Birleşmiş Milletler’in nükleer gözlemcileri, Çernobil’de eriyen reaktörü örten New Safe Confinement (NSC) kubbesinde acil ve kapsamlı onarım çağrısı yaptı. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (IAEA) son yerinde incelemesi, yapının “birincil güvenlik işlevlerini” —özellikle radyasyonu ve radyoaktif tozu içerde tutma kabiliyetini— kaybettiğini ortaya koydu. Ajans, taşıyıcı elemanlarda kalıcı bir hasar olmadığını ve radyasyon seviyelerinin şimdilik stabil seyrettiğini de vurguluyor.
IAEA’nın değerlendirmesine göre sorunların başlangıcı, 14 Şubat 2025’te gerçekleşen drone saldırısıyla atılan kıvılcıma dayanıyor. Darbe, NSC’nin çatısında yaklaşık 15 m²’lik bir delik açtı, yangın çıkardı ve vinç sistemlerinin bulunduğu bölümde hasara yol açtı. Yangını söndürme çalışmaları sırasında dış kaplamada yüzlerce ek açıklık oluştu.
NSC, 1986 felaketinin ardından inşa edilen eski “sarkofajı” örten çelik kemer. Yapının görevi; içerideki yakıt kalıntılarından çıkan radyasyonu sınırlamak, toz salımını önlemek ve söküm/temizlik çalışmalarını güvenli şekilde sürdürmek. Avrupa konsorsiyumunun tamamladığı bu kubbe 2019’da devreye alınmıştı.
IAEA, geçici yama işlerinin yetmeyeceğini; nem kontrolünün güçlendirilmesi, korozyon izleme programının güncellenmesi ve entegre otomatik izleme sisteminin iyileştirilmesi gibi adımların hızla hayata geçirilmesi gerektiğini belirtiyor. 2026’da —Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası desteğiyle— sızdırmazlığı yeniden kurmaya dönük ek geçici onarımlar planlanıyor. Nihai, kapsamlı restorasyon ise çatışma koşulları elverdiğinde yapılabilecek.
Kısa vadede ölçümlerde olağandışı bir radyasyon artışı görülmese de “içeride tutma” yeteneğinin zayıflaması; su girimi, korozyon hızlanması ve toz yeniden yayılımı gibi riskleri büyütüyor. Bu yüzden ajans, onarımların gecikmeden başlaması gerektiğini söylüyor.
Ukrayna saldırıdan Rusya’yı sorumlu tutuyor; Moskova ise bunu reddediyor. Olay, savaş boyunca nükleer tesislerin çevresinde artan riskleri bir kez daha gündeme taşıdı.
IAEA’nın öne çıkan tespit ve önerileri
- NSC’nin birincil güvenlik işlevleri zayıfladı; taşıyıcı sistemlerde kalıcı hasar yok, radyasyon seviyeleri stabil.
- Çatıdaki büyük delik ve kaplamadaki yüzlerce açıklık acil onarım gerektiriyor.
- Nem kontrolü ve korozyon takibi güçlendirilmeli; otomatik izleme sistemi güncellenmeli.
- 2026’da ek geçici işler planlanıyor; tam restorasyon çatışma sonrası yapılabilecek.
Kaynak: www.techspot.com
