havaya uçaksavar füzesini içeriyor.
SAM (Surface-to-Air) Hava Savunma Sistemleri
SAM yani karadan havaya füze sistemleri isminden de anlaşılacağı üzerine top kullanmayan ve uzun menzile sahip, yüksek irtifadaki hedefleri de engelleme özelliğine sahip hava savunma sistemine verilen isimdir. SAM sistemleri Tor gibi mobil de olabilir, S400 ya da Patriot gibi birçok farklı radar ve komuta merkezinden oluşan karmaşık sistemler de olabilirler. Mobil SAM'ler kendi içlerinde arama, takip ve ateşleme sistemleri barındırırlar.
Daha gelişmiş ve büyük füzeler taşıyan, çok uzun menzilli sistemlerse birkaç farklı sistemle birlikte bir alanda bulunur ve taşıması kolay değildir. Bu sistemler ülkelerin genel hava sahalarını koruyabilir, sınırları koruyabilir ya da savaşta kullanılabilir. Mobil olmayan SAM sistemlerinin radarları çok gelişmiştir, PESA ya da AESA olabilirler ve 400 km'yi dahi tarayabilirler. Ülkemizde de bu sistemlerden birisi olan S-400 sistemi vardır. Envanterimizdeki sayısı oldukça azdır ayrıca Ukrayna savaşı sürecinde çok ilginç kazalara ve talihsizliklere yol açtığı görülmüştür. Bunu burada tartışmayacağım tabii.
Mobil SAM Sistemleri
Öncelikle mobil SAM'lerden bahsedeyim. Mobil SAM'ler taşınabilir, farklı istasyonlara ihtiyaç duymaz ve uzun menzilli füzelere sahip değildir. Ortalama 15-25km aralığında bir bölgeyi koruyabilirler. Bu sistemlere bir örnek TOR sistemidir.
Bu sistem üzerinde ortalama menzili 25km civarı olan 3D PESA F-Bant bir arama radarı barındırır. Önde görülen büyük çıkıntı ise takip radarıdır ve ortalama 20km menzil içerisinde hedef takibi yapabilir. Ayrıca IFF yani düşman ya da dost ayırt etme sistemi vardır.
Yine mobil SAM'lere örnek olarak Japonların Type 81 ve Rusların Strela sistemleri gösterilebilir.
Uzun Menzilli SAM Sistemleri
Şimdi asıl SAM sistemlerine gelelim. Uzun menzilli SAM sistemleri büyük ve gelişmiş füzelere, çok gelişmiş radar istasyonlarına ve çok yüksek menzillere sahiptir. Burada SAM örneğini herkesin ismini duyduğu ve bildiği S400 sistemi üzerinden anlatacağım, buna benzer Patriot sistemi de vardır aynı şekilde.
S400 sistemi 6 parçayla geliyor. Ateşleme aracı, komuta ve kontrol aracı, 91N6 PESA (NATO kod adı: Big Bird) uzun menzilli radar, 92N6E (NATO koda adı: Grave Stone) takip ve silah kontrol radarı ve bütün hava durumlarında çalışabilir 3D izleme radarı, 76N6 (NATO: Clam Shell) alçak irtifa tespit radarı.
SP-85TE2 tüpleri içinde füzeler muhafaza edilir, her fırlatma aracı 4 füze taşır. S-300 sistemine göre fazladan 2 tür füze ateşleyebilir. Bunlar; 9M96E 40km, 9M96E2 120km, 48N6 250km, 40N6E 400km şeklinde menzillere sahiptir.
Big Bird arama radarı ana radar konumundadır ve bu radar savaş jetleri, seyir füzeleri, balistik füzeler, helikopterler ya da IHA-SIHA gibi dronları 600km içerisinde tespit edebilir. Aynı anda 300 hedef takip edebilir. AESA değil PESA'dır, yapı türü "space feeded phased array antenna" şeklinde adlandırılır.
Patriot sistemi de aynı türü kullanır (ilk modelelr 120 derece arama yaparken modernize edilmiş Patriotlar 360 derece tarama yapar ayrıca).
92N6E Grave Stone, atış kontrol radarı ise 400km menzil içerisinde hedef takibinin yapıldığı radardır. Ayrıca bütün irtifaları tarayabilir.
76N6 "Clam Shell" alçak irtifa tarama radarı zemin gölgelemesi dediğimiz durumu engelleyen radardır. Zemin ya da radar gölgelemesi radardan kaçış biçimdir, radar dalgalarının üstünden geçtiği ve tarama zeminin altında kalan kısımda alçak irtifada uçarak radara görünmeyen hedeflerin tespitini yapar.
Komuta aracı, bu silah sistemlerinin hepsinin yönetildiği ve kararların alındığı kısımdır. Arama radarı hedefleri tespit eder, sonrasında takip ve silah kontrol radarı takip eder, bütün bilgiler komuta aracına aktarılır ve emir verilirse atış sağlanır. Duruma göre alçak irtifa radarı da kullanılabilir.
Her SAM sistemi aynı araçlara sahip değildir, kimi sistemler daha fazla ateşleyici araç bulundurabilir, farklılıklar olabilir. Bu sadece S-400 için geçerliydi.
Yerli SAM Sistemleri
Yerli savunma sistemlerine pek detaylı girmeyeceğim zira çok bilgim yok, bildiğim şeyleri anlatıp yerli araçları tanıtacağım.
Hisar-A sistemi, Tor gibi kısa menzilde ve alçak-orta irtifada görev yapabilecek bir mobil SAM sistemidir. ACV-30 gövdesine inşa edilmiş bir füze sistemidir. Arama takip ve IR takip sistemleri vardır. 15km civarında menzile sahiptir.
Hisar-O sistemi orta menzil ve orta irtifa SAM sistemi. Ortalama 25 km menzile sahiptir, RCG'yle güdüm edilirse 35 km civarına kadar menzile sahiptir.
Hisar-U (SİPER), uzun menzilli ve yüksek irtifa SAM sistemidir. Türkiye'nin büyük yüklenicileri tarafından geliştirilmektedir. Türkiye'nin en güçlü hava savunma sistemi olacaktır. 150 km ve üzerinde menzili olması için çalışılmaktadır ayrıca Block 2 ve Block 3 füze modelleri çok daha yüksek menzillere angaje olabilecek ayrıca çok hassas şekilde balisitk füzeleri imha edebilecektir. 30 Aralık 2022 tarihinde 100 km+ menzildeki hedefi başarıyla imha etmiştir ve envantere giriş için son testlerindedir.
Okuduğunuz için teşekkürler. Radar sistemleri, havadan-havaya füze sistemleri ve milli uçak Kaan hakkında yazdığım yazıları okumak isterseniz profilime bakabilirsiniz.