Rehber Monitörler hakkında tüm detaylar

Telefonunu Çıkra dedi:

Eki Görüntüle 179388

Orijinal metin tarihi: Şubat-Nisan 2025
Yazar düzenleme tarihi: 29 Ağustos - 6 Eylül 2025

---

Merhaba

Monitörler hakkında anlatılanların diğer parçalara nazaran bir tık daha fazla olmasından dolayı yeterince bilindiğinin düşünülmesi gibi bir safsata dolaşıyor.
Bu rehberde, bu algıyı yıkmak içim elimdeki tüm cephaneyi boşaltacağım.
İncelemelerde brief e bağlı giden ve kutuda yazanları okuyan çakma teknoloji editörlerine eşeklemesine uçma güdüsü oluşacağının garantisini veriyorum.
Aynen kardeşim 165Hz de 1ms

Normalde bu metini YouTube kanalım için hazırladım tıpkı Custom Klavye Rehberim gibi. Tek fark monitör rehberinin videosunu çıkarabildim
Eğer yazı değil de brainroot bir rehber videosu olarak tüketmek isterseniz buyurun:

Şu konuda uyarayım:
O videodan sonra birkaç şey daha öğrendim ve bazı yerlerde hata yaptım. Hata yaptığım yerler sabitlenen yorumda var.
Bu yazıda, videoda yaptığım hataları törpüleyip içeriği daha zenginleştireceğim. Yani videoda anlatmadığım bazı şeyleri burada anlatacağım.

Rehbere geçmeden önce... Bazıları üslup, düzen, kurumsal dil kullanımı gibi şeylere çok takıldığından erkenden uyarıyorum:

Sürprizbozan

Metinde genel olarak samimi bir dil kullanacağım. Gereksiz ciddiyet sadece itici oluyor. Cıvımadan, kıvamında duracak şekilde ilerleyeceğim. Kurumsal bir şirket adı altında hissedarlara hesap vermiyorum sonuçta.
Bu şekilde yazarak kendimi daha iyi ifade edebilir ve anlatmak istediklerimi daha iyi aktarabilirim. Kendimi kassam, istenilen o ciddi metin tarzını yapabilirim de gerek yok.
Halihazırda YouTube kanalımda bu şekilde ilerleyerek videolara kimlik ekleyebilmiştim. Bu formülü makalelerim için de sürdürmek istiyorum.

Ha kasıtlı yapılmış yazım hataları çıkabilir onlar ayrı. Bazen Türkçem tökezliyor, bazen gözden kaçıyor falan derken çorba olabiliyor. Dikkat ediyorum ancak o da bir yere kadar.

Klavye rehberinde olduğu gibi 30 ek limiti çok zorladığından bazı yerleri optimize etmem gerekti. Keşke SS olsaydı dediğim yerlere link bırakmak zorunda kaldım.
Sayfayı tekrar çökertmemek için bazı SSlerin kasıtlı olarak kalitesini düşürdüm.

Kullandığım kaynakları ve kaynak niteliği taşıyan şeyleri en aşağıdan bulabilirsiniz. Ekstra kaynak belirtirseniz onları da eklemeye çalışırım.
Konunun ve metnin devasa olmasından dolayı hata yapmam kaçınılmaz. Fark ettiğiniz bir hatam varsa düzeltmek için uğraşacağım.

---

RENK GRUPLANDIRMASI (Time Line)​

Videolarımı daha tertipli yapmak için konuları belli gruplar halinde anlatmayı tercih etmiştim ve inanılmaz işe yaradı. Burada da benzer bir sistem uygulayacağım.
Aynı şekilde spesifik bir konuda bilgi almak isterseniz hangi bölgede olduğunu anlamanızda da yardımcı olacak.

Yeşil Bölge​	Öncelikli olarak bilmeniz gereken şeylerden bahsettiğim kısım. Yanlış anlaşılmasın TEMEL KISIM DEĞİL! Altın kural diyebileceğim ve konuya bakış açınızı tamamen etkileyecek şeylerden bahsettiğim kısım.
Sarı Bölge​	Monitörün fiziksel özelliklerinden, yani biraz daha temel konulardan bahsettiğim kısım. Çoğu kişi buradaki şeyleri biliyor olsa da bazı şeyleri atlıyor.
Turuncu Bölge​	Monitörün Panelleri ile alakalı temel konularından bahsettiğim kısım. Rehberin kaotikleşmeye başladığı kısımdır diyebilirim ancak sıradaki bölüme kıyasla fıs kalır.
Kırmızı Bölge​	Rehberin bel kemiği ve ortaya çıkma sebebidir. Karışık teknik terimler diyebileceğim şeylerden bahsettiğim en kaotik kısmıdır. Farklı konu başlıkları olduğundan kırmızı kısım kendi içinde bölümlere ayrılıyor
	FAZ 1​	Monitörün görüntü keskinliğini etkileyen şeylerin olduğu kısım. Çoğunluk biliyor ancak bildiğini sananların sayısı azımsanamaz. Bazı faktörler görüntü keskinliği konusunda etkili olduğundan gözden kaçabiliyor.
	FAZ 2​	Panelin tepkime süresi gibi biraz daha akıcılığı ve hızı etkileyen konuların olduğu kısım. Burayı dümdüz “oyuncular için” diye ayırmam, içindeki bazı konu başlıkları yüzünden saçma olur. Genel görüntüyü etkilediği oluyor.
	FAZ 3​	Siyah ve beyaz kalitesini etkileyen konular diyebilirim. Basit bir başlık gibi dursa da göründüğünden daha kapsamlı olabiliyor ve diğer FAZ'ları da etkileyebiliyor.
	FAZ 4​	Renk ile alakalı terimlerin olduğu kısım. Göreceğiniz görsellikte çok fazla etkisi olduğundan kesinlikle göz arda etmeyin! Hz veya MS yüzünden aldığınız monitörün berbat renk performansı yüzünden Hatsune Miku'nun Karamanlı Hayrünnisa'ya dönüşmesi travma yaşatır. Özellikle renk doğruluğu konusunda iş yapanlar dediğimi çok iyi anlar.
Mor Bölge​	Monitörde karşılaşabileceğiniz kronik sorunlardan bahsettiğim kısım. Bu sorunlar bazen üretim ile alakalı olurken bazen de teknik değerlerin yetersizliğinden kaynaklanabiliyor.

Mavi Bölge​

Seçim yaparken nasıl bir rota izlemeniz gerektiğinden üstün körü bahsettiğim kısım. Rehberin özeti sanıp direk oraya fırlarsanız bir halt anlayamazsınız.

---

YEŞİL BÖLGE ​

(Altın Kurallar)​

MONİTÖR VE GÖRÜNTÜNÜN TANIMI​

Görüntü oluşma prensibini bilmeden monitörleri anlatmam biraz saçma olur. Fazla uzatmadan üstün körü mantığını anlamanız yeterli.
İnsan gözü renkleri değil, ışık yansımalarını anlar ve oluşan sapmalar sayesinde gördüğümüz renkler oluşur. Siyah karanlık ve gölgeyi, beyaz da güneşi veya ışık kaynağını simüle eder. Bu ışık dalgaları yüzeylerden sekerek gözümüze ulaşır ve farklı parametreler ile render alınır... (Bioyoloji dersine çevirmeden en iyi böyle anlatabilirim.)
Eki Görüntüle 181916
Ekranlar biraz daha farklı şekilde, insan gözünün kusurlarından yararlanarak görüntü oluşturur. İnsan gözü sadece mavi, yeşil, kırmızı renkleri ve aradaki dalga boylarını algılayabilir. Pixeller de bu yüzden bu üç renkte olurlar. Oluşturulmak istenen renge göre açılıp kapanırlar. Mesela sarı oluşturulmak istendiğinde yeşil ve kırmızı piksller çalışır gibi.
Eki Görüntüle 181919
Parlaklığı simüle etmek için de piksellerin arkasındaki ışık panelleri devreye girer. Bu panelin şiddeti değişerek karanlık/aydınlık ortamlar veya kuyo/açık renkler elde edilir.
Eki Görüntüle 181920

Bu tanımları yapmamdaki ana sebep, ileride bahsedeceğim renk gamutları için temel oluşturmaktı. Sanal ortam ve gerçek dünyadaki renkler farklılık gösterir. Sebebini erkenden bilmeniz yararınza olacaktır.

KAĞIT ÜSTÜ VERİLER ve GERÇEK DÜNYA​

Çoğumuzun yaptığı bir sazanlıktır. Bir zamana kadar bende yapıyordum...
Monitör testlerinde kağıt üstü fabrikasyon verilere bakılmaz! Bu değerler yanıltıcı, yanlış ve değişken olduğundan doğru bir yöntem değildir. Bu kağıt üstü veriler en fazla, karşılaştırmamanız gereken alakasız monitörleri belli etmekte işe yarar.
Monitör araştırırken ölçüm cihazları kullanılarak yapılan detaylı birden fazla teste bakmanız gerekiyor. RTINGS burada güzel bir kaynaktır mesela.
Gidip te sponsor yalakası, inceleme adı altında kutuda yazanları okuyan şaklabanlardan gaza gelip ürün seçerseniz kazık yemeniz işten bile değil. Bu olay sadece monitör için değil, aşağı yukarı her şey için geçerlidir.

MONİTÖR İSİM KODLARI​

Bayağı gözden kaçabilen bir şeydir. Monitör modelleri belli bir seri olarak isimlendirilir ancak yanındaki seri numaraya benzeyen sayı farklılık gösterdiğinde modelin içeriği de farklılık gösterebilir. Mesela sonunda F ile biten modelin paneli Y ile bitenden bariz daha kaliteli olması gibi.
Eki Görüntüle 181922
Her monitörde böyle bir ayrım olmayabilir ancak yine de bilmenizde fayda var.

KULLANIM AMACINA GÖRE SEÇİM YAPILMALI​

Kullanım amacınız monitör seçerken ki en önemli safadır. Mesela grafik işleri işe ilgileniyorsanız Hz veya MS değerleri hiçbir işinize yaramaz. Size lazım olan şey renklerin doğruluğu ve görüntü keskinliği gibi şeylerdir.
Tabii bu ayrım bazen can sıkıcı olabiliyor. Mesela oyun oynadığınız kadar editörel içerik de üretiyorsanız seçim yapmak işkence gibi olacaktır. Hem oyun, hem iş için orta yolu bulan monitörler, fiyatları tuzlu olsa da vardır ancak iki kulvarda da en iyisi olan bir monitör yok. Hem renkleri iyi, hem panel hızı yüksek uygun fiyatlı modeller vardır ancak onlar da bir yere kadar tabii ki.
Bu konuyu rehberin sonunda daha da detaylandıracağım. Monitörler hakkında hiçbir şey anlatmadığımdan şu an uzatmanın bir manası yok.

---

SARI BÖLGE ​

(Temel Konular)​

BOYUT - İNÇ (″)​

Monitörün boyutunu belirtmek için kullanılan “inç” birimidir. Bazen Ultra geniş monitörlerde biraz kafa karıştırsa da tünelin ucu aynı yere çıkıyor.
Bu boyut kullanım amacına ve bütçeye göre değişiklik gösterdiğinden bazen seçim sebebi olabiliyor. Mesela competitive oyuncular 24 inç ve altı monitörler tercih ederken tasarımcılar 32 inç gibi devasa monitörler seçer.
Geniş ekranlarda en boy oranları değişiklik gösterir. Normalde 16:9 bulunurken geniş ekranlarda 21:9 kullanılıyor gibi gibi. Bu fark özellikle PC'yi kullanış şeklinizde etkili olabilir. Monitör boyutları, birazdan anlatacağım piksel ve çözünürlük yoğunluğunu da etkilediğinden göreceğiniz görüntüde de farklar oluşturabiliyor. 24 inç 1080p monitör ile 27 inç 1080p monitör aynı görüntü kalitesini sunamaz.
Eki Görüntüle 181925

PANEL ŞEKLİ​

Bazen paneller düz veya kavisli olabiliyor. Kullanım amacına ve tercihe bağlı olarak seçim değişkendir.
Düz ekran bildiğimiz standart şekildir. Kavisli yani Curved ekranlar ise kullanıcıyı merkeze alacak şekilde açı verilmiş tiptir. Bu açı, aşırı geniş monitörlerde daha iyi bir görüş alanını verirken bazen oyunlara dahiliyetinizi arttıran bir şeydir. Herkes tercih etmez.
Bu açının derecesi Radian birimi olarak belirtilir. Radian açısı ne kadar düşükse monitör o kadar yuvarlaktır diyebilirim. Bunun yanında Curved paneller çok büyük oranda VA paneller ile geldiğinden doğal olarak ön yargı vardır. Panellere birazdan değineceğim acele etmeyin.
Eki Görüntüle 181927

PİVOT ve STANT DESTEKLERİ​

Monitör ayaklarının geliştirilmiş versiyonudur diyebilirim. Modelden modele özellikleri değişse de yükseklik, alçaklık, dikey kullanım ve daha geniş açı verme gibi işlevleri var.
Eki Görüntüle 181928
Kullanım rahatlığı konusunda bayağı işe yarıyor ancak unutulan ufak bir şey var...
Pivot monitörler fiyatların da artmasına sebep verebiliyor ve bu daha kalitesiz panele sahip bir monitör almanız ile sonuçlanabiliyor.
Benim gözümde pivot gereksiz bir şey çünkü piyasada VESA uyumlu monitör kollar var. Bu monitör kollarının hareket kabiliyeti daha fazla olmasının yanında daha az alan kaplıyor.
Kendim de kullanıyorum ve net bir şekilde söyleyebilirim ki sallayın pivotu bu daha iyi.
Eki Görüntüle 181929
Tabii şöyle bir durum daha var; Bazı monitörler eşek ölüsü gibi olduğundan o ağırlıklara ve ebatlara dayanacak kollar her zaman olmayabiliyor. Bu durumda el mahkum pivot modellere yönelmek mantıklı.

PORTLAR ve GİRİŞ ÇIKIŞLAR​

Monitörlere görüntüyü aktaran girişler olarak bilsek de bu girişlerin sayısı ve versiyonları fark eder.
Günümüzde HDMI ve Display Port kullanılıyor. Genelde Display daha iyi oluyor ancak versiyonlar burada çok belirleyicidir. Versiyonları bant genişliğini ve bazı teknolojileri etkilediğinden bakılması gereken bir şeydir. Özellikle 4K gibi yüksek çözünürlükler ile ilgileniyorsanız önemi daha da artıyor.
Eki Görüntüle 181931
Bazı destekleyen monitörlerde Thunderbolt ve Type-C gibi girişler olabiliyor. Bu girişler sayesinde de görüntü alabiliyorsunuz. Bu girişler biraz daha laptop veya profesyonel kullanıcıya hitap ediyor. Bunlar dışında kulaklık jak girişleri ve USB girişleri de görülebiliyor. USB girişlerinin ne işe yaradığı modelden modele biraz değişiyor.
Eki Görüntüle 181932

DAHİLİ EKSTRALAR​

Bu sayacaklarım monitörde olması opsiyonel olan şeyler ağırlıklıdır. Biraz daha isteğe dayalı şeyler olduklarından genelde seçim önceliği olmuyorlar.

• Monitörde dahili gelen idarelik hoparlörler.
• Arka aydınlatma veya ışıklar.
• Kutu içeriği-ki bu içerikte bazen görüntü kabloları olmayabiliyor.
• Monitörün kasa rengi.
• Pivot özelliği ve niteliği.
• Ekstra giriş-çıkışlar.
• Ve aralarındaki en önemlisi yapı kalitesi. Özellikle ucuz monitörlerde kendilerini leş gibi gösterir.

Bir de dahili ekstra kategorisine giren KVM Switch özelliği vardır.
Bu özelliği destekleyen bir monitör ile 2 ayrı PC'yı aynı ekranda anlık kullanabiliyorsunuz. Ekranın bir yanında kasa, diğer yanında Mac kullanmak tarzı. Ağırlıklı olarak prodüksyon işleri ile uğraşanlar tercih ettiğinden niş sayılabilecek bir özelliktir.
Bunlar ve şu an aklıma gelmeyen benzer şeyleri bu kategoriye koyabiliriz.

---

TURUNCU BÖLGE ​

(Panellerin Temelleri)​

Bu bölümde paneller ile alakalı temel sayılabilecek şeylerden bahsedeceğim.
Temel deme sebebim, bazı şeyleri tanımlamam için terimlere girmem gerekmesinden dolayı. Terimlerden erken bahsetseydim iyice işin içinden çıkılamaz bir hal alacaktı.
Çoğunlukla panelin her şeyi tanımladığı gibi yanlış bir kanı vardır. Evet paneller ayırt edici bir unsurdur ancak her şey değildir. Kaliteli VA panellerin IPS lere nal toplattığını varsayarsak ne kadar büyük bir yanılgı olduğu daha çok belli oluyor.
Her ne kadar panel denince akla TN VA IPS falan gelse de panelin arka ışıklandırması gibi diğer faktörlere de girmem gerekiyor. Turuncu bölüm diye ayırma sebebim buydu.

PANEL TÜRLERİ​

Çoğumuzun herhangi bir monitör rehberinden beklediği kısımdır.
Monitörlerde farklı panel türleri kullanılır. Bu türlerin birbirlerine karşı artıları ve eksileri olsa da bazen ortalık karışabiliyor. Bunun farkında olduğumdan şu uyarıyı yapıyorum;
Bazı ürünler burada bahsedeceğim basit tanımları yıkabilecek kalitede veya kalitesizlikte olabiliyor. VA'dan daha rezil IPS paneller gibi. Bu yüzden biraz daha küt bir tanım yapacağım bilginize.
İlk başta standart sayılan paneller, ardından biraz daha niş sayılabilecek diğer panellerden bahsedeceğim.

TN​

Competitive oyuncular veya bütçesi olmayanlar hariç pek tercih edilmez.
Ghosting tarzı olayların en düşük olduğu, en ucuz ve en hızlı paneller arasındadır. Bu sebeple OLED'lerden sonra profesyonel oyunculara en çok hitap eden çeşittir.
(OLED'lerden önce esporcu monitörü olarak bu vardı)
Bunun karşılığında renk derinliği sığ, parlaklığı zayıf ve görüş açıları çok dardır. Günümüzde pek tercih edilmez.

Eki Görüntüle 179480

VA​

Biraz karışık bir paneldir.
Bütçesi olmayanlar genelde daha sık tercih eder ancak istisnalar da vardır. Şöyle ki kalitesiz VA panel ile kaliteli VA panel arasında devasa fark var! Bu yüzden yapacağım tanımı tutarsız çıkartmak çok basittir.
Şimdi öncelikle bir yanlış anlaşılmayı toparlamam gerekiyor; Hızlı paneller sıralaması TN > VA > IPS şeklinde DEĞİLDİR! (Evet bu davarlığı da yaptım UwU)
Bu düşüncenin ortaya çıkma sebebi, bir dönem daha yüksek Hzli veya 1ms VA panelli monitörlerin, IPS lere nazaran çok daha uygun fiyatta olmasıydı diye düşünüyorum. Bu Hz ve MS muhabbeti yüzünden ben dahil bazı kullanıcılar VA ları daha hızlı sanıyordu ancak alakası yok.
VA, modele de bağlı olarak genelde en yavaş paneldir. Bu yavaşlık yüzünden özellikle yüksek Hz lerde Ghosting ve VA lekelenmesi sorunları ortaya çıkıyor. Bunun ana sebebi, birazdan anlatacağım tepkime sürelerinin kötü olması. Kısa kesiyorum...
Özetle VA paneller genelde en yavaş panellerdir ve yavaşlığı yüzünden yapısal sorunları vardır.
Bununla birlikte renk gamutları daha cansızdır. Bu da renklerin biraz daha Pastel olmasına sebep veriyor.
Ancak artıları da yatsınamaz. Çok yüksek kontrast değerlerine çıkabiliyor bu sayede karanlık ve aydınlık farkları daha belirgindir.
Görüş açısı da TN'lerden daha başarılıdır. Ancak bunlardan daha önemli bir şey varsa o da fiyatlarıdır.
Kaliteli bir VA paneli ucuza kapabilirseniz IPS panellere nal toplatacak kadar iyilerdir. Eğer amacınız Single Player oyunlar veya film izlemek falansa biraz araştırarak bulabileceğiniz renkleri düzgün VA monitör ile karanlık sahneleri iliğinize kadar hissedebilirsiniz.
Tam tersi olarak hızlı olmaya odaklanmış VA'lar da vardır ancak biraz seyrektir. Bu modeller biraz daha orta yolu bulmaya çalıştığından renk beklentinizi çok uçurmayın.

Eki Görüntüle 179481

IPS​

Genel olarak tercih edilmek istenen panel tipidir. Genelde biraz abartılan bir panel tipidir. (Linç comming)
VA lar kadar olmasa da IPS lerde de model niteliği önemlidir. Kalitesiz bir modele sırf IPS diye kafa atarsanız VA paneli mumla aratabilir. Burada da renk doğruluğu odaklı ve oyun odaklı modeller mevcut.
Renk doğruluğu olarak başarılı bir paneldir. Görüş açısı geniştir ve tepkime süresi VA dan daha hızlı, genelde TN den daha zayıftır.
Bunlara karşılık eksileri biraz can sıkıcıdır. Kontrast oranı VA lara nazaran çok daha zayıftır ve arka aydınlatma kendisini daha çok belli ediyor. Öte yandan ışık sızması ile karıştırılan IPS Glow sorunu vardır. Bir de fiyatları bazen cozurtabiliyor. Genelde VA lara yakın fiyatta olsa da dikkat etmekte fayda var.
Özetle; İçerik tüketmek, belli bir seviyeye kadar içerik üretmek ve oyun oynamak için en iyi seçenektir diyebilirim. Renkler VA ların aksine daha canlı ve gecikme süreleri daha başarılıdır. Tabii VA ların kontrastları daha iyi ancak karışık kullanımda IPS lerin avantajı yatsınamaz.

​

​

Eki Görüntüle 179486

​

​

QUANTUM DOT ve QLED​

[Videoda bu kısımda hata yapmıştım]
İkisi de temelde aynı şeydir.
Quantum dot, Nano boyutlardaki yarı iletken kristallerdir. Bu kristaller daha geniş renk gamı ve daha iyi parlaklık sunabilir. Quantum dot IPS panelli monitörleri illaki görmüşsünüzdür.

QLED ise genelde TV lerde karşımıza çıkar.
Bunları, VA veya IPS panelleri geliştiren bir katman olarak düşünün. Genelde VA-QLED görülür. QD-OLED de bunlara dahildir.
Bu eklenen katman sayesinde daha iyi renkler ve daha yüksek parlaklık elde edilir.

NİŞ PANELLER​

Bazı üreticiler yukarıda saydığım ve birazdan devam edeceğim panel tiplerini modifiye edebiliyor.
Her bir panelden teker teker bahsetmeme gerek yok. Eğer yolunuz düşerse araştırmanız, akıl sağlığınız adına daha iyi olacaktır.
Bu “niş paneller” diyebileceğim sekmede; ah-IPS, ahwa, pls, Rapid IPS ve Apple'ın retina panellerini örnek verebilirim.
Teknik değerleri okumayı öğrendikten sonra bu ayrımı yapabileceğinizden dolayı fazla uzatmayacağım.

OLED​

Günümüzde milletin imrenerek baktığı ancak alanın bin pişman olabileceği bir paneldir. Bu paneller oldukça yeni olduğundan hala sorunları var. Bu yüzden 1 ay sonra bile bu dediklerim geçerliliğini yitirebilir.
Bunun bir sonucu olarak markaların farklı OLED teknolojileri çıkartması gibi bir durum var. QD-Olded, W-OLED falan derken liste uzayacak gibi. Bunu da meraklısının araştırması en sağlıklısı.
Daha demin saydığım panellerde, birazdan anlatacağım şekilde bölgesel aydınlatma sistemi bulunur bu yüzden karanlık ve aydınlıklarda ışık sapmasına benzer şeyler görülür.
OLEDlerde ise her bir pikselin kendine ait bir ışığı vardır. Yani zibil tane minik LED diyebiliriz. Bu LED'ler şiddetlerini değiştirebildiği için kontrast oranı sonsuzdur diyebiliriz. Siyahlar gerçek siyah ve sadece parlak olması gereken yerler parlak.
Renk doğruluğu ve canlılığı da bağımlılık yapacak düzeyde iyi. Şöyleki bir kez OLED ekrana bakarsanız LCD panellerdeki falsoyu anında fark edersiniz.
Buna da bağlı olarak görüş açısı çok geniştir.
Bitti mi?.. Hayır. Bu renk doğruluğu ve kontrastların üstüne tepkime süreleri 0, 0(bilmem kaç) MS!
En hızlı panele TN falan diyoruz da... TN e OLED göstersek destur diler!
Tabii ki her güzel şeyin bir kusuru vardır... Her pikselin tek tek aydınlatılması kontrast olarak rakipsiz olmasını sağlıyor ancak parlaklık birimi olarak fiyatlarına göre zayıf kalıyorlar. En nihayetinde minik LED'lerden bahsediyoruz. Şöyle söyleyeyim; ucuza kaçarak aldığınız monitörün parlaklık birimi ile OLED'ler benzerdir. Yani aydınlık ortamlarda üzebilir.
Bununla birlikte bu aydınlatma şekli, OLEDlerin en lanet sorunu olan burn-in e sebep oluyor. Bir piksel aydınlatması sürekli sabit yandığında bir süre sonra bozulup ekranda leke/iz benzeri bir imge bırakıyor. Mesela OLED monitörde CS oynamanız crosair in ekrana damgalanması ile sonuçlanabilir gibi. “AWP ye crossair eklerim iyi olur” diyorsan sende bizdensin.
İleride bahsedeceğim Subpiksel Layout şekli yüzünden yazı performansları kötü olabiliyor. Bazı modeller bunun bir tık daha üstünden gelebiliyor ancak genelde pürüzleri vardır.
Bütün bunların da yanında en can sıkıcı eksisi aşırı pahalı olmasıdır. Teknoloji mağazasında gezerken OLED ekranlara bakmamaya çalışın. Dunedaki baskın karanlık etkisi sizi gaza getirirse dalak böbrek dayanmaz ona.

Eki Görüntüle 179488

ARKA AYDINLATMA ŞEKİLLERİ​

Monitörlerde arkadan aydınlatma sistemleri vardır ve türleri farklılık gösterir.
Bu farklılık görüntü kalitesini direkt etkilemesinin yanında kaliteleri de oldukça belirleyicidir.
Arka aydınlatma sayısı ne kadar fazla olursa parlaklık ve kontrast olarak o kadar iyi performans verir. Bu aydınlatma sayısına ZONE denir. Her zaman üretici bunu belirtmez.
Eki Görüntüle 181920
Yani panel türleri de kalitelerine göre kendi içlerine kıyaslanır. Kalitesiz modellerde, ileride de anlatacağım Blooming sorunu meydana gelir.
Blooming, arka panelin aydınlatmaması gereken bir yeri el mahkum aydınlatması yüzünden yaşanır.

Mesela ortada beyaz bir kareniz var ve bu 4 birim boyutunda. Arka aydınlatma da 3 birim boyutunda diyelim. Aydınlatma, beyaz karenin 3 birimlik göbeğini olması gerektiği gibi aydınlatır ancak geri kalan 1 birimlik boşluk aydınlatılması için çevredeki aydınlatmalar da kullanılır. Eğer karmaşık bir şekil varsa ve ortam da karanlıksa daha da belli olur.
Eki Görüntüle 181937

Tamam daha fazla uzatmadan arka aydınlatma türlerine geçeyim.
Eki Görüntüle 181933
Eki Görüntüle 182403

Edge LED​

En basit tabir ile kenar aydınlatma diyebilirim. Maliyeti yüzünden ucuz monitörlerde sayıları değişecek şekilde sık sık kullanılır.
Kontrast oranları, buna bağlı olarak HDR performansı zayıftır ve Blooming yaşatması yüksek ihtimaldir. Tercih etmekten kaçının tarzı bir şey demem zor çünkü F/P monitörlerde sık sık kullanılıyor. Eğer göreceğiniz görüntüye çok takıksanız o zaman Edge LED diziliminden uzak durmaya çalışın.

Direct LED​

Aydınlatmanın, panelin tamamına yayıldığı biçimdir. Fiyatları bir tık daha tuzludur ancak performansları da buna orantılı şekilde iyidir.
Panelin tamamına yayılmasından Mini LED veya OLED'e bütçesi yetmeyenler yönelebilir.

FUL ARMY / MİNİ LED​

Direkt LED gibi ekranın tamamına yayılan bir şekildir. Ancak Direct LED'e kıyasla çok daha yoğun olduğundan farkını ortaya koyar.
OLEDlerdeki Burn-inden dolayı Mini-LED paneller kendilerini gösterir.

OLED ve TÜREVLERİ​

Mini LED ve OLED'ler benzer gözükebilir ancak OLED çok daha psikopat bir seviyedir.
Mini LED, bir suru ufak LED parça iken OLED ise her bir pikselin kendisini aydınlattığı bir biçimdir. Bu yüzden OLED lerin renkleri ve kontrastları daha iyidir.
Mini LED, bazı konularda OLED den daha iyidir. Maliyeti zaten en bariz örnek onun dışında maksimum parlaklık konusunda OLED ler zayıftır.
Mini LED de Burn-in olmaması da önemli bir detaydır.

Eki Görüntüle 179491

DİMMİNG SİSTEMLERİ​

Aydınlatmalara nazaran daha niş bir konu olduğundan ve daha fazla kafa kartıştırmamak için üstün körü bahsedeceğim.
Monitör aydınlatma şeklinin tam zttı, yani karartma için kullanılır. Farklı versiyonları karanlık performansını çok etkiler.
Kötüden iyiye; Global dimming, Edge-Lit dimming, Local Dimming, Full-Array Local Dimming ve Piksel-Level Dimming şeklinde sıralanıyor.

COF SAYISI​

Neredeyse hiçbir incelemede söylenmeyen bir detaydır.
COF un açılımı "Chip on Film"dir. Monitörün PCB ve paneli arasındaki lehimli bir kablodur diyebiliriz.
Eki Görüntüle 181938
Bu cof ların sayısı arttıkça taşıyacakları sinyal yayılır ve daha az baskı altında olur. Bu da monitörün ne kadar uzun ömürlü olacağını anlamamız için iyi bir info verir. Eğer ömrü biterse veya yetersiz gelirse görüntüde bozulmalara sebep verir.
Panele lehimli olduğundan tamir edilmesi zordur veya masraflıdır bu yüzden direk paneli değişirler. Yani arızaları maliyetlidir.
COF sayısını monitörün panelini araştırarak öğrenebilirsiniz. Panelin seri numarasını bir şekilde öğrenip Panelbook dan ararsanız COF sayısını öğrenebilirsiniz. TFTCentral, PCMonitors. İnfo ve DisplaySpecifications siteleri yardımcı olabilir.
4 cof için az diyebiliriz. En az 6 veya 8 cof lu modeller tercih etmeye özen gösterin. Monitörün boyutu vb. arttıkça Cof sayısı da doğru orantılı olarak artmalıdır.
Piyasada eti budu güzel gibi duran bazı monitörlerde 4 COF bulunuyor. Binlerce kullanıcı da maalesef bu yemi yutuyor... Bu konuda bir şey diyemem COF sayısı önemli ama niş bir konu.

---

KIRMIZI BÖLGE - FAZ 1​

(Görüntü Keskinliği)​

ÇÖZÜNÜRLÜK​

Başlı başına bir rehber konusu. Burada biraz daha yüzeysel olarak bahsedeceğim.
Gördüğümüz görüntüyü pikseller oluşturur ve bu piksellerin sayısı, görüntünün detaylılığı belirtmekte kullanılır diyebiliriz. Ne kadar yüksek olursa görüntü o kadar detaylı olabilir.
Bu çözünürlük artışı oyunlarda performans düşüşüne ve daha fazla kaynak kullanılmasına sebep olur. Günümüzde 1080p ve 2K kullanılırken üst seviye sistemlerde 4K da kullanılabiliyor.
(Aslında bu 2K ve 4K isimlendirmesi doğru değildir de buna girmem gereksiz bir detay)
Eki Görüntüle 181941
Bu çözünürlük olayı bazı şeyleri belirtse de tek başına bir şey ifade etmez. Ekran boyutu ve piksel yoğunluğu da göreceğiniz görüntüde çok etkilidir.

PPI / PİKSEL YOĞUNLUĞU​

[Videoda bu kısım ile alakalı bir hata vardı]
PPI İnç Başına düşen Pikseli belirtir. Bu sayı ne kadar yüksek olursa görüntü o kadar doğru ve net olur.
PPI değeri, inç başına düşen pikseli belirttiği için görüntü keskinliği değişmez. Boyut ve çözünürlükten etkilendiğinden dolayı çözünürlükten daha doğru bir tespit/analiz yöntemidir.
Eki Görüntüle 181942
Bu arada... PPI ı çözünürlük ile karıştırmayın! Çözünürlüğü sanal alemdeki görüntü netliği olarak, PPI ı fiziksel olarak gördüğümüz görüntünün netliği olarak düşünü yoksa işin içinden çıkamazsınız.
Mesela 1080P lik içeriği 100 ve 150PPI iki monitör ile kıyaslayınca görüntüdeki netlik farkı anlaşılabiliyor.
Bunun yanında PPI oranı sayesinde 1080P lik görüntüyü çok daha alımlı yapabiliyorsunuz. Mesela PPI değeri düşük iri monitör ile daha küçük ama kaliteli 1080p monitör kıyaslanırsa iri monitörün foyası ortaya çıkabilir. Bunun yaşanma sebebi PPI kadar çözünürlüktür. Monitör büyüdükçe 1080p artık göze batmaya başlıyor.


Bu şemada minimum PPI değerleri belirtiliyor:
Eki Görüntüle 179496

UPSCALE ve DOWNSCALE​

Monitörün çözünürlüğü dışında çıkmanız görüntüde bozulmalara sebep verir. Bunun ana sebebi, çözünürlük gereksinimi olan piksel sayısının tutturulamaması.

• Upscale da düşük çözünürlükteki bir görselin boyu arttırılır. 720P'lik görüntü 1080P'ye çıkarmak gibi. Sağdan sola çeliştirme usulü arttırılır. Bazen de keskinlik arttırma veya kare ekleme tarzı yöntemler ile daha doğal gösterilebilir. Bu yöntemde orijinal görüntü ile monitör çözünürlüğü arasında fark olduğundan yapay bir görsel oluşur.
  Eki Görüntüle 181944
• Downscale ise yüksek çözünürlüğü sıkıştırmak diyebiliriz. 2K'lık bir görüntü 1080P'ye indirilirse, görsel ile monitör pikselleri tutarsız olduğundan görülecek görüntüde, monitöre de bağlı olarak netlik farkı olabilir. 1080P'deki 2K ile gerçek 2K arasında fark vardır.
  Eki Görüntüle 181945
• Upscale oyunda alacağınız performansı arttırırken Downscale görüntüyü fazla etkilememesine rağmen performansı düşürür.
  Bunun sebebi çözünürlüğün sanal bir birimmiş gibi olmasından dolayıdır. 1080p monitörde 4K görüntü açarsanız sistem 4K lık bir görüntü oluşturmaya çalışır. Monitörünüzün 1080p olması sistemi ilgilendirmiyor.

Çözünürlüğe sanal birim demem yanlış anlaşılabilir.
Benim sanal birimden kastım, göreceğiniz görüntüyü ayarladığınız sekme ile alakalı olan kısım. Monitörün desteklediği çözünürlük fiziksel bir şeydir aynı PPI gibi.

---

KIRMIZI BÖLGE - FAZ 2​

(Panel Tepkime Süreleri)​

YENİLEME HIZI / HZ​

FPS “bir saniyede gösterilen kare sayısı” olarak tanımlanır. Hz ise ekranın bir saniyedeki güncelleme sıklığıdır. Hz için monitörün FPS idir desem pek de yanlış olmaz. Bu sayı, göreceğiniz hareketli görüntülerdeki akıcılığı ciddi etkiler.
Eki Görüntüle 181947
Hz ve FPS ilişkisi hakkında bazı yanlış anlaşılmalar vardır. Bunlardan birisi FPS limitleme olayı olduğu sanılmasıdır. Mesela 165Hz monitörünüz var ancak oyundan 300 FPS alıyorsunuz. Bu durumda gözünüzle gördüğünüz FPS değeri 165'dir. Sistem 300 FPS alabilir bu konuda bir limit yok.
Benzer şekilde 165Hz monitörde 100 FPS almanın, birazdan bahsedeceğim konular hariç çok büyük bir eksisi yoktur.
Yüksek Hz değerleri özellikle espor oyunları için tercih ediliyor ancak sadece HZ e bakarak monitör alınmaz! Özellikle oyunlarla ilgilenmiyorsanız HZ in de önemi kalmıyor.
İş monitörlerinde 60 Hz kullanılması çok koymaz da... İstiyorsanız iş monitörlerinde minimum 144Hz olması gerektiğini savunan NPC lerin ense köküne şaplağı koyabilirsiniz.

DİP NOT: Yüksek FPS almanız imput lagı azaltır ve Hz yüzünden yırtılma sorunları oluşsa bile daha az belli olmasına sebep olur. Öte yandan yaşayacağınız droplanmaları daha az hissetmenizi sağlar.

SYNC TEKNOLOJİLERİ​

Eğer PC'den aldığınız FPS de düşüşler ve yükselmeler olursa (-ki olmama ihtimali yok) piksellerin oluşmasında hatalar meydana gelir. 1. ve 2. kare üst üste binerek yırtılma dediğimiz şeye sebep olur. Sync'ler temel olarak bunu önlemek içindir. Versiyonları arasında farkları vardır ancak meraklısı hariç pek kale alınacaklarını sanmadığımdan yüzeysel geçiştireceğim.

• V-Sync​

  Genelde oyunlarda gördüğümüz ve “fps i azaltıyor açma” lafından bildiğimiz ayardır. FPS'i monitörünüzün Hz ine veya belirlediğiniz değere sabitliyor.
  Temel çalışma mantığı; GPU'nun bir sonraki kareyi göndermeden önce monitörün o anda gösterdiği kareyi göstermeyi bitirmesini beklemesini zorlar. Böylece FPS dalgalanmasını engellemeye çalışır. V-Sync bazen stutering dediğimiz drop olmayan ancak drop gibi anlık takılmalara sebep veren bir soruna sebep oluyor. 144Hz bile olsa V-Sync yüzünden yaşadığınız stutering sorunu yüzünden 144 FPS akıcılığı hissettirmiyor.

• VRR ​

  Monitör ve sistemin iletişim kurabildiğini belirtir. Bu iletişim sayesinde o an GPU'dan alınan FPS kadar yineleme yapılarak yırtılmaları engeller. Bunu yaparken FPS inize elleşmez.
  “Freesync falan da bu değil mi?” derseniz haklısınız. VRR olarak belirtme sebebim oyun konsollarıdır. Bazı montiörlerde bu destek olmayabiliyor.

• Adaptive Sync (ler)​

  Eskiden AMD'den FreeSync olarak bildiğimiz, şu an NVIDIA'nın da kullandığı VRR desteğidir. AMD bunu G-SYNC'e karşılık olarak aşırı ucuza, ekstra çip gerektirmeden lanse etti ve bir anda pazar payında geçince NVIDIA da bu standarta uydu... (Bunu olayı fazla dillendirmeyin Frame Generetion için de benzer bir dönemdeyiz. Bunu deyince NVIDIA cılar ağlıyor)
  Adaptive Sync'ler aslen VRR'dir. Ayıran nokta, her Adaptive Sync monitör konsollar için VRR desteği veremiyor olması.
  NVIDIA da G-Sync Compatible, AMD de FreeSync diye geçiyor. Donanım desteği çok geniştir hatta desteklemeyen PC yok denecek kadar azdır.

• FreeSync Premium ve PREMİUM Pro​

  FreeSync'in gelişmiş versiyonudur. Aralarında belli başlı farklar vardır ve bildiğim kadarıyla AMD GPU larda daha iyi çalışıyorlar ama zorunluluk koymuyorlar. G-Synclerin aksine monitörde donanımsal bir parçaya ihtiyacı olmadan yazılım tabanlı çalışıyorlar.

• G-Sync ve G-Sync Ultimate​

  Az önce de anlattığım gibi NVIDIA, Adaptive Sync olayına sonradan geçiş yaptı. Adaptive Sync destekleyen versiyona G-Sync-Compatible dedi. Düz G-SYNC ile karıştırmayın. G-SYNC ve G-Sync Ultimate de donanımsal bir birim daha olduğundan FreeSynclere nazaran çok daha başarılıdır ancak monitöre entegre bir donanım gerektirdiklerinden fiyatları yüksektir. Genel kullanıcı da gurme olmadığından “fresync de aynı haltı yiyor” diyerek ona yöneldi. NVIDIA kartları zorunlu koşmaları gibi bir olayları daha var. Özellikle düz G-SYNC zamanına göre daha ilerideydi diyebilirim. Teknolojinin kendisi iyi ancak çıktığı dönem yüzünden pek tutunamadığını düşünüyorum. Zamanında “neden?” diye sorguladığımız mekanik klavyeler gibi yani.

Şöyle noktalayayım; Sync'ler aşağıdaki sıralama ile birbirlerine muadil. Sadece uygulama biçimleri ve başarıları fark ediyor.

G-Sync Compatible = FreeSync
G-Sync = FreeSync Premi(ny)um
G-Sync Ultimate = FreeSync Premium Pro​

GECİKME DEĞERLERİ​

Monitörlerde bazı gecikmeler vardır. Bazen göreceğimiz görüntüyü etkilerken bazen de ekrandaki imgenin gecikmesine de sebep olur.
Monitörlerdeki “1MS” dedikleri şey de bunlardan birisidir. Bu gecikme türlerini anlattıktan sonra detaylarına değineceğim.

• İMPUT LAG​

  Monitör hariç diğer parçalar da bu değeri etkiler. 1ms GTG/MPRT dediğimiz şeyler ile karıştırmayın.
  İmput lag giriş gecikmesidir. Klavye/fare gibi çevre birimlerinde gerçekleştirdiğiniz eylemlerin bilgisayar tarafından uzun sürede işlenmesi sonucu olur. Yaptığınız hareket ve gördüğünüz hareket arasında geçen süre ne kadar artarsa gecikmeyi o kadar fazla hissedersiniz. Bunu özellikle TV'ye PC bağlayanlar çok daha iyi anlar.
  İmput lag testleri ayrı bir kategoridir. Gecikme değeri sizin için önemliyse, monitörü test cihazları ile inceleyenlerin testlerine kesinlikle bakmanız gerek.​

• GTG​

  Piksellerin griden griye geçiş hızını belirtir. Sadece griden griye geçtiğinden MS değerleri düşük çıkar bu yüzden "1MS" diye pazarlanan şey aslında GtG değeridir.
  Bu GtG MS konusunda kazık döndüğünü sananlar var ancak olay tam olarak öyle değildir. Evet oyuncuların bakması gereken MS birimi birazdan bahsedeceğim MPRT de... GtG değerinin ne halt olduğu belli. "1ms MPRT" belirtip o değeri alamayan bir monitör varsa evet o kazıktır. Ancak 1ms GtG değerini alıyorsa kazık değil, pazarlama taktiğidir.
  Her zaman kullanıcıya güzel gözüken değerler yazılmak istenir. Bu GtG, MPRT pazarlamasına “dolandırıcılık, yanıltıcı başlık” falan diye uçak kaldıranlar SSD'ler hakkında ne zaman konuşacak çok merak ediyorum orası daha berbat! Her neyse...
  GtG değerinde, MPRT'ye nazaran daha az parametre olduğundan panel hızını belirtmek için GtG tercih ediliyor. Bu sayede daha tutarlı sonuçlar elde ediliyor.​

• MPRT​

  Bir pikselin, bir görüntü karesinden diğerine geçmesi için geçen süreyi ifade eder. GtG'nin aksine renkli pikselleri kapsar. Bu da doğal olarak GtG'den daha yüksek MS lere çıkmasına sebep oluyor.
  Görüntülerin birbirleri arasındaki sürenin kötü olması, görüntüdeki bozulmalara sebep verir bu yüzden Ghosting vs. olaylarını analiz etmeniz için gerekli bir birimdir.
  Genelde 1ms GtG, 4-5ms MPRT'ye denk oluyor ancak bu bayağı değişkendir ve net bir sonuç elde edilemez. Monitörden alacağınız Hz değeri MPRT'nin düşmesine sebep verir.
  Olması gereken MPRT değerini öğrenmek için 1000 / Monitör Hz i şeklinde hesaplanır. Bu değer fazla olursa görüntüde bozulmalar olur. (165 Hz de 6 - 6,1 civarıdır mesela)
  Öte yandan MPRT değerini düşürmek için bazı teknikler vardır ancak bu yöntemler görüntüyü etkileyebiliyor. İleride oraya da geleceğim.​

MONİTÖR TESTLERİNDEKİ GRAFİKLER​

[Videoda bu kısım yoktu / çoğu yoktu]
Yukarıdaki "gecikme değerleri" konusu ile direkt bağlantılı.
Bazı "düzgün" inceleme yapan kişiler monitörü OSRTT cihazı ile test ederek gecikme değerlerini gösterir. Bu testte çıkan değerler monitörün asıl kabiliyetlerini belirtir.
Ne hikmetse piyasada 1ms olmayan monitör yok
Bu grafikleri sizin de okumayı bilmeniz gerekiyor. Aksi takdirde testte görülmüş en iyi değeri kazıklamaya yeltenebilirler.
Eki Görüntüle 181957

1. İNİTAL ve PRECEİVED DEĞERLERİ (Başlangıç ve Algılanan)​

   Biraz niş kalan ancak özünde basit bir şeydir.
   Başlangıç değeri GtG, Algılanan değer MPRT yi belirtir diyebiliriz. (MPRT kusuruz ölçmek pek kolay değil)
   Monitör testlerinden daha iyi faydalanmak için bu değerlere bakmanız oldukça işinize yarar. Genelde Başlangıç değeri arttıkça algılanan değerinin düşmesi ile karşılaşılabilir.
   Bu değerleri OverDrive ve Backlight Storbe ayarı oldukça etkiler. MPRT'yi belirten Perceived birimi, görüntü sorunlarını daha çok tetikler.
   Bu iki değerin birbirlerine yakın ve düşük olması istenir.

2. Rise ve Fall Time​

   Bu değerler farkı şekillerde ifade edilebilir ancak anlamları aynı yere çıkar. Bazen RT+FT olarak belirtilir.
   Siyah-beyaz geçişlerinin hızını belirtmekte kullanılır. "GtG ile aynı işte" derseniz değil.
   GtG de grinin tonları arasında geçiş yapılır ve MS değerleri daha düşük kalır. Rise ve Fall time da siyah-beyaz geçişleri hesaplanır. Bu da daha yüksek MS değerleri demek oluyor.
   (Rise = karanlıktan beyaza, Fall = Beyazdan siyaha)

3. 0-255-0​

   Bugatti ve Koenigsegg'in sürekli kapıştığı 0-400-0 km/h olayı gibi bir şeydir.
   En karanlıktan en aydınlığa, oradan da tekrar en karanlığa geçme süresidir. Aman aman önemli bir şey değildir kırmızı kırmızı parlaması irite etmesin diye belirttim. Daha önemli şeyler var.

4. Best - Worst​

   Adından da anlayabileceğiniz gibi testteki en iyi ve en kötü değerleri belirtir.
   Bu olay size denk gelen ürüne göre değişiklik gösterebilir.
   Bu değeri belirtme sebebim inceleme yapanlara güvenmememden dolayı. Eleman bir anda "bakın şu MS değerlerinde çalıştı" diyerek Best kısmını gösterirse "boş yapma" demenizi sağlamak için. Monitörün "genel olarak" çalıştığı aralık average olarak belirtilir.

5. RGB Overshot​

   Daha overshot konusuna gelmediğimden kısa keseceğim.
   OverDrive ayarını fazla açarsanız pikseller fazla hızlı çalışmaya çalışır ve renkleri ıskalar. Bu grafikte, belirtilen bölge geçişleri sırasında yaşadığı overshot oranı belirtilir.
   0'a en yakın değerde olması istenir ki o berbat glitch izi oluşmasın. İncelemelerde her ne kadar "overshot görmedim" deseler de bu değerlere bakmanız en iyisi.

Burada saydıklarım görme ihtimalinizin en yüksek olduğu terimler. Test metoduna bağlı olarak farklı şeyler de görebilirsiniz.
Ha eğer bunlardan hiçbiri yoksa testi yapan eleman boş yapıyordur. Bu kadar netim.

OVERDRİVE​

Bu ayar, piksellere daha fazla voltaj vererek ghosting sorununu azaltmaya çalışıyor. Bunun yanında GtG değerindeki gecikmeyi azaltması gibi bir artısı vardır. Bu yüzden genelde üreticiler, gösterilen GtG değerlerini Overdive açıkken verir.
Eki Görüntüle 182401
OverDrive'ın GtG düşürmesi var ancak götürüleri çok fazladır. Bunun genelde farklı seviyeleri vardır az-orta-çok gibi. Bu değeri ne kadar fazla arttırırsanız monitörün ghosting oranı o kadar düşüyor ancak karşılığında görüntü kalitesinin içine ediyor.
Overshoot dediğimiz renk patlaması sorunlarına sebep verebiliyor. Bu sorunun ana sebebi genelde GtG değerini olması gerekenden hizasız şekilde düşürmesinden dolayı. Bunun yanında Voltaj artışı ısı artışına da sebep verdiğinden OverDrive köklemek monitörün ömründen yiyebilir.
Öte yandan test yapılacağı zaman belirtilmesi gerekiyor. Overdirve kapalı iken yapılan testler pek dişe dokunamıyor.
Ortalama kullanıcı, görüntünün içine etmeyecek düzeyde OverDrive açar. Bu yüzden test edilen monitörde tüm overdirve seçeneklerinin gösterilmesi veya en azından fikir verilmesi istenir.
Mesela fastest OverDrive'ın Overshot a sebep vermesinden dolayı Fast modda kullanılmasını tavsiye etmek gibi.

BACKLİGHT STORBE / MPRT AYARI​

MPRT gecikmesini azaltmak için yapılan bazı yöntemler olduğundan bahsetmiştim bu da onlardan birisi.
Farklı markalarda isimleri fark ediyor ASUS da ELMB diye geçiyor mesela.
Eki Görüntüle 181981
Bu özellik, ekrandaki hareket bulanıklığını azaltmak için monitörün arka ışığını belirli aralıklarla kapatıp açar. Bu sayede MPRT gecikmesinde ve ghosting de azalma gözlemlenir ancak... Bunu düzgün yapan monitör sayısı çok azdır.
Bu özellik açıldığında parlaklığınız azalır, genelde VRR desteklemez, flicker dediğimiz titreşim sorunu olur, yüksek Hz veya dalgalanan FPS değerlerinde kullanıma uygun değildir, bazı modellerde imput lag arttırır, OverDrive ve Sync ayarları devre dışı veya kontrol dışı olur ve son olarak CrossTalk yani nesnenin birden fazla gözükmesine sebep olan bir sorun meydana gelir.
Özetle açanın bin pişman olup geri kapattığı bir özelliktir.
Unutmadan... Kıytırık monitör incelemelerinde bu ayarı açıp söylemediklerine şahit olabilirsiniz.

---

KIRMIZI BÖLGE - FAZ 3​

(Siyah ve Beyazlar)​

PARLAKLIK (nit / candela)​

Monitörün ekran parlaklığını belirtmek için kullanılan birimlerdir. Candela ve nit, monitörlerde aynı işlevdedir diyebilirim. Eğer Candela metrekare şeklinde yazılmışsa nit değerine eşittir. Yani 100candela metrekare 100 nit parlaklığa eşittir.
Bu değer, monitörün yüzde kaç parlaklıkta olduğuna ve arka aydınlatmasına göre değişken olabilir. Parlaklık hakkında çok konuşmama gerek yok aslında yıllardır bildiğiniz şey.
Ancak panellere göre kaç nit beklememiz gerektiğini ve o yüzdelik birimi bilmeniz iyi olur. OLED'ler ve arka aydınlatma sistemleri farklı olduğundan belirtmem gerekiyordu.
Eki Görüntüle 182347

• PANELİN YÜZDELİK PARLAKLIĞI​

  Ekranın parlaklığını manual olarak ayarladığımız şeydir aslında. (Telefonlarda asırlardır olan şey)
  Bunu anlatma sebebim bulunduğunuz ortama göre anlam kazanmasından dolayı. Mesela aydınlık bir ortamda ekranı görmek istiyorsanız doğal olarak yüksek parlaklık değeri istersiniz.
  Bazı kullanıcılar ise karanlıkta düşük ekran parlaklığı ile kullanmak ister. Bu kullanıcıların maksimum değil, minimum yani %0 değerindeki parlaklığa bakması gerekiyor. Bu değer ne kadar düşükse o kadar iyidir. Parlaklık düştükçe kontrast oranı da değişkendir. Absürt bir şey ile karşılaşmamak için göz ucuyla baksanız yeterli.

• NİT DEĞERİ KAÇ OLMALI​

  (SDR ve HDR farklarından ileride bahsedeceğim)
  Monitörde kullanılan arka aydınlatma sistemine göre nit seviyesi değişiklik gösterir. Burada OLED leri ayırmam gerek. OLED'ler genel olarak 200-400 nit arası dolaşıyor.
  Arka aydınlatmalı, yani piyasada sıklıkla gördüğünüz monitörlerde bu değerler daha yüksek oluyor.
  • 250 nit altı monitörler aydınlık ortamda can sıkabiliyor.
  • 250-350 arası fena değerler değildir.
  • 400'ü geçtiğinizde, ortama da bağlı olarak fazla parlak kalabiliyor.
  Mesela ben ASUS VG249Q1A monitörümde %80 parlaklıkta takılıyorum. Monitör %100 değerinde 295 nit parlaklıkta yani biraz meh bir değerde.
  Buna rağmen ful parlaklık bana gereksiz geldiğinden %80 de kullanıyorum.
  Burada belirtmem gerek bir şey var: "Kağıt üstü verilere bakılmaz" cümlesinde Nit değeri de vardır. Size denk gelen ürün 350 değil, 314 nit görebilir.
  Bir de yakın zamanda yalakalığı yapıldığından belirtmem gerekiyor; 250 nit altı iyi veya yeterli olarak kabul görmez! Beceriksizlik ve ihtiyaç doğrultusu farklı şeylerdir.

KONTRAST​

Gölge ve aydınlığın (diğer bir değişle siyah ve beyaz) arasındaki oranı ifade eder. Bu oran ne kadar yüksek olursa beyazlar ve siyahlar o kadar detaylı ve net olur.
Mesela 2000:1 kontrastlı bir monitör var. 2000:1 kontrast oranı, ekranın en parlak beyazının en koyu siyahına göre 2000 kat daha parlak olduğunu ifade eder.
Kaba bir tabirle özetlemem gerekirse: Beyaz ve siyah aralığını 2000'e bölüyor denebilir. (Biraz kusurlu bir örnek olabilir. Maksat örnek vermek)
Eki Görüntüle 182348
Kontrast oranını monitörün parlaklığı biraz etkiler ama özellikle panel aşırı belirleyicidir. Bunun yanında arka aydınlatmanın kalitesi de fark yaratabilir.

• PANELE GÖRE KONTRAST ORANLARI​

  IPS paneller genelde siyahları ile pek övülmezler. 1000:1 aşağısını tercih etmemeye özen gösterin.
  VA paneller ise aksine siyahları ile ön plana çıkar. 4000:1 gibi IPS'e nazaran çok daha yüksek sayıları bulmanız mümkündür. Burada 2500:1 altına düşmemeye çalışın. VA ların siyahı olmazsa bir anlamları yok.
  Gelelim OLEDlere... OLEDlerin parlaklıkları düşük falan diyoruz da piyasadaki en iyi kontrast oranı bunlarda. OLED'ler teorik olarak SONSUZ kontrast oranına sahiptir. Bunun sebebi her bir pikselin kendini aydınlatmasındandır. Bu yüzden parlak olması gereken asimetrik bir beyaz alan 250 nit de parlarken bulunduğu karanlık zemin 0 nit olabiliyor.
  Dürüst olalım sonsuzluk fazla ütopik. İki tarafında gönlü olması adına 1.000.000:1 ve üstü kontrast oranı olarak geçiştirelim.

GAMMA DEĞERİ​

[Videoda bu kısım yok]
Parlaklık tonlamalarının doğruluğu diyebiliriz. Buradaki parlaklık içerikteki görsel öge.
Grinin açık ve koyu tonlarının keskinliğini ifade eder. Ayrıca gölgeleri ve detayları doğru şekilde ayırt etmemizi de sağlar. Kontrast gibi.

Görmek istenilen değer 2.1 ile 2.3 arasıdır.
Eğer gama değeri 2.2 olması gereken yerde 1.9 olursa (sayı daha az olursa) = Görüntüdeki detaylar çok soluk olur. Bu da ekranın daha beyaz olması ve detayları seçemememiz demek.
Eğer gama değeri 2.2 olması gereken yerde 2.5 olursa (sayı daha fazla olursa) = Siyah ve koyu gri tonlarına aşırı parlama olur. Ekranı gereksiz fazla kontrasta boğar. "-Tamam orada gölge var anladık"
Eki Görüntüle 182349
Sadece gamma değerinin 2.2 olması önemli değildir. RTINGS grafiğindeki sRGB çizgisine senkron gitmesi de oldukça önemlidir.
Eğer senkron gitmez ise parlak sahnelerdeki detaylar soluk, karanlık sahnelerdeki detaylar parlak çıkabilir (vb.).

HDR VERSİYONLARI ve SDR​

Görüntünün kontrastını ve renk doğruluğunu belirlemekte kullanılan sertifikadır hatta normlar demek de yanlış olmaz.
SDR ın açılımı "Standard Dynamic Range", HDR ise "High Dynamic Range"dir bu bile bir şeyleri açıklıyor.
SDR çoğu monitörde olan standart görüntü formatıdır diyebiliriz. HDR ise sertifikasına bağlı olarak çok daha gelişmiş görseller sunabilir.
Sertifikadan bağımsız olarak monitörün niteliği ve tüketilecek içeriğin HDR desteği olması aşırı önemlidir.
Belki denk gelmişsinizdir. Aganız Discord'dan ekran paylaşımı açtığında sanki NVIDIA Denetim Masası'ndan Digital vibrance ayarını fullemiş gibi aşırı canlı renkler olabiliyor. Bu flashbang i yaşama sebebiniz Windows'un HDR'ı adam gibi desteklememesinden kaynaklanıyor.
Hatta bu destek eksikliğinden dolayı HDR bir altyapı kurmak neredeyse imkansızdır. Sertifikalara geçmeden önce ufak bir-iki detaydan daha bahsetmem gerekiyor:

CTS Regülasyonları (?)​

[Videoda bu kısım çok yüzeysel geçiştirildi. Sadece 5 saniyelik bir SS de anlattım]​

Euro Emisyon standartlarının HDR versiyonudur diyebiliriz. VESA tarafından uygulanıyor. Günümüzde CTS 1.2 kullanılıyor.
Bu standartlar, alınacak HDR sertifikasının alt sınırı olarak belirleniyor. Mesela CTS 1.1'deki HDR400 beş para etmezken CTS 1.2'deki HDR400, kuralların daha katı olmasından dolayı biraz daha artı kazanıyor.
Eki Görüntüle 182351

META DATA​

Meta data görüntü ile ilgili olarak içerikte bulunan ek bilgilerdir. Statik ve dinamik olarak ikiye ayrılır.
Statik de tüm sahnelere aynı HDR ayarlarını uygular. Dinamik ise çok daha nadirdir. Bu versiyonda sahneden sahneye veya kare kare ayarlatma yapılabilir.
Meta data genel bir terimdir. Farklı alanlarda da rastlayabilirsiniz.

HDR SERTİFİKALARI​

HDR sertifikaları kötüden iyiye şu şekilde sıralanıyor. En aşağıda gereksimlerin grafiği var.

• HDR 400: Gerçek HDR ile alakası olmayan ve pazarlama için çıkmış bir normdur. Düzgün bir SDR monitör ile buna benzer performans zaten alıyorsunuz. Sırf HDR400 diye atlamayın.
• HDR 500: HDR 400 gibi farklı bir baittir. Yine gerçek HDR'lar ile alakasızdır da bazı farkları yüzünden HDR400'den daha iyi. Bir farklardan en dişe dokunur şey Edge-lit dimming istemesi.
• HDR 10: HDR dediğimiz şeyin var olmaya başladığı normdur. Biraz geniş ve garip bir skaladır.
  Nit seviyesi hakkında bir şey belirtmez ve HDR 600-1000-1400 gibi normlara dahil olarak gelebilir. HDR 400 ve HDR 500 de genelde bulunmaz.
  En dişe dokunur özelliği 10 bit zorunluluğu ve statik meta data bulundurmasıdır. Bu sayede HDR 400 ve HDR 500'den daha iyi görüntü sunar.
• HDR 600, 1000, 1400: HDR10 ile geliyorsa Statik meta data kullanır, 1400, 1000, 600 tavan nit değerine çıkabilir.
  Özellikle bu segmentin fiyatı arttığından mini LED veya Ful army arka aydınlatma kullanan modellerde etkileri çok daha iyidir. HDR, özellikle yüksek nit seviyelerinde ortaya çıkar.
• HDR10+: HDR10'un az ama öz geliştirilmiş versiyonudur diyebiliriz.
  Dinamik meta data kullanır. Bu sayede sahneye veya kareye göre ayarlama yapabilir. Maksimum parlaklık da HDR10+ destekleyen modellerde genelde 1000 nit üzeridir. Genel kullanıcı için nihai HDR deneyi midir diyebiliriz.
• Dolby Vision: Genel kullanıcı için nihai HDR deneyiminin 10+ olduğunu söylemiştim ancak gurmeyseniz ve bütçede bir sorun yoksa Dolby Vision daha gelişmiştir.
  Bunun da dinamik meta data desteği vardır ve bildiğim kadarıyla en gelişmiş versiyonudur. 12 bit renk derinliğinde destek verir ve panel izin verirse 4000 nit e kadar çıkabiliyor.
  Genelde premium ürünlerde kullanılıyor ve lisans gerektirdiğinden her markada göremiyorsunuz.
• TRUE Black HDR VERSİYONLARI (400, 500, 600): OLED ve gelecekte adını duymaya başlayacağımız Micro LED'ler için optimize edilmiş HDR versiyonlarıdır.
  Diğer HDR versiyonlarından net bir şekilde ayrışırlar. %100 parlaklık değerinden çok %8 peak parlaklık değerlerine göre isimlendirilirler.
  Mesela True Black KHDR600 ve normal HDR600'ü kıyaslayalım. Normal HDR, 600 niti %100 parlaklıkta verirken; true Black 600'ün %100 parlaklığı genelde 350 nit civarındadır.
  Ancak %8 değerinde verdiği değer 600 nit olduğundan True Black HDR 600 olarak isimlendiriliyor.

---

KIRMIZI BÖLGE - FAZ 4​

(Renkler)​

SUBPİKSEL LAYOUT VE GEOMETRİSİ​

Detayın detayı bir konudur ve çok spesifik kullanıcıları ilgilendiriyor.
Kodlama, yazarlık gibi yazıları okuma ile haşırneşir kişilerin dikkat etmesi gereken bir şeydir.
Az önce piksellerin Mavi, Kırmızı ve yeşil şeklinde oluştuğunu belirtmiştim. Bu renklerin belli sıralanışları vardır ve bazı farklar yaratabiliyor.
Bu farklardan en barizi yazı performansıdır.
Üretim sebebi ile alakalı seçiliyor. Monitörü inceleyen mecralarda hangi layout u kullandıklarını öğrenebilirsiniz.

• RGB layout: Çoğu monitörde olan ve genelde uygulamaların optimize edildiği biçimdir. Pikseller Red-Green-blue şeklinde sıralanır. Bu biçimde yazılar daha keskin ve okunaklı olur.
  Eğer yapacağınız iş yazı okumaksa bu biçim size daha çok hitap eder.
• BGR layout: Genelde QLED TVlerde gördüğümüz biçimdir. Blue-Green-red şeklinde sıralanır. Uygulamalar buna optimize değilse yazıları okumak zorlaşıyor.
  Engellemek için Windows da “cleat type” ayarı var ancak o bile yetersiz kalabiliyor. Veya en chad yöntem olarak monitörü ters çevirebilirsizniz. Bu sayede dizilim tekrar red-Green-blue olduğundan benzer etkisi olur. Bu yöntemi yaparsanız, monitörün kabloları ve tuşlarına ulaşmak zorlaşır. Ayrıca oyun oynayanları ilgilendirecek düzeyde imput laga sebep olur.
• İçinde W geçenler: BGR, BGR fark etmez ikisinde de vardır. Bu W içeren dizilimlerde fazladan beyaz bir piksel sırası daha vardır.
  Bu yüzden çözünürlük hissiyatı, güç tüketimi (mobil cihazlarda önemli), parlaklık, renk doygunluğu ve yazı keskinliğini etkiler.
  Özellikle RGWB diye belirtmeme sebebim, farklı isimlendirmeler kullanan varyantlar olmasından. Konuyu uzatmanın pek manası yok.
  ChatGPT'den edinmek zorunda kaldığım bir tablonun SS ini bıraktım. "W" nun konum değiştirmesi şu farklara sebep veriyor.
  
  Eki Görüntüle 179760
  
  (ChatGPT'nin batırdığına şahit olduğumdan ne kadar doğrudur net bir şey diyemiyorum)

Sıbpiksel Geometrisi ise, alt piksellerin birleşimi ile alakalıdır. Alt pikseller, bizim bildiğimiz kare pikselleri oluşturur dersem kafa karıştırmadan aradan sıvışabilirim diye umuyorum.
Mesela yuvarlakları doğru yoğunluk ve sıra ile dizersek kare, yani bildiğimiz görüntü pikselleri oluşur.
Geometri detayı pek kafanıza takmanız gereken şeyler değil. Sadece yazılar ile ilgili alanlarda köstek olur. Bu yüzden elimden geldiğinde basit gideceğim.

• Square / kare geometri: Monitörlerde en sık karşılaştığımız, QD-OLED lerde de varyantı bulunabilen biçimdir. Keskin yazılar ve doğru renkleri verebildiğinden en temiz seçimdir.
• Diamond / Pentile dizilimi: Alt piksellerin elmas biçiminde dizilmesidir. Genelde OLED ekranlarda kullanılır. Yazıların kötü gözükmesine sebep verir. Yanlışım yoksa bir dönem düşük güç tüketimi yüzünden telefonlarda da kullanıldı.
• Triangular / üçgen dizilim: Genelde QD-OLED lerde denk gelen dizilimdir eskiden CRT monitörler de bunlardan kullanıyordu. Subpixeller üçgeni andıracak şekilde dizilir. Harflerde yine çapaklanmalara sebep verir.

​

BİT SAYISI VE FRC​

Çoğu parçada gördüğümüz bit mantığıdır. Göreceğimiz renklerin iletildiği bir otoban gibi düşünün. Şerit sayısı ne kadar artarsa o kadar fazla renk gösterilmesini sağlıyor. Özellikle profesyonel içerik üreticiler için aşırı önemlidir. Genel kullanıcı için ise kullanım amacına göre değişir. Renk istiyorsanız 6+frc veya 8 bit yeterlidir.
Eki Görüntüle 182364

• TRUE BİT: Belirtilen bit sayısında FRC bulunmamasıdır. Bu sayının yüksekliğine de bağlı olarak gösterdiği renk sayısı, FRCli monitörlere nazaran daha iyidir. Bu yüzden ileri seviye profesyonel monitörlerde true 10 bit kullanılır.
• FRC BİT: Belirtilen bit sayısını simule ettiği anlamına gelir. Mesela 8 bit değerini 6+FRC olarak sunanlar.
  Normal 6 bitden daha iyidir ancak gerçek 8 bite nazaran daha zayıftır. 6 veya 8 bit olarak değil de 7 bit miş gibi düşünün.
  FRC monitörler arasında fark vardır. Bazı monitörler, frcnin sağladığı renk simülasyonunda daha başarılı çıkabiliyor.
• DİĞER FRC LER: A-FRC, Hİ-FRC gibi daha gelişmiş versiyonlar vardır. Çok nadiren denk geldiğinden sadece var olduklarını bilmeniz için ekledim.

RENK SICAKLIĞI​

[Videoda bu kısım yoktu]
Monitörde görülen renklerin ne kadar sıcak veya soğuk olduğunu belirtir.

• Soğuk = Mavi gibi soğuk tonlar.
• Sıcak = Kırmızı veya turuncu tonlara çalar.

Hedef birim 6500K olarak geçer. Bu değerin yukarısı soğuk, aşağısı sıcak tonlara gider.
Eki Görüntüle 182367
Aman aman dikkat etmeniz gereken bir şey değildir. Eğer renkler size çok "turuncu" gelirse ayarlar veya monitörün menüsünden elleşebilirsiniz.

RENK SAYISI​

Monitörün modeline, kullanılan panele, bit sayısına ve HDR-SDR olmasından dolayı etkilenen bir değerdir.
Monitörün kaç renk gösterebildiğini belirtir. Özellikle Quantum Dot bir monitör ise gösterebildiği renk sayısı fırlıyor.

RENK GAMUTLARI​

Eeveeeeet... En çok göz korkutan konuya geldik.
Renk gamutu göreceğimiz rengin kalitesini belirler. Farklı türleri vardır ve bu bazı kullanım senaryoları için yatkınlığını etkiliyor. Mesela REC 2020 gamutu, sıradan kullanıcı için overkil diyebilirim.
Renklerin oluşturduğu bir uzay vardır. Gamut türleri, bu uzayda belli renklerin kapsamlarını belirtmek için kullanılır.
Bu renklerin oluşturduğu uzayda, bizim galaksimizi Pro fotoğraf RGB dediğimiz bir üçgen belirtir. Renk gamutu türleri de galaksinin içindeki renklerin regülasyonlarını belirtir.
Eki Görüntüle 182373
[Aşağıdaki "Gamut Türleri" ndeki başlıklar, yukarıdaki SS doğrultusunda renklendirdim]

Renk Gamutu Türlerine geçmeden önce Renk hacmi ve kapsamı değerleri aşırı karıştığından bunu açmam gerekiyor. Profesyonel, genel kullanıcı fark etmez bu tongaya sürekli düşüyor.

• Renk Kapsamı (Gamut coverage)​

  Renk kapsamı, monitörün görüntüleyebileceği renk aralığını detaylandırır. Renklerin ne kadar parlak gösterildiğini kapsamaz ve %100 değerini geçemez.
  Eki Görüntüle 182376

• Renk Hacmi (Gamut Volume)​

  Renk hacmi, bir monitörün belirli bir gamutta renkleri ne kadar parlak gösterdiğini belirtir. %100 değerini aşabilir. Maalesef her testte bu değer gösterilmiyor.

DİP NOT :
Renk Gamutu "TÜRLERİ" diye ayırma sebebim daha rahat anlaşılması için. “TÜRLERİ” diye bir tabire kolay kolay denk gelmezsiniz.
Renk gamutlarını genişliklerine göre sıralayacağım. Bir deyişle kötüden iyiye diyebiliriz ancak bazı gamutlar, yapılan işe göre anlam kazandığından İYİ-KÖTÜ diye bir şey demek doğru olmaz.

• sRGB​

  Bu gamut günümüzde en çok kullanılan türdür. Hatta marketing dolayısıyla overrated bir gamuttur.
  sRGB gamutundaki testlerde genelde renk "Kapsamı" gösterilir. Bunu karşılaştırmada kullanmayın ve mümkünse sRGB değerini umursamayın.
  Çünkü SRGB'nin renk aralığı, günümüz çoğu monitörde %95 üstündedir bu yüzden sürekli pişti oluyorlar. sRGB renk gamutunda bakmanız gereken değer Renk Hacmi, yani "Volume" değeridir.
  Coverage da %95 ile pişti olan monitörler Volume değerinde farklılık gösteriyor. Volume değeri ne kadar yüksek olursa renkler o kadar doygun olur. Bu sebeple SRGB'den daha büyük gamutların değerlerine bakmanız daha belirleyicidir. Eğer sRGB testlerindeki değer "Volume" şeklindeyse %120 ve üstü olması istenir. %120'nin altına fazla inmemeye çalışın.

• Adobe RGB​

  Günümüzde bakılması gereken renk gamutlarından birisidir.
  Adobe RGB, doğru şekilde uygulandığında daha geniş renk hacmi ve kapsamı sunar. Buradan itibaren Color Coverage yani renk kapsamı değerine bakarak karar verebilirsiniz.
  Çünkü SRGB'den daha geniş renk aralığı olduğundan %80-90 gibi değerleri her model aşamıyor.
  Hacmine bakmanız, iki monitör arasında kaldığınızda işinize yarayabilir ama yukarıda dediğim gibi Volume değeri her zaman belirtilmiyor.
  %80'in Cıverage ın altına düşmeyen modeller tercih etmeye çalışın. Ne kadar düşerseniz, o kadar SRGB'ye kayarsınız.

• DCI-P3​

  Adobe RGB'den daha profesyonel bir renk gamutudur ve monitörler için daha zorlayıcı bir gamuttur.
  Üçgen eğrilerine bakınca Adobe RGB, renkleri biraz daha ortalayıp yeşil ve mavi tonlarında genişliyor. DCI-P3'ün üçgen eğrisi kırmızı tonlarına yatkın ve yeşillerde fazla açılmıyor. Bu sebeple bazı renklerin aralığı daha geniştir. Birbirlerine karşı belli avantajları olduğundan Adobe RGB ve P3 değerlerinin dengeli olması tercih edilebilir.
  dCi P3 konusunda monitörerin genelde pek iddiası olmaz. %85 civarlarında veya üzerinde olması istenir.

• REC 2020​

  Renk uzayında bizim galaksimizi oluşturan hayali üçgene Pro fotoğraf RGB demiştim. REC 2020 ise Pofoto sınırlarına en çok yaklaşan gamuttur.
  Az önce saydığım tüm gamutları rahatlıkla kapsayabildiğinden Profesyonel arenada kullanılıyor. Fiyatları da cep yakan cinstendir.
  Ama olsun 60 Hz monitör alınmaz değil mi (ğ!)

• NTSC ve EBU​

  Çok niş sayılabilecek renk gamutlarıdır ve belirli alanlar dışında pek kullanılmaz.
  Yukarıda anlattığım renk gamutlarına benzerlik gösterirler ve buna bağlı olarak içerik çıkarılacak alana göre tercih edilirler.
  Özetle Profesyonel TV içeriklerinde kullanılmaları amaçlanıyor.
  EBU, sRGB gamutuna bayağı benziyor bu yüzden demodeleşti. Eski CRT ve ilkel LCD televizyonlar için optimize edilmiştir.
  NTSC ise Adobe RGB ve DCI-P3'ün karması gibi duruyor. Modern TV'ler için standart haline gelmesi için oluşturuldu.

​

DİNAMİK ARALIK​

Kontrast oranının renkleri etkileyen versiyonu gibi düşünün. Kontrast siyah-gir ve beyazları etkilerken dinamik aralık performansı renklerin koyuluk ve aydınlık dengesini etkiliyor.
Yani gradiant dediğimiz renk geçişlerindeki başarısını temsil eder.
Dinamik aralık performansı kötü bir monitörde renk tonlama geçişleri daha küt olur ve merdiven efekti oluşur. Özellikle içerik üreticileri bu durumdan çok etkilenir.
Mesela evinde renk geçişli bir proje yapıyorsun her şey harika ancak ofisteki daha iyi dinamik aralıklı monitörde bir bakıyosun renk geçişleri çok belirgin.
Bunu neler etkiliyor dersek... Ne etkilemiyor ki...
Kullanılan panel, arka ışıklandırma (buna dimming de dahil), kontrast oranı, daha demin anlattığım renk gamları ve başarımları, HDR veya SDR oluşu; eğer HDR ise Met Adata şekli ve son olarak Ghosting tarzı istenmeyen sorunlar dinamik aralığı ucundan etkiliyor.
Kısacası şu ana kadar anlattığım her şey öyle ya da böyle Dinamik aralığı vuruyor.
Standart kullanıcı için rezalet olmadığı sürece çok bir anlamı yoktur sadece meraklısına veya profesyonellere köstek olur.

DELTA DEĞERİ​

[Videoda bu kısım ile alakalı bir eksik vardı onu ekledim]​

Sadece renk konusunda profesyonel seviyede iş yapanları etkileyen bir şeydir. Genel kullanıcının Delta değerine bakması biraz gereksizdir ancak varsa neden olmasın diyebilir. Sırf daha iyi diye fazladan para ödemeye gerek yok.
Monitörde gösterilen rengin ne kadar doğru ve sapmasız olduğunu belirtmekte kullanılır. Çıktıların, ekranda göründüğü gibi çıkması oldukça zaman kazandırır.
Delta değerleri, ekranda görünen iki renk arasındaki farkı ölçen birimdir. Delta'e seviyeleri, görüntülenen renk ile giriş içeriğinin orijinal renk standardı arasındaki farktır.
DeltaE değeri ne kadar düşük olursa, renkte o kadar az sapma olduğunu gösterir.
Eki Görüntüle 182383

• Delta 3: İnsan gözünün algılayabileceği ancak yine de çok düşük sayılan sapma sayısıdır. Yapılan işin profesyonelliğine göre köstek olur.
• Delta 1: En az, hatta neredeyse hiç sapmanın olmadığı seviyedir. Gerçek gurmeler bunlardan tercih eder.
• Eğer renkler ile işiniz sadece keyfiyse ve incelemede denk gelirseniz Delta değeri 10-50 arasında düşük olması daha iyidir.
  Delta değerini bulamadınız diye çok da kafanıza takmanıza gerek yok.

Bununla birlikte iki farklı dE değeri vardır.
Birisi gri ve beyaz tonlarının doğruluğunu, diğeri de renk doğruluğunu belirler. Beyaz doğruluğunu etkileyene "White Balance / beyaz dengesi" diye hitap edilebilir.
Soldaki dikey grafik beyazların ne kadar bozulmadan gösterildiğini belirtiyor. Ne kadar az olursa o kadar iyi. (Sağdaki daha iyi)
Beyaz oluşturulması için Kırmızı-Yeşil-Mavi piksellerin aynı anda ve dengeli çalışması gerekiyor. Eğer sapıtırsa soldaki gibi bir şey oluyor.
Eki Görüntüle 182387

Bu Delta değerleri maalesef panelin her kısmında eşit dağılmaz. Arka aydınlatma başarısına da bağlı olarak belli bölgelerde daha az sapma olabilirken diğer bölgelerde sapma oranı artar.
Bu olay, bazen kutunun içinden çıkan bir kağıtta gösteriliyor.
Bir de eklemeden geçmemem lazım: Delta değeri sadece belirttiği Delta'e de iddialı monitörlerde belirtilir. Bu konuda iddiası yoksa hiçbir şey belirtilmez. (Hazır sistem toplayanların aksine)

KALİBRASYON​

Az önce saydığım her şeyi değerlendirip en iyi monitörü aldığınızda en iyi görsel performansı alacağınızı sanıyorsanız kötü bir haberim var...
Monitörler üretim bandından belli bir kalibrasyon yapılmış olarak gelir ancak bu kalibrasyon çok baştan sağmadır.
Üstüne her banttan inen monitör yakın olsa da birebir aynı performansı vermez. Bu yüzden her panel eşsizdir diyebiliriz.
Bu sebeple renk doğruluğu isteyenlerin, kalibrasyon cihazları ile monitörlerini kalibre etmeleri gerekiyor. Bazen monitörler ile gelirken bazen de ayrı satın almanız gerek.
Belli bir süre geçtikten sonra kalibrasyon tekrar kayıyor ve yine kalibre etmeniz gerekebiliyor.
Eki Görüntüle 182391
Eki Görüntüle 182392
ASUS VG249Q1A için kalibrasyon öncesi ve sonrası renk doğruluğu bu şekilde. (Rtings)
(Eğer bu şemayı anlayabiliyorsan amacıma ulaşmışımdır)

Anlık bir zeka parlaması ile internette kalibrasyon ayarı bulmaya kalkarsanız denemeyin. Panellerin birebir aynı olmamasndan dolayı yemez!
En fazla berbat ötesi bir ayar yaptıysanız onları bir nebze toplamanıza olanak sağlar.
Anlayabileceğiniz gibi profesyonelleri ilgilendiren bir olaydır. F/P monitörünüzde böyle atraksyonlara girmenize gerek yok.

---

MOR BÖLGE ​

(Kronik Sorunlar)​

Bu bölümde, az önce anlattığım konular yüzünden oluşan kronik problemlerden bahsedeceğim.
Her ne kadar Kronik desem de monitörde istemeyeceğiniz problemleri de kapsıyor.
Bu bölümün asıl amacı, konuları anlatırken üstün körü geçiştirdiğim blooming, ghosting gibi sorunları daha iyi anlatıp pekiştirmek.
Bu sayede rehber biraz daha bütünleşik hissettirmesini sağlayacağım... Sanırım...

PANEL ŞANSI​

Monitörler üretim bantlarından çok yakın özellikler ile iner ancak birebir aynı olmazlar. Her zaman paneller arası ufak sapmalar olur.
Renklerdeki ufak ton farkları, ölü piksel, IPS glow, GtG veya MPRT farkları gibi sorunlara sebep verir.
Bende çıkan sorun sizde çıkmayabilir yani. Bu yüzden incelemelerine baktığınız bir monitörde kafadan sapma payı bırakın. Testlerde 347 nit çıkan monitör sizde 339 nit çıkabilir gibi.
Veya daha tutarlı bir yöntem olarak birden fazla teste bakın. A ve Bnin yaptığı testler arasında farklar illaki olacaktır.

YAPI KALİTESİ​

Ucuz monitörlerin tercih edilmeme ve gözden düşme sebebidir. Panel ve fiziksel özelliklerdeki sorunlar ürünü almaktan vaz geçirecek kadar etkiler.

Fiziksel özelliklerden kastım: Monitör ayağı, kasa malzemesi, ışık sızması gibi konulardır. Panel kaliteli olabilir ancak bunlarda bir kalitesizlik varsa riske atmamak sizin kararınız.
Aynı şekilde Cof sayısını da bu maddeye ekleyebiliriz.

KISA ÖMÜR​

Yukarıda bahsettiğim sorunların etkilediği bir şeydir. Panel ve yapı kalitesinin yanında rehberin başlarında bahsettiğim COF sayısının az olması da monitörün ömrünü çok etkiler.
Bu bazen monitörün fişi çekmesi olurken bazen de performansını / düzgün çalışmasını etkiler.

ÖLÜ PİKSEL​

Herkesin bir şekilde bildiği bir problemdir. Bir veya birden fazla rastgele pikselin, bir sebepten bozuk veya hatalı üretilmesi sonucu meydana gelir.
Piksel yanlış renkte yanabilir veya hiç yanmayıp orada bir leke olarak kalabilir. Sadece monitörlerde değil, ekranı olan neredeyse her cihazda olabilir.
Üretim kalitesi ile alakalı karşılaşma sıklığı değişkendir. Denk geldiğinizde markanın da bu duruma karşı verdiği destek önemli bir detaydır.
Ölü pikselleri garantiye dahil etmeyip dımdızlak ortada bırakabiliyorlar.

BURN-İN​

OLED ekranlarda karşılaşılan bir sorundur. Her bir piksel kendi aydınlatmasına sahip olduğundan ve yapıları gereği kolay bozulduğundan oluşuyor.
Ekranın belli bölümünde damgalanmalara sebep veriyor. Mesela izlediğiniz TV kanalının logosu sağ-üstte sabit kaldığında oradaki pikseller de oraya damgalanıyor. Ne kadar sürede oluştuğu değişkendir. Önüne geçmek için birkaç dakikada bir TV/monitör ün tribe girdiği ayarlar var.
Eki Görüntüle 182393

IŞIK SIZMASI ve IPS GLOW​

İkisi de birbirlerine benzer sorunlardır ancak farklı sebeplerden meydana gelir.
Monitörün karanlık bir zeminde alakasız bir şekilde aydınlık olması sorunudur. Bunu kontrast oranı ile karıştırmayın ondan tamamen bağımsız.
Işık sızması, panel ve gövdenin arasında kalan ufak boşluk yüzünden meydana geliyor. Fabrikasyon bir sorundur ve evde düzeltilemiyor. Bu sorunda ekranın aralıklı bir bölgesinden dışarıdan alınan ışık yayılıyor.
Eki Görüntüle 182394
IPS glow ise buna benzer bir etki veriyor ancak var olma sebebi arka panelden dolayıdır. Genelde Edge diziliminde daha net belli oluyor. Arka ışıklandırmadan sızan ışık yüzünden alakasız yerler aydınlanıyor. Karanlık ortamda, siyah görüntü açıkken bakış açısına göre kenar parlamaların parlaklık düzeyi değişiyorsa bu IPS Glow'dur. Genelde IPS panellerin baş belasıdır.

BLOOMİNG​

Blooming, arka panelin aydınlatmaması gereken bir yeri el mahkum aydınlatması yüzünden yaşanır.
Mesela ortada beyaz bir kareniz var ve bu 4 birim boyutunda. Arka aydınlatma da 3 birim boyutunda diyelim. Aydınlatma, beyaz karenin 3 birimlik göbeğini olması gerektiği gibi aydınlatır ancak geri kalan 1 birimlik boşluk aydınlatılması için çevredeki aydınlatmalar da kullanılır. Eğer karmaşık bir şekil varsa ve ortam da karanlıksa daha da belli olur. Bu da ışığın sızıyormuş gibi olmasına ve bulanık bir görüntüye sebep olur.
Eki Görüntüle 181937
Siyahlar ve grileri çok etkileyen ve birçok şeyden dolayı etkilenen bir şeydir.
Panel türü, arka aydınlatma ve dimming, parlaklık seviyesi en net etkileyen şeylerdir. Bunlar dışında Ghosting, Motion blur ve ışık sızmaları da yer yer etkileyebiliyor.

GHOSTİNG​

Hareketli nesnelerin arkasında eski, soluk kare izleri bırakmasıdır. Bunun gerçekleşme sebebi yavaş MS değerleridir genelde MPRT kaynaklı oluyor.
Sıklıkla VA larda karşılaşılma sebebi de panel yavaşlığından dolayıdır.
Eki Görüntüle 182395
Ghosting istemiyorum diyerek incelemeleri araştıracaksanız, MPRT değerinin kaç MS olması gerektiğini anlayabileceğiniz bir formül var;
1000 / Monitörün Hz değeri, olması gereken MPRT değerini verecektir. Eğer bu MS değeri, olması gereken değerden çok fazla uzaklaşırsa ghosting o kadar artar.
Engellemek için OverDrive ayarı kullanılabilir ancak seviyesi fazla kaçarsa ters hayaletlenme yani Overshot yaşatabilir.

BLACK SMEARİNG​

Ghosting ile kardeşidir diyebilirim. Siyah ve grileri etkileyen bir şeydir. Yüksek oranla VA larda karşılaşıldığı için oradan örnek vereceğim.
VA panellerde Kontrast oranı çok yüksek olduğundan siyah ve griler arasında daha fazla ton olur. Bu tonlar arasında yeterince hızlı geçiş yapılamazsa Black Smearing yaşanır.
VA paneller genelde yavaş olduklarından oluşması normaldir.
VA panellerdeki GtG değeri yetersiz kaldığında siyah / gri pikseller zamanında değişemez ve arkasında siyah izler bırakır. Özellikle siyah temada beyaz bir yazı okurken scrol ile oynarsanız anında anlarsınız. IPS panellerde kontrast oranı 1000:1 gibi düşük bir değer olduğundan hissetmeniz veya denk gelmeniz daha nadirdir.
Eki Görüntüle 182397

STROBE CROSTALK​

Genel olarak Backlight Storbing ayarının kötü çalışmasından kaynaklanıyor. Biraz da gecikme değerlerinin etkisi vardır.
Ghosting e hareket efekti dersek buna da klonlanma diyebiliriz. Bu sorunda oluşturulan hareketli görselin hizasında bir tane daha görsel oluşuyor ve birbirleri ile çakışıyor.
Ghosting gibi bir siluet var ancak Ghosting ve Motion blur gibi bir efekt yok.
Eki Görüntüle 181981

OVERSHOT​

Diğer bir adıyla ters ghostingdir. Hareketli nesnelerin etrafındaki ışık patlaması şeklinde görülür.
Var olma sebebi Over Drive ayarının fazla gelmesinden dolayıdır. Pikseller fazladan voltaj verilerek hızlı çalışmaya zorlandıklarından kare geçişleri sırasında renkleri ıskalar.
OverDrive ayarı kapalıyken bu sorun ile karşılaşmazsınız. Öte yandan üreticilerim 1ms iddiası da OverDrive ayarının fullenerek elde ediliyor.
Monitör 1ms e iner ancak göreceğiniz görüntü o kadar berbat ki yapmaya değmez. 2ms olsun da düzgün görüntü olsun dedirtiyor.
Eki Görüntüle 182401

STUTTERİNG​

Oyunlarda yaşadığımız saliselik droplanmalardır. Bunun olma sebebi genel olarak PC'den dolayıdır ancak dolaylı yoldan monitör yüzünden de meydana gelebiliyor.
Mesela monitörünüzde herhangi Sync olmadığından oyundaki V-Sync'i açarsanız oluşur. V-Sync oyundaki FPS'i monitörün Hz değerine sabitlemek için oluşturulan kareleri bekletiyor.

FLİCKER​

Işığın titremesi diyebiliriz. Sürekli sabit bir arka aydınlatma görmek yerine titrek bir görüntü oluyor.
Bazı gözü hassas kullanıcılar hemen fark ediyor. Geç fark ederse de baş veya göz ağrısı olarak geri dönüşleri oluyor.
Genelde Backlight storbe ayarı, kalitesi veya miladını doldurmuş panellerde denk geliniyor.
Eki Görüntüle 182402

COİL WHİNE​

Özellikle ekran kartlarından aşina olduğumuz bir üretim sorunudur.
Kapasitörlerin düdüklü tencere gibi ötmesidir. Bunun performansta bir eksisi yoktur sadece kafa ütüler. Bazen monitörlerde de denk geliyor diye belirtmek istedim.

---

MAVİ BÖLGE ​

(Seçim Anı)​

Bu bölümde seçim aşamasında nasıl bir rota izlemeniz gerektiğinden kısaca bahsedeceğim.
Eğer "sadete gel" diyerek buraya fırladıysanız hiçbir halt anlamayacaksınız. Bu bölüm özetten ziyade uygulama ve kafanızda oturtma amaçlı.

KULLANIM AMACI​

Bilgisayarı kullanış amacınız monitör seçerken ki ilk basamaktır. Kullanım amacınız neyse ona yatkın bir monitör seçmeniz gerekiyor.
Bütçe kontrolü ve kullanacağınız alandaki performansı çok ciddi etkiler. Profesyonel monitörde Competitive FPS oyuncusu olmak, drift aracı olarak Renault Clio seçmek ile birebir aynı şeydir.
Profesyonel oyunculuk, editörel içerik üretimi, medya tüketimi ve ikinci ekran gibi temel kullanım senaryoları vardır.
Birden fazla kullanım senaryosunda orta yol bulunabilir. Mesela oyun oynamak kadar da içerik tüketmeyi de seviyorsanız bunlara uygun monitörler var.
Bunun dışında monitörlerde segmentasyon vardır; Uygun fiyatlı, orta kaliteli ve üst seviye premium ürünler gibi. Bu kısım direkt olarak bütçe ile alakalı olduğundan konuşulacak fazla bir şey yok.
Sadece alınacak monitrün muhtemelen yıllar boyunca kullanılacağı faktörünün göz önünde bulundurulması gerekiyor.

KULLANIM AMACINA GÖRE ÖNCELİK VERİLMESİ GEREKENLER​

Sabahtan veri anlattığım teknik özelliklerin anlam kazandığı yer...
Monitörlerin belli kullanım alanlarında yatkınlıkları olduğundan bahsetmiştim. İşte bunu sağlayan şey teknik özellik dağılı mıdır diyebilirim.
Mesela oyun oynayacak birisi, düşük gecikme değeri ve yüksek yenileme hızı ister. Onlar için renk doğruluğu, görüş açısı gibi görsel öğelerin bir anlamı yoktur.
Bunun gibi ayrımlarda bu maddede bahsedeceğim. Bunu yaparken bütçe ve çevresel diğer faktörleri değerlendirmeye dahil etmeyeceğim.
Bakmanız gereken teknik özellikleri anlatırken herhangi bir sıralama yapmayacağım çünkü bazı kullanıcılar birden fazla iş için ortak monitör kullanıyor. Evet öncelik sıralaması yapmam çok iyi olurdu ancak bunu yaparsam daha fazla madde eklemem gerekir ki bu da çok kafa bulandırır. Onun yerine en gerekli olanları sert bir ayrımla dağıtmam daha mantıklı ve anlaşılır.

! KRİTİK DİP NOT!
Monitör seçerken kağıt üstü verilere ve kutunun üstündekileri okuyan çakma teknoloji ediötlerine ba-kıl-maz!
Ben yaptım, Bala """ düzgün bir monitöre denk geldim, haklı olarak linç yedim, SİZ YAPMAYIN!
Dürüst olunmadığı gibi size o değerleri verip vermeyeceği ve hangi koşullarda vereceği bile meçhul.
RTİNG in yaptığı gibi test masasında yatırılıp uygun cihazlarla düzgün reçete çıkarılarak yapılan incelemelere bakılmalıdır.

COMPETİTİVE OYUNCULUK ODAKLI MONİTÖRLER​

• Bu monitörlerde ana amaç tepkisellik ve hızdır.
• Görsel öğeler pek istenen şeyler değildir.
• Panel tipi kesinlikle önemlidir çünkü gecikme değerlerini bayağı etkiler. OLED, TN ve nadiren IPS türevleri üçlüsü içinden seçim yapılır.
• Tahmin edebileceğiniz gibi derinlik algısı yüzünden Curved paneller kullanılmaz.
• GtG, MPRT, imput lag gibi gecikmelerin az olması elzemdir. Bununla birlikte yüksek Hz'ler istenir. Bu ikisinin sonucu olarak Ghosting gibi görüntü keskinliğini etkileyen şeyler istenmez. Daha demin “görsellik umursanmaz” dedim Ghosting ne alaka derseniz; CS de gördüğünüz adamın hayalet silüyeti ile odak ve aim kaybetmemeniz gerektiğindendir.
• Görüntünün sapmaması için G-SYNC veya G-SYNC Ultimate olması çok işe yarar. Ne kadar profesyonel olunduğuna bağlı olarak diğer Sync teknolojileri de tercih edilebilir.
• Çözünürlük olarak genelde FPS ve aspect ratio yüzünden 1080p bile çok nadiren tercih ediliyor.
• Monitör boyutları ise genelde 24 inçi geçmez çünkü ekranın diğer tarafını görmek için boyun çevirmek odak kaybına sebep veriyor.
• Pivot özellğii de istenen bir şeydir ancak monitör stantları da bu işlevi gördüğünden ne kadar gerekli muamma. Bazı pivot monitörlerde cetveller bulunur bu sayede size uygun yüksekliği, açıyı vs. not alıp farklı yerlerde uygulayabilirsiniz. Profesyoneller sürekli konum değiştirdiğinden onlar için önemlidir. Gold elodan çıkamayan kolsuz birisi için hiçbir şey ifade etmez.
• Bir de ortam koşulları ve kullanım şekli direkt etkili olduğundan kriter olacak kadar kritik olmayan PARLAKLIK seviyesi var.

Eki Görüntüle 179905

CAUSAL OYUNCULUK ODAKLI MONİTÖRLER​

Causal ve Competitive diye ayırma sebebim kitlelerin çok fazla ayrışmasından dolayı.
Competitive; En iyi olma odaklı veya profesyonel oyuncuların bulunduğu kitledir. Dikkatlerini dağıtırsa uçan martıyı sopayla kovalayacak kadar odaklandıklarından daha odaklı monitörlere ihtiyaç duyuyorlar.
Causal ise herkesin bir dönem olmak istediği çeşittir aslında. Monitör tanımlayacak kadar anlatmak gerekirse; Oyun oynamayı zorunluluk veya başka bir b"" sebepten değil, zevk almak için oynayanlara denir. Genelde 3A hikaye odaklı oyunları tercih ederler ve rekabet vs. ile pek işleri olmaz. Bu sebeple biraz daha görsel tarafa kayarlar.

• Gecikme değerleri, ghosting gibi sorunları tetiklemediği veya imput lagı hissettirmediği sürece kritik bir şey değildir. Berbat olmasın yeter.
• Sync muhabbeti de segment ile orantılıdır. Donanım bazlı G-SYNC lere pek gerek yoktur FreeSync Premium gibi versiyonlar çoğunlukla yeterlidir.
• Hz değerleri ise, oynadıkları oyun yüzünden uçuk olmasına pek gerek yoktur. Genelde 3A oyunlarda 3 haneli FPS değerleri ile hep denk gelinmiyor.competitivler gibi 360Hzlere falan kasmalarına gerek olmaz. 165 bile genelde yeterlidir.
• Causaller genelde görsel medyayı sever bu yüzden monitörün renkleri onlar için önemlidir.
• OLED, IPS ve nadiren VA paneller tercih ederler ki renk kapsamları geniş olsun.
  Evet VA dedim çünkü bazı VA panelli monitörler IPS panellere nal toplatacak düzeyde.
• Renk kapsamı denildiğinde HDR da devreye giriyor. HDR400'ün pek farkı yoktur onun dışındakiler görüntüyü oldukça iyi hale getiriyor.
• Az önce dediğim gibi eğer Color Volume değeri yoksa sRGB değerine bakmayın. Adobe RGB ve DCI-P3 kapsamları daha belirleyicidir.
• BİT değerleri segmentasyon ile alaklıdır ancak en az (6+ftc)li 8 bit tercih edebilirseniz iyi olur.
• Dolaylı yoldan görüntüyü de etkilediğinden arka aydınlatma değeri anlam kazanabiliyor... Bazen... Tahmin edebileceğiniz gibi gurmeleri ilgilendiren bir detaydır.
• Parlaklık değeri ise ortam koşullarına göre tolare edilebiliyor. Sadece panel değil, çözünürlük ve görüntü keskinliği belirleyicidir.
• PC'ye bağlı olarak 1080P'den başlayıp 4K ya kadar uzanabilir.
• PPI değeri ise rezalet olmaması veya ortalama olması istenir. Ne kadar uzaktan bakılacaksa o kadar az göze batar.
• Çözünürlük ve PPI ları bir köşeye bırakırsak monitör boyutları çok albeni sağlar. 32 inç bir monitör ile fok balığı kıvamında GoW oynamak güzel bir his.
  Bu biraz ortama, bütçeye, kullanım stiline ve amacına göre değiştiğinden net bir aralık veremem. 24 -32 arası deyip sallasam tutar.
  
  Buraya kadar bahsettiklerim ana öncelikti. Bundan sonrakiler biraz daha niş.
• Eğer konsol için de kullanacaksanız buna uygun monitörleri seçmeye özen gösterin.
• Curved veya flat panel olması da kullanıcı ile alakalıdır. Tamamen zevk meselesi.
• Bazı kullanıcılar ömürlük yatırım gibi baktıklarından yapı kalitesini etkileyen şeylere bakmalıdır. COF sayısı ve genel yapı kalitesi gibi.
• Hiçbir zaman olması istenmeyen kronik sorunlardan ne kadar muzdarip olduğu da önemlidir.
• Pivot desteği pek gerekli değildir.

Eki Görüntüle 179904

MEDYA TÜKETİMİ ODAKLI MONİTÖRLER​

Bu kullanım tarzı Causal ile bayağı benzeşiyor ancak kabaca ayırmam gerekirse; İşin gaming tarafı ile fazla ilgilenmeyen kısımdadır.
Bu kitle ağırlıklı olarak video, dizi, film izlemeye, en fazla sosyal medyada scrol atanlardan oluşuyor.

• Bu yüzden renkler ve keskinlik onlar için daha belirleyici.
• Hz değeri için önemsiz diyebiliriz.
• Gecikme değeri, Causal gibi görüntüde bozula yapmadığı sürece önemsizdir. İmput lag ise önemsiz.
• Panel olarak OLED, VA ve IPS türevleri tercih ediliyor.
  IPS ve VA burada biraz ayrışıyor çünkü IPS renkleri daha güzel gösterirken VA ların karanlık tonları çok daha geniştir.
• Arka aydınlatma sistemi, karanlık tonları ve parlaklığı etkilediğinden belirleyicidir.
• Mümkünse Edge ışıklandırmadan uzak durun.
• HDR versiyonları medya tüketimi için harikadır. HDR10 destekleyen türlerden tercih edebilirsiniz. Destekleyen medyalarda bayağı fark ediyor.
• Bit değeri ise segmentasyon yüzünden arada kaynıyor diyebilirim. True 8 bit ve üstü olması bayağı iyi renk çeşitliliği sağlar.
• Ekran boyutu yine kullanıma göre değişkendir. Medya tüketimi büyük ekranda güzel gittiğinden en az 27 inç ve üstü diyerek sallayacağım.
• Çözünürlük medya tüketimi konusunda söz sahibidir. 1080p piksel yoğunluğuna göre tercih edilebilir ancak 2K-4K gibi çözünürlüklere çıkmak şaşırtmaz.
• PPI değeri ise çözünürlüğe, ekran boyutuna ve bakılacak mesafeye göre anlam kazanıyor. Sık olması görüntünün keskinliğini etkiler.
• VRR yani Sync teknolojilerine pek ihtiyacı yoktur çünkü tüketilen medyalar genelde düşük ve sabit FPS değerlerindedir. Varsa daha iyi olur ancak şart değildir.
• Curved panel yine kullanıcıya kalmış bir karardır.

Eki Görüntüle 179917

İÇERİK ÜRETİMİ ODAKLI MONİTÖRLER​

Medya tüketimi ile bayağı benzeşiyor gibi dursa da farkları çok kritiktir.
Bu monitörlerde görüntü en önemli şeydir ve genel olarak profesyonel kullanıma odaklanılmıştır. Yapılacak işin profesyonelliğine göre birazdan anlatacaklarım anlam kazanıyor.

• Hz değeri gereksizdir.
• Gecikme değerleri yine görüntüyü etkilemeyecek düzeyde olmalıdır. İmput lag ise yapılacak işe göre anlam kazanıyor. Fotoğraf ve renk düzenlemelerinde arka plandayken çizim tarzı biraz daha el ayarı isteyen şeylerde kullanıcıyı rahatsız etmeyecek düzeyde olmalıdır. (bir zahmet)
• Çözünürlüğe zaten kafadan 2K-4K deyin. Yüksek olması istenir.
• Monitörün boyutunun büyük olması istenen bir şey. Çalışma koşullarını rahatlatıyor ve detaylara odaklanmayı sağlıyor.
• Tabii boyut arttıkça PPI da göze batar. Profesyonel kullanımda yüksek PPI olması çok önemlidir.
• Arka aydınlatma şekli önemlidir. Karanlık tonların başarısını ve sapmaları büyük oranda etkiler.
• HDR ise oldukça faydalıdır çünkü yüksek dinamik aralığını beraberinde getirir.
• Renk demişken; Bu monitörlerde DCI-P3 bile yetersiz gelebildiğinden REC 2020 gamutuna bakılıyor.
• Geniş renk aralığı istendiğinden native 10 bit olması istenir.
• Renklerin genişliğini falan tuttursanız bile kalibrasyon yapmadığınız sürece 250HP MK4 Supra gibi olduğu yerde sayar.
  Bazı monitörlerde dahili kalibrasyon cihazı gelirken bazen de ekstra satın alarak belli zaman aralıkları ile yapmanız gerekiyor.
• Panel olarak Mini LED aydınlatmalı IPS türevi paneller kullanılır. QD-OLED paneller de kullanılabilir ancak malum OLEDlerin burn in ve parlaklık sorunları biraz şevk kaçırıyor.
  Bazı kullanıcılar için yazı netliği önemli olduğundan OLED direk elenebiliyor. Eğer OLED tercih edilecekse Subpiksel-layout konusuna bakılması gerekiyor.
• Tüm bunlar bir yana, bu monitörler için önemli olan asıl şey geniş renkler sunmasından çok düşük sapma, yani Delta değerleridir. 3 ve altında değerler olması istenir.
• Curved paneller profesyonel kullanımda istenmez ancak renk sapmalarının fazla kritik olmadığı video editi gibi kalabalık masaüstü kullanımı söz konusuysa mantıklı olabiliyor.
  21:9 ölçekli devasa monitörlerde düz ekranın tamamına hakim olmak yorabiliyor. Görüş açısını rahatlattığı için düşük radianlı Curved paneller kullanılabilir.
• Yapılacak işe de bağlı olarak monitörün üstündeki giriş-çıkışlar bayağı işlevsellik katıyor.
• KVM Switch ise birden fazla PC ile çalışması gerekenler için güzel bir konfor sağlıyor.
• Pivot özelliği ise bazen istenirken bazen gereksiz olabiliyor. Ergonomiye bağlıdır diyebilirim.
• Genelde ömürlük yatırım olurlar bu yüzden genel malzeme kalitesinin çok iyi olması istenir. Tabı alacağınız ürünün az önce saydığım şeylerin hakkını veriyorsa ucuz malzeme kullanılması beklenemez.

Eki Görüntüle 179921

YARDIMCI MONİTÖRLER​

Adından da anlayabileceğiniz gibi ikinci monitör olarak falan tercih ediliyorlar. Kendisine bir amaç yükelmiyorsanız fazla filtresi yoktur maksat görübtü versin yeter.

• Ucuz olması ana odaktır desem yanlış olmaz.
• HDMI veya Display gibi modern bir port olması iyi olur. Çevirici adaptörler görüntü kalitesini çok bozabildiğinden tavsiye etmiyorum ama kelepir gelirse neden olmasın.
• Panel kalitesi de görüş açısı ile alakalıdır aslında. IPS panellerin görüş açısı geniştir ancak bütçe yoksa panelin rezalet olmaması türünden daha önemlidir. Özellikle ikinci el alacaksanız.
• Pivot olması aşırı gereksizdir. Bazıları dikey kullanıyor farkındayım.
  Bunun için onlara monitör stantlarını öneriyorum daha fazla hareket kabiliyeti var. Hatta denk gelirseniz pivot lara benzer monitör ayakları da satılıyor onlar da iş görür.
• 2. monitöre biraz daha işlev kazandırmak isterseniz dahili hoparlörü olan monitörler tercih edilebilir. İçindeki hoparlör kalitesi vasat olduğundan beklentiniz olmasın.

Eki Görüntüle 179926

---

---

---

Eki Görüntüle 179928

Evet bir rehberin / makalemin / wall of text in sonuna geldik. (+85 bin karakter)
Eksik gördüğünüz bir şey varsa belirtirseniz düzeltmek için uğraşacağım. Bu kadar uzun bir rehberde hata yapmamam imkansız.

İyi Sosyaller.

---

Sürprizbozan: Kaynaklar vb.

@BerkayZ87 nin mesajları ve konuları.
BerkayZ87
https://techolay.net/sosyal/ara/1081086/?t=post&c[content]=thread&c[users]=BerkayZ87&o=date
Rehber: QLED nedir?
Metini hazırlarken @2254 ın yazılarına denk gelmemiştim. Ona da bakabilirsiniz.

RTINGS monitör incelemeleri.
Monitor Reviews

Subpiksel konusu için.
Subpixel Zoo: A Catalog of Subpixel Geometry
RGB vs BGR Subpixel Layout - What's The Difference? [Simple]

HDR CTS gereksinimleri.
Performance Criteria 1.2 241227 - VESA Certified DisplayHDR™
Performance Criteria 1.1 - VESA Certified DisplayHDR™

HDR ile alakalı kaynaklar.
What Is HDR For Monitors And Is It Worth It? [Ultimate Guide]
HDR Nedir? HDR ve SDR Karşılaştırması - ViewSonic Library
VESA DisplayHDR Certification
HDR Tiers: A Guide | MMD Corporate
HDR10 vs HDR400 vs HDR600 vs HDR1000: Choosing the Right HDR Standard - ScreenResolutionTest

COF hakkında.
COF Nedir? Panelde COF Sayısı (Adedi) Neden Önemlidir? | İnceleriz

Monitör inceleme videoları (Bazı kısımlar işime yaradı.)

Panel ile alakalı kaynaklar.
LED, OLED, QLED, QD-OLED ve Mini-LED Arasındaki Farklar Neler? - Technopat
https://www-corsair-com.translate.goog/us/en/explorer/gamer/monitors/curved-vs-flat-gaming-monitor-whats-the-difference/?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=tr&_x_tr_hl=tr&_x_tr_pto=rq#:~:text=Kavisli%20monitörlerdeki%20%27R%27%20harfi%20ne,gibi%20bir%20yarıçap%20değeriyle%20tanımlanır.

Renkler ile alakalı kaynaklar.
Measuring Color Accuracy: Key Insights and Techniques
Delta E ≦2 Color Accuracy
https://www.technopat.net/sosyal/konu/monitoerlerde-renk-gami-nedir.1311739/
https://www.viewsonic.com/library/tr/fotograf-tr/what-is-color-gamut/
https://www.xp-pen.com/blog/delta-e-color-accuracy.html
https://techolay.net/delta-e-nedir-ve-renk-dogrulugu-icin-neden-onemli/#:~:text=Delta%20E%20Değerlerinin%20Anlamları,için%20kabul%20edilebilir%20bir%20seviye.
https://www.isolapse.com/true-10-bit-vs-8-bit-frc-monitor-what-is-the-difference/
https://www.rtings.com/monitor/tests/picture-quality/gradients

Gamma, Renk soğukluğu ve diğer terimler hakkındaki kaynak.

https://www-rtings-com.translate.goog/monitor/tests/picture-quality/color-accuracy?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=tr&_x_tr_hl=tr&_x_tr_pto=tc

Tepkime süresi vb. ile alakalı kaynaklar.
https://www.rtings.com/monitor/tests/motion/motion-blur-and-response-time
https://www.technopat.net/2024/09/30/gtg-vs-mprt-tepki-suresi-fark-ne-hangisi-daha-iyi/

Sync ve VRR ile alakalı konular.
https://www.technopat.net/2017/08/09/freesync-ve-g-sync-arasindaki-farklar-freesync-2/?amp
https://www.youtube.com/watch?v=VMXngJVQiUs&t=302s&pp=ygURQVRFQ05PUEFUIEZSRVNZTkM=
https://www.technopat.net/2022/11/28/freesync-vs-g-sync-hangisini-tercih-etmeli/

BFI (MPRT) ayarı hakkında kaynak.
https://www.rtings.com/monitor/tests/motion/black-frame-insertion

Dimming sistemi hakkında kaynak.
https://displayhdr.org/lcd-dimming-in-hdr-displays-explained/#:~:text=What differentiates all of the,which can be independently adjusted.

Kaynak niteliği taşıyan videolar.
https://www.youtube.com/watch?v=Ku6AaPFI1Sk&t=1250s&pp=ygUQbW9uaXTDtnIgcmVoYmVyaQ==
https://www.youtube.com/watch?v=imG_pXo0bLU&t=852s&pp=ygUQbW9uaXTDtnIgcmVoYmVyaQ==

Genişletmek için tıkla...