Astronomlar, AT2024wpp takma adıyla “Whippet” olarak anılan olağanüstü bir kozmik olayı izledi: dev bir yıldız, bir kara deliğin gelgit kuvvetleriyle spagettileşip parçalara ayrıldı. Kısa süre içinde 400 milyar Güneş’e denk bir parlaklığa ulaşan bu olay, kaydedilen en uç gelgit bozunumu örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.
Whippet ilk kez Palomar Gözlemevi’ndeki Zwicky Transient Facility tarafından fark edildi. Olay, parlak ve kısa ömürlü patlamalarıyla bilinen Luminous Fast Blue Optical Transient (LFBOT) sınıfını andırdığı için ekip, Canary Adaları’ndaki Liverpool Telescope ve NASA’nın Swift uydusuyla hızla takip gözlemleri yaptı. Çok mavi renkte parlaması ve X-ışını üretmesi, bunun sıradan bir süpernova değil, bir kara delik–yıldız etkileşimi olduğuna işaret etti.
Ön sonuçlar arXiv’de paylaşılan çalışmada ayrıntılandırıldı: Zirve bolometrik parlaklık yaklaşık 2×10^45 erg/s, toplam salınan enerji ise ~10^51 erg olarak hesaplanıyor. Merkezde hızla büyüyen “motor”un çevreye ışık hızının yaklaşık %15’i hızla bir rüzgâr üflediği, ilk 35 günün ardından zayıf hidrojen ve helyum çizgilerinin belirdiği aktarılıyor. İkili tepe yapısı gösteren bu çizgilerin ~6600 km/s ayrımı, olaydan sağ kalan daha yoğun yapılar ya da gelgit akıntılarını düşündürüyor.
Takip gözlemleri ayrıca, dışarı doğru ışık hızının yaklaşık %20’siyle yayılan güçlü bir şok dalgasını ortaya koydu; bu dalga yaklaşık altı ay sonra söndü. Ek olarak, kayıtlara geçen hızlı helyum akışı (saniyede ~6000 km) sistemde ya yıldızın çekirdeğinden kopmuş bir malzeme akışını ya da üçüncü bir nesnenin kara deliğin rüzgârı ve X-ışınlarıyla “ablasyon”a uğramasını işaret ediyor.
Neden önemli?
Whippet, LFBOT’ların kara deliklerin yıldızları parçalamasıyla tetiklenebileceğini güçlü biçimde destekliyor. Olay, kara deliklerin nasıl beslendiğini ve büyüdüğünü anlamak için yeni ipuçları sunuyor. Bulgular 4–8 Ocak 2026’da Phoenix’te düzenlenen AAS 247 toplantısında sunuldu ve çalışma Monthly Notices of the Royal Astronomical Society için kabul edildi.
Kısaca: TDE nedir? Bir yıldız, kara deliğe fazla yaklaştığında gelgit kuvvetleriyle ezilip esnetilir; maddenin bir bölümü diske düşerek aşırı ısınır ve kısa süreli, çok parlak bir parıltı üretir. Uzak bir galaksinin tamamından bile parlak görünebilen bu anlık ışımaya gelgit bozunumu olayı (TDE) denir.
Kaynak: www.techspot.com