Beyaz Saray, yapay zekayı (YZ) eyalet bazında düzenleyen yasaları mahkemeye taşımaya hazırlanan yeni bir başkanlık kararnamesi üzerinde çalışıyor. Washington Post’un gördüğü taslağa göre kararname, Adalet Bakanlığına YZ yasaları çıkaran eyaletlere dava açma talimatı veriyor. Gerekçe olarak, bu düzenlemelerin eyaletler arası ticareti engellediği savunulacak. Taslak ayrıca, bazı internet genişbant fonlarının bu tür yasaları uygulayan eyaletlerden çekilmesini öngörüyor. Bu hamle, yetki çatışmasını büyüterek “federal mi, eyalet mi?” tartışmasını teknoloji alanında yeni bir seviyeye taşıyor.
Taslak ne içeriyor?
Axios’un gördüğü metne göre plan, 30 gün içinde bir “AI Litigation Task Force” kurulmasını ve eyalet YZ hükümlerinin ifade özgürlüğünü zedeleyip zedelemediğinin taranmasını kapsıyor. FCC’nin başkanı Brendan Carr’a, eyalet kurallarıyla çelişebilecek ulusal bir YZ açıklama/raporlama standardını değerlendirme çağrısı yapılıyor. FTC Başkanı Andrew Ferguson’dan da YZ’ye uygulanacak “haksız ve aldatıcı uygulamalar” politikasını netleştirmesi isteniyor. Taslak, eyaletlerin genişbant programları gibi federal hibelerden yararlanmasını YZ mevzuatıyla uyum koşuluna bağlayabilecek adımlar da içeriyor. Metnin nihai hali değişebilir, ancak amaç açık: “50 farklı kural yerine tek, hafif ama ülke çapında geçerli bir çerçeve.”
Siyasette tablo
Temmuz 2025’te Senato, eyaletlerin YZ düzenlemesini 10 yıl yasaklamayı amaçlayan hükmü ezici oyla “mega yasa” paketinden çıkarmıştı. Bu oylama, eyaletlerin rolünü savunan iki partiden isimlerin ve bazı Cumhuriyetçi valilerin yoğun baskısı sonrası gelmişti. Yani Kongre’den “eyaletleri kilitleyen” bir çözüm çıkmadı.
Buna rağmen Başkan Trump, ulusal ölçekte tek bir YZ standardı istediğini sık sık dile getiriyor ve bunu yıl bitmeden savunma yetki yasasına ekleme olasılığını da yoklamış durumda. Florida Valisi Ron DeSantis ve Utah Valisi Spencer Cox gibi Cumhuriyetçi isimler ise “federal fortçu yaklaşım”a karşı mesafeli. Eyaletlerin hızla gelişen YZ alanında kendi halkını koruyacak esnekliğe ihtiyaç duyduğunu savunuyorlar.
Eyaletler ne yapıyor?
Son iki yılda birçok eyalet, derin sahtekârlık (deepfake), işe alımda algoritmik ayrımcılık ve çocukların çevrimiçi güvenliği gibi başlıklarda farklı YZ kuralları çıkardı. Örneğin Colorado, 2024’te kabul ettiği kapsamlı YZ Yasası’nın yürürlük tarihini 30 Haziran 2026’ya erteledi. Gecikme, kapsam ve uygulanabilirlik tartışmaları sürerken, yasanın “yüksek riskli” YZ kararlarını kullanan sektörlerde şeffaflık ve hesap verebilirliği artırma hedefi korunuyor.
Arka plan
Trump yönetimi 2025’te iki önemli adım attı: Ocak ayında Biden döneminin YZ emri yürürlükten kaldırıldı ve “Amerikan YZ liderliğinin önündeki engelleri kaldırma” başlıklı yeni bir kararname yayımlandı. Yaz aylarında ise “Federal Hükümette Uyanık (DEI odaklı) YZ’yi önleme” temalı bir emirle kamu alımlarında “tarafsızlık” kriterleri öne çıkarıldı. Bugünkü taslak, bu çizgiyi eyaletlere karşı daha sert bir hukuki mücadeleye taşımayı hedefliyor.
Özetle: Beyaz Saray, Kongre’de geniş uzlaşma çıkmayınca, ajansları ve Adalet Bakanlığını devreye sokarak eyalet YZ kurallarını baskılamaya hazırlanıyor. Ancak eyaletlerin yetkisi, ifade özgürlüğü ve federal fonların koşullandırılması gibi konularda ciddi hukuk savaşları kapıda görünüyor.
Kaynak: www.techspot.com
