Selam. Bu yazıda laptoplarda batarya sağlığına, dikkat edilmesi gereken hususlara ve Design Capacity, Full Charge Capacity gibi kavramlara göz atacağız. Faydalı bir içerik olması dileğiyle.
Batarya Aslında Nasıl Çalışır?
Laptoplardaki piller genellikle Lityum-İyon (Li-On) ya da Lityum-Polimer (Li-Po) teknolojisine sahiptirler. Bu piller şarj olduğu esnada iyonlar hareket ederler. Deşarj olurken enerji üretirler. Ve her bir döngüde mikroskobik bir aşınma oluşur. Yani batarya bozulmak yerine yavaş yavaş kapasitesini kaybeder.
Bu pilleri açıklamak gerekirse;
Lityum-Iyon (Li-On) pillerde şarj ve deşarj esnasında Lityum İyonları, pilin içindeki Anot ve Katot (Elektrokimyasal hücrelerde elektron akışını ve kimyasal değişimi sağlayan elektrotlar) arasında gidip gelir ve bu hareketle elektrik üretilir. Bu piller;
Kullanım alanları genelde laptoplar, telefonlar, bazı elektrikli araçlardan oluşur.
Lityum-Polimer (Li-Po) pillerde ise, bu tür aslında lityum iyonların bir alt türü denebilir. Farklı olan şey elektrolit yapısıdır. Yani sıvı elektrolit yerine jel veya polimer elektrolit kullanılır.
Kullanım alanları genelde dronelar, powerbankler, tabletler, bazı akıllı telefonlar olarak sıralanabilir.
Pil Sağlığını Nasıl Kontrol Ederim?
Adımları izleyelim:
Windows Arama kutusuna ''cmd'' yazıp yönetici olarak çalıştıralım. Açılan cmd ekranına "powercfg /batteryreport" yazıp Enter'layın. Karşınıza aşağıdaki gibi bir ekran açılacaktır:
C:\Windows\System32\battery-report.html kısmını kopyalayın ve kullandığınız tarayıcıya direkt yapıştırın. Karşınıza gelecek ekranda pil sağlığınızı ve ekstra detayları kontrol edebilirsiniz. Asıl bakmanız gereken yer Installed Batteries kısmıdır. Bu kısımda Design Capacity ve Full Charge Capacity gibi kavramları inceleyerek pil sağlığınızı öğrenebilirsiniz.
Pekala Tamam Fakat, Design Capacity ve Full Charge Capacity Nedir?
Design Capacity, bataryanızın üretildiği zamandaki kapasitesini ifade eder. Yani fabrika çıkışı olarak ne kadar enerji depolayabildiğini gösterir.
Full Charge Capacity ise bataryanızın mevcut durumunu ifade eder. Yani şu an ne kadar enerji depolayabildiğini gösterir. Full Charge Capacity değerinin zamanla aşağı düştüğünü göreceksiniz ki bu normal bir durum, batarya ömrü denen bir şey var.
Bunu anlamak için ise; Design Capacity ile Full Charge Capacity arasındaki fark açıldıkça bataryanızın ömrü azalıyor demektir.
Örneğe bakınız:
Bataryadaki Bu Düşüş Neden Olur?
Çok kasmaya gerek yok, kullandıkça ömrü azalıyor işte. Kimyasal Yaşlanma dediğimiz olay var, nedir bu? Bataryayı kullanmasan bile zamanla kapasitesi elbet düşüyor. Bir de Döngü Yaşlanması var, her bir şarjda ve deşarjda ömrü azalıyor. Tabii bataryayı daha hızlı öldüren yollar, teknikler veya ömrünü uzatacak hamleler var, yok değil. Kabaca yüksek ısıdan uzak tut, %20-%80 döngüsünü kullan. Gaming bir modelse zaten prize bağlı yaşayacaksın. Ekstralara bakacak olursak:
* Voltaj ve Hücre Dengesi; Pek tabii batarya içinde birden fazla hücre bulunmakta. Zamanla bu hücreler dengesizleşir. Buna bağlı olarak %20'lerden, %30'lardan %1'e ŞAK diye aniden düşebilir. Ani kapanmalar görülebilir. Dikkat etmekte fayda var.
* Şişme dediğimiz mevzu; batarya fiziksel anlamda şişebilir ki bu da tehlikeli bir durumdur. Değiştirilmesinde fayda vardır.
Son Olarak, Bataryalar Hakkında Genel
Batarya konusunu biraz daha derinleştirdiğimizde, günlük kullanımda fark edilmeyen ama uzun vadede etkili olan bazı detaylar öne çıkar. Mesela birçok kişi laptopu prizde kullanırken bataryanın tamamen devre dışı kaldığını düşünür. Aslında modern cihazlar büyük ölçüde gücü adaptörden alsa da batarya hala sistemin bir parçasıdır ve özellikle %100 dolu halde uzun süre beklediğinde voltaj altında kalır. Bu durum kısa vadede sorun yaratmaz ama aylar, yıllar boyunca böyle kullanıldığında kapasite kaybını hızlandırabilir. Bu yüzden üreticilerin sunduğu şarj limiti özellikleri (örneğin %60 veya %80 sınırı) boşuna değildir, bataryayı daha düşük stres seviyesinde tutmayı amaçlar.
Bir diğer önemli konu da bataryanın sadece kapasite kaybetmediği, aynı zamanda davranışının da değiştiğidir. Yeni bir batarya, enerjiyi daha stabil verirken, eskimiş bir bataryada ani düşüşler görülebilir. Örneğin %30 seviyesindeyken bir anda kapanma ya da çok hızlı yüzdelik düşüşler yaşanması genelde hücrelerin artık dengeli çalışmadığını gösterir. Bunun arkasında yatan sebep, batarya içindeki hücrelerin zamanla birbirinden farklı hızlarda yıpranmasıdır. Bu da ölçüm sisteminin (yani laptopun yüzdeyi hesaplama şeklinin) sapmasına neden olur. Bu gibi durumlarda yapılan kalibrasyon işlemi, bataryayı iyileştirmez ama sistemin doğru ölçüm yapmasını sağlar.
Son olarak şunu netleştirmek gerekir: Batarya sağlığı düştükçe bu geri alınamaz. Yazılımla ya da bir ayarla eski haline getirmek mümkün değildir. Piyasada “batarya resetleme” ya da “sağlık artırma” gibi iddialar genelde ya yanlış anlaşılmadan ya da tamamen pazarlama amaçlı söylemlerden ibarettir. Yapılabilecek tek şey, mevcut durumu doğru yönetmek ve daha fazla yıpranmayı yavaşlatmaktır.
Kısacası batarya konusu sadece yüzde değerlerinden ibaret değil; arkasında kimya, ısı, kullanım alışkanlıkları ve donanım yönetimi olan bir sistem var. Bunu anladığında zaten neyin doğru neyin yanlış olduğunu daha net görüyorsun: cihazı serin tutmak, gereksiz yere %100’de bekletmemek ve kullanım şekline göre şarj alışkanlığını ayarlamak bataryayı uzun süre sağlıklı tutmanın en mantıklı yolu oluyor.
Umarım faydalı olmuştur. Saygılar, sevgiler.
Batarya Aslında Nasıl Çalışır?
Laptoplardaki piller genellikle Lityum-İyon (Li-On) ya da Lityum-Polimer (Li-Po) teknolojisine sahiptirler. Bu piller şarj olduğu esnada iyonlar hareket ederler. Deşarj olurken enerji üretirler. Ve her bir döngüde mikroskobik bir aşınma oluşur. Yani batarya bozulmak yerine yavaş yavaş kapasitesini kaybeder.
Bu pilleri açıklamak gerekirse;
Lityum-Iyon (Li-On) pillerde şarj ve deşarj esnasında Lityum İyonları, pilin içindeki Anot ve Katot (Elektrokimyasal hücrelerde elektron akışını ve kimyasal değişimi sağlayan elektrotlar) arasında gidip gelir ve bu hareketle elektrik üretilir. Bu piller;
- Yüksek enerji yoğunluğuna sahiptirler, yani küçük boyutta çok enerji depolarlar.
- Kıyasla daha uzun ömürlüdürler.
- Genelde silindirik veya prizmatik sert bir kasa yapısına sahiptirler.
Kullanım alanları genelde laptoplar, telefonlar, bazı elektrikli araçlardan oluşur.
Lityum-Polimer (Li-Po) pillerde ise, bu tür aslında lityum iyonların bir alt türü denebilir. Farklı olan şey elektrolit yapısıdır. Yani sıvı elektrolit yerine jel veya polimer elektrolit kullanılır.
- Kıyasla daha ince hafif bir yapıda üretilebilir.
- Tasarım esnekliği sayesinde istenilen şekle daha rahat getirilebilir.
- Sızıntı riskinin daha az olmasından mütevellit bazı kaynaklarda daha güvenilir kabul edilir.
- Döngü ömrü bazen daha kısa olabilir.
Kullanım alanları genelde dronelar, powerbankler, tabletler, bazı akıllı telefonlar olarak sıralanabilir.
Pil Sağlığını Nasıl Kontrol Ederim?
Adımları izleyelim:
Windows Arama kutusuna ''cmd'' yazıp yönetici olarak çalıştıralım. Açılan cmd ekranına "powercfg /batteryreport" yazıp Enter'layın. Karşınıza aşağıdaki gibi bir ekran açılacaktır:
C:\Windows\System32\battery-report.html kısmını kopyalayın ve kullandığınız tarayıcıya direkt yapıştırın. Karşınıza gelecek ekranda pil sağlığınızı ve ekstra detayları kontrol edebilirsiniz. Asıl bakmanız gereken yer Installed Batteries kısmıdır. Bu kısımda Design Capacity ve Full Charge Capacity gibi kavramları inceleyerek pil sağlığınızı öğrenebilirsiniz.
Pekala Tamam Fakat, Design Capacity ve Full Charge Capacity Nedir?
Design Capacity, bataryanızın üretildiği zamandaki kapasitesini ifade eder. Yani fabrika çıkışı olarak ne kadar enerji depolayabildiğini gösterir.
Full Charge Capacity ise bataryanızın mevcut durumunu ifade eder. Yani şu an ne kadar enerji depolayabildiğini gösterir. Full Charge Capacity değerinin zamanla aşağı düştüğünü göreceksiniz ki bu normal bir durum, batarya ömrü denen bir şey var.
Bunu anlamak için ise; Design Capacity ile Full Charge Capacity arasındaki fark açıldıkça bataryanızın ömrü azalıyor demektir.
Örneğe bakınız:
Bataryadaki Bu Düşüş Neden Olur?
Çok kasmaya gerek yok, kullandıkça ömrü azalıyor işte. Kimyasal Yaşlanma dediğimiz olay var, nedir bu? Bataryayı kullanmasan bile zamanla kapasitesi elbet düşüyor. Bir de Döngü Yaşlanması var, her bir şarjda ve deşarjda ömrü azalıyor. Tabii bataryayı daha hızlı öldüren yollar, teknikler veya ömrünü uzatacak hamleler var, yok değil. Kabaca yüksek ısıdan uzak tut, %20-%80 döngüsünü kullan. Gaming bir modelse zaten prize bağlı yaşayacaksın. Ekstralara bakacak olursak:
* Voltaj ve Hücre Dengesi; Pek tabii batarya içinde birden fazla hücre bulunmakta. Zamanla bu hücreler dengesizleşir. Buna bağlı olarak %20'lerden, %30'lardan %1'e ŞAK diye aniden düşebilir. Ani kapanmalar görülebilir. Dikkat etmekte fayda var.
* Şişme dediğimiz mevzu; batarya fiziksel anlamda şişebilir ki bu da tehlikeli bir durumdur. Değiştirilmesinde fayda vardır.
Son Olarak, Bataryalar Hakkında Genel
Batarya konusunu biraz daha derinleştirdiğimizde, günlük kullanımda fark edilmeyen ama uzun vadede etkili olan bazı detaylar öne çıkar. Mesela birçok kişi laptopu prizde kullanırken bataryanın tamamen devre dışı kaldığını düşünür. Aslında modern cihazlar büyük ölçüde gücü adaptörden alsa da batarya hala sistemin bir parçasıdır ve özellikle %100 dolu halde uzun süre beklediğinde voltaj altında kalır. Bu durum kısa vadede sorun yaratmaz ama aylar, yıllar boyunca böyle kullanıldığında kapasite kaybını hızlandırabilir. Bu yüzden üreticilerin sunduğu şarj limiti özellikleri (örneğin %60 veya %80 sınırı) boşuna değildir, bataryayı daha düşük stres seviyesinde tutmayı amaçlar.
Bir diğer önemli konu da bataryanın sadece kapasite kaybetmediği, aynı zamanda davranışının da değiştiğidir. Yeni bir batarya, enerjiyi daha stabil verirken, eskimiş bir bataryada ani düşüşler görülebilir. Örneğin %30 seviyesindeyken bir anda kapanma ya da çok hızlı yüzdelik düşüşler yaşanması genelde hücrelerin artık dengeli çalışmadığını gösterir. Bunun arkasında yatan sebep, batarya içindeki hücrelerin zamanla birbirinden farklı hızlarda yıpranmasıdır. Bu da ölçüm sisteminin (yani laptopun yüzdeyi hesaplama şeklinin) sapmasına neden olur. Bu gibi durumlarda yapılan kalibrasyon işlemi, bataryayı iyileştirmez ama sistemin doğru ölçüm yapmasını sağlar.
Son olarak şunu netleştirmek gerekir: Batarya sağlığı düştükçe bu geri alınamaz. Yazılımla ya da bir ayarla eski haline getirmek mümkün değildir. Piyasada “batarya resetleme” ya da “sağlık artırma” gibi iddialar genelde ya yanlış anlaşılmadan ya da tamamen pazarlama amaçlı söylemlerden ibarettir. Yapılabilecek tek şey, mevcut durumu doğru yönetmek ve daha fazla yıpranmayı yavaşlatmaktır.
Kısacası batarya konusu sadece yüzde değerlerinden ibaret değil; arkasında kimya, ısı, kullanım alışkanlıkları ve donanım yönetimi olan bir sistem var. Bunu anladığında zaten neyin doğru neyin yanlış olduğunu daha net görüyorsun: cihazı serin tutmak, gereksiz yere %100’de bekletmemek ve kullanım şekline göre şarj alışkanlığını ayarlamak bataryayı uzun süre sağlıklı tutmanın en mantıklı yolu oluyor.
Umarım faydalı olmuştur. Saygılar, sevgiler.
