Rusya'daki Tatar Hakimiyeti'nin son buluşu 1396-1681

  • Konuyu başlatan Konuyu başlatan Narqo
  • Başlangıç Tarihi Başlangıç Tarihi
  • Mesaj Mesaj 0
  • Görüntüleme Görüntüleme 107
  • Etiketler Etiketler
    son

Narqo

Başarılı
Katılım
23 Aralık 2023
Mesajlar
144
Makaleler
1
Beğeniler
138
Yer
Meşhed
Arka Plan: Türkler ilk olarak Rusya coğrafyasıyla Hazar kağanlığı ile etkileşimde bulunmuş ardından 10. ve 11.yüzyıllarda Rusya topraklarına yerleşmiştir. Rusya topraklarında hüküm süren ilk Türk devleti Kimek-Kıpçak konfederasyonudur. Bu devlet 13.yüzyılda Moğol istilasıyla yıkılmış ardından bölgeye Moğol ordusunda asker ve komutan olarak görev yapan Tatarlar yerleşmiştir. Ardından Cengiz Han'ın soyundan Batu Han 1241 yılında Altın Orda devletini kurmuştur.

Bu hanlık ağırlıklı olarak Rusya, Özbekistan(Harezm), Kazakistan, Moldova, Romanya, Ukrayna bölgelerini yönetmiştir. Zaman zaman sınırları Azerbaycan, İran'a kadar genişlemiştir. Önemli bir güç olan bu devlet o dönem iç birliğini sağlayamamış Rus Knezliklerini hakimiyeti altına almış ve onları haraca bağlamıştır. Ancak 1357 yılında Özbek Hanın ölümüyle Hanlık zayıflamaya başlamış ve iç savaş patlak vermiştir. Bu iç savaş Toktamış Han 1378 yılında Timur desteğiyle tahta çıkana kadar devam etmiştir. Toktamışın tahta çıkmasıyla hanlık tekrar toparlandıysa da Toktamışın Timur ile Harezm ve Azerbaycan hakimiyeti konusunda anlaşmazlık yaşaması ve Kunduzca-Terek muharebeleri sonucu Toktamışın tahttan indirilmesiyle hanlık gücünü kaybetmeye başladı. 1396-1411 yılları arasında Edige Mirza Kukla Hanlar çıkararak hanlığı idare etti. Ancak 1411 yılında Altın Orda Hanı Timur Han tarafından yenildi. Onun yenilmesiyle iyice sahipsiz kalan Hanlık iç savaşlar sonucu iyice zayıfladı ve 1466 yılında dağıldı ve Kırım, Hacıtarhan(Astrahan), Nogay, Sibir, Özbek, Kazak, Kazan hanlıkları kuruldu. Hanlığın son kalıntıları 1514 yılına kadar hüküm sürmeye devam etti.

Ardıl Hanlıklar dönemi 1466-1681:
Altın Orda'nın yıkılmasıyla kurulan Hanlıkların hepsi kendini Altın Orda'nın varisi olarak görüyordu. Bu durum Hanlıkların kendi aralarında savaşmasına sebep oldu. Hanlıkların birbirleri arasında savaşması Hanlıkları Rusyaya karşı zayıf düşürdü ve o dönem küçük bir prenslik olan Moskova Knezliğinin genişlemesine olanak tanıdı. Zamanla Moskova Knezliği hanlıklar içinde yaşanan taht savaşlarına müdahil olmaya ve Rus yanlısı hanları tahta geçirmeye başladı. Bu hanlıklar arasından en güçlüsü Kırım Hanlığı'ydı ancak oda bu duruma engel olamadı.

Kırım Hanlığı'nı yöneten Giray Hanedanı'ndan birkaç kişi Kazan, Hacıtarhan, Kasım hanlığı tahtına geçirilsede Nogay ve Rus baskıları yüzünden tahttan çekilmek zorundan kaldılar. İç savaşlarla iyice zayıf düşen Tatar hanlıkları Moskova Knezliği tarafından birbir ele geçirilmeye başlandı. 1552 yılında Kazan 1556 yılında Astrahan hanlıkları Rusların eline geçti. Kırım Hanlığı ve Osmanlı Devleti bu bölgeleri kurtarmak için 1569 yılında harekete geçti ancak Ruslar karşısında başarı sağlayamadı.

1571 yılında Kırım Hanı Devlet Giray Moskova Knezliğini parçalamak Astrahan ve Kazanı Rus istilasından kurtarmak için harekete geçti ve Moskovayı ateşe verdi ancak ertesi yıl Molodi savaşında ağır bir yenilgi aldı ve Ruslarla barış yapmak zorunda kaldı. Ruslar ona haraç ödemeye razı oldular ve 1681 yılına kadar Kırım Hanlığına vergi ödediler. 15. yüzyıldan beri Hazar Denizi'nin yukarı kesimlerinde ve çevresinde hüküm süren Nogaylar "Büyük" Nogay Ordası ve "Küçük Nogay Ordası" olarak ikiye bölündüler Büyük Nogay Ordası Hazar Denizi kıyılarında hüküm sürmeye devam ederken Küçük Nogay Ordası ise Azak Kalesi, Kuban ve çevresinde Kırım Hanına bağlı olarak hüküm sürdüler. Bu iki taraf arasındaki kanlı çatışmalar Büyük Nogay Ordasını oldukça zayıflattı ve hanlık 1600 yılında Ruslara tabi oldu.

Giderek zayıflayan Nogaylar 1634 yılında Kalmuklar tarafından bölgeden sürüldüler ve Nogay Ordası yıkıldı. Sibirya Hanlığı ise 1598 yılında Ruslar tarafından yıkıldı. Böylece Rusya topraklarında hüküm süren tek hanlık Kasım Hanlığı oldu. Hanlık 1452 yılında Büyük Kazan Hanı Uluğ Muhammedin oğlu Kasım tarafından kurulmuştu. Hanlık bugünkü Ryazan şehri yakınlarında hüküm sürüyordu. Moskova Knezliğine yakınlığı yüzünden kısa sürede Rus Hakimiyeti altına girdi ve Özerk bir yönetim olarak varlığını sürdürdü. Ancak 1681 yılında Hanbike Fatma Sultan'ın ölümüyle hanlık Ruslar tarafından istila edildi ve Rusya topraklarındaki Tatar Hakimiyeti tamamen son buldu.
 
Son düzenleyen: Moderatör:
Bu siteyi kullanmak için çerezler gereklidir. Siteyi kullanmaya devam etmek için çerezleri kabul etmelisiniz. Daha Fazlasını Öğren.…