Rehber Anakart Rehberi | Tüm Detaylar 2025

Metin tarihi: 1 Kasım 2025 - (konu patladı) - 26 Kasım 2025
Edit: 1 Aralık 2025 (Hata düzeltme)

---

Merhabalar.

Başlıktan da gördüğünüz gibi bu rehberde anakart konusunu tamamen bitireceğim. Verebileceğim kadar detayla anlatarak ilelebet konuyu noktalayacağım.

Malum... Piyasada "rehber" adı altında kutuda yazan yarım yamalak bilgilerin tanımını yapmak moda. Üstüne bir de anakart "hak ettiği değeri görmeyen, gördüğü değeri de hak etmeyen" bir parça olduğu için konu gerçekten gereksiz buğulu. Bu dediğim şeyi ileride anlayacaksınız.

Rehbere geçmeden önce... Bazıları üslup, düzen, kurumsal dil kullanımı gibi şeylere çok takıldığından erkenden uyarıyorum:

Önceden bir anakart rehberi (video) yapmıştım ancak şu an o rehbere bakmanızı önermiyorum.

Güncel değil, time line tertibinde bazı sorunları var, eksik konular var ve en önemlisi ben amatördüm. Edit kalitesi falan son videolarımın çeyreği bile olamaz. Rehberde genel olarak AM5 üzerinden ilerlesem de konu tanımları Intel'i de öyle ya da böyle kapsıyor.

Metnin devasa olmasından dolayı hata yapmam kaçınılmaz. Fark ettiğiniz bir hatam varsa düzeltmek için uğraşacağım.

30 ek limiti olduğundan (ve sayfayı anırttığından) her yere resim saçamıyorum. Bu yüzden görselleri şu tarz bağlantılar şeklinde vereceğim. Yararlandığım kaynakları en altta bulabilirsiniz. (Unutursam, eksik kaynak verirsem veya “şunu da ekle” diyebileceğiniz bir şey varsa, onu da eklerim.)

---

TİME LİNE​

Bu kadar devasa bir rehberde aradığınızı bulmanız için kategoriler halinde çizelge oluşturdum. Ucundan göz atmanız yararınıza olacaktır.

TANIM​

Anakart sistemin iskeletidir. Bazı parçalar için elektrik ihtiyacını slotlardan karşılayabilir ama bazılarını beslemek için ekstra güç girişine ve bazı devre elemanlarına ihtiyaç duyar. Anakart seçiminin özellikle high-tier'da önemli olduğu kısım aslında burasıdır. Low-tier'a indikçe bunları seçecek lüksümüz olmuyor ve odağımız farklı yerlere ve ihtiyaçlara kayıyor. Bu tanımdan yola çıkarak çok çok önemli bir parçaymış izlenimi yarattıysa hayır, en önemli parça bu değil ama köşeye atacak kadar da önemsiz bir parça değil. En azından averaj kullanıcı için. Tanım ile alakalı olabilecek bir başka konu da seçilmesi gereken anakarttır.

X kişisi ile Y kişisinin PC'yi kullanış amacı farklı ise anakart da kendisini gösterebilir.
X kişisi ekstrem overclock denerken Y kişisi bir sürü USB ve depolama birimi kullanıyor olabilir gibi gibi...

SIKÇA SORULAN SORULAR ve CEVAPLAR​

1- Anakart önemli bir parça mı?
Hem evet, hem hayır. Kullanım amacına ve bütçeye göre değişse de kısa cevap olarak "ne gebert, ne de yücelt" diyebilirim.
Averaj kullanıcı için birkaç husus hariç çok fazla para yatırılması gereken bir parça değil.

2- Anakart performans arttırır mı? (İleride biraz daha detaylandıracağım)
Ne açıdan baktığınıza bağlı. "X870E Godlike alırsam ekstra FPS verir mi?" gibi bir şey soruyorsanız hayır yoktan FPS var etmez. Anakart, üstüne takılan donanımı çalıştırmakla yükümlü. "Ekstra overclock yapacağım, çok fazla çevre ve depolama birimi kullanacağım" derseniz evet performansı dolaylı yoldan arttırabilir. Nefesi kesilmeden bu parçaları çalıştırabilir yani.

3- Üst seviye B650E mi, düşük seviye X870 mi?
Rehberde bu konu üstüne güzel cevaplar vereceğim. Kısa kesmek gerekirse; AMD anakartların çoğunda chipset (B, X gibi) birbirlerine çok benzer.
Burada yine kullanım şekliniz devreye giriyor. Averaj kullanıcı için en dolu paketi sunan anakart, A620, B840 olmadığı sürece en iyisidir.
Sadece chipset ismine bakarak anakart ALINMAZ!

4- Anakartta ucuza kaçabilir miyim?
Evet ama hayır. Ama evet...
Bilinenin aksine anakart performansı çok az etkiler. Gebertmeyecek seviyede bir anakart tercih etmek her zaman daha iyidir. Ancak o anakart için farklı bir parçadan kısmak zorunda kalacaksanız bu atraksiyona girmeyin. Bu soru ile en çok hazır sistemlerde denk geliyorum. "7500F, RTX 5070, A620" tarzı fiyatı hiç fena olmayan bir sistemde anakarta çok göz dikiliyor. Kesinlikle umursamayın demiyorum yanlış anlaşılmasın. Ucuz anakartlar CPU, RAM, SSD upgrade'lerinde pek iyi sayılmaz. Mesela hazır sistemlerin alayında tek M.2 slotlu anakartlar var. İleride depolama yetersiz gelirse geçmiş olsun. Bu tarz durumlar yüzünden anakart konusu bir yere kadar önemlidir.

ANCAK! Orta-üst seviye sistemlerde anakarta biraz yatırım yapın. O sisteme o kadar para veriyorsanız geleceğe de 3-5 bir şey bırakın. Hele hele yüksek güç tüketen bir CPU ile kullanacaksanız kesinlikle göz arda etmeyin. Rehberin sonunda neden bu soruya uzun bir cevap verdiğimi anlayacaksınız.

5- PCI 4 anakartım var PCI 3 SSD taksam olur mı? / PCI 3 anakartım var, PCI 4 SSD taksam olur mu?
Cevap: Sorun olmaz. Sadece SSD'nin maksimum okuma/yazma hızlarına çıkamazsın.
Mesela SSD 5000 MB/s okuma yazma yapıyor. Anakartı PCI 3 olduğundan seni 3500 MB/s'de kısıtlıyor.
PCI 3 SSD'yi PCI 4 anakarta takarsanız herhangi bir limitiniz olmaz.

6- ATX anakartlar M-Atx anakartlardan daha mı iyi?
Net bir cevabı yok. Bazı M-Atx anakartlar, ATX anakartlardan daha iyi oluyor. Tamamen ürün niteliğine bağlı.

7- DDR4 anakarta DDR5 RAM takılır mı?
Hayır. Ancak LGA 1700 soketinde DDR4 ve DDR5 diye bir ayrım var. Aynı anakartın DDR4 ve DDR5 varyantları olabiliyor.

8- Anakart ekran kartını kısıtlar mı?
Biraz daha teknik bir sorudur. Kısaca cevap; %90 ihtimalle hayır.
Ekran kartı X16 girişine takılan ve genelde X8 veya X16 hattını kullanan bir parçadır.
Güncel olarak X16 (Gen 3) yolunu doldurup darboğaza giren GPU çok az. 1080p de 5090 biraz giriyor o da spesifik yerlerde.
(O seviyelere çıkınca 5090, 4090 ne alaka zaten de neyse.)

X8 yolunda bu versiyonlar daha belirgindir. 5060 Ti'ı referans alalım:
Gen 3 x8: 85 FPS | Gen 4 x8: 90 FPS | Gen 5 x8: 91 FPS
Gen 3 ve gen 4 arasında biraz fark var ancak gen 5 ve gen 4 arasındaki fark baya yakın. Kafa patlatmaya değmez.

Ancak... RX 6500 XT gibi eşşoğlu eşek bazı kartları X4 veri yolu kullanıyor.
Bu durumda özellikle Gen 3 ve Gen 4 arasında ciddi fark oluyor. Tabi bu eşşoğlulardan çok fazla yok.

9- Anakart üstündeki HDMI ve DP girişleri görüntü vermek için kullanılmıyor mu?
Sadece APU lar için görüntü çıkışı verir. Görüntü almak için GPU üzerindeki girişleri kullanmanız gerek.

10- CPU'yu besleyen VRM'ler ne kadar önemli?
Öncelikle abartıldıklarından başlayayım. Özellikle AM5 sokette çok overkill. Bunlar işlemciye istediği gücü iletir fazlasını iletmez. Bu yüzden 21 faz 110A lık VRM'ler, overclock işleri ile uğraşmıyorsanız bir işe yaramaz. Sadece serin çalışır.

11- Anakartın özelliklerini nasıl öğrenirim?
Anakartın üreticisi, sitede "Specifications" sekmesi altında gösterir. Ancak ben işinizi kolaylaştırmak adına datasheet bırakayım
Bunlara bakarak özellikleri kıyaslayabilir ve öğrenebilirsiniz. Anakartlar ile ilgilenenler için altın madeni.

AM4 SHEET (@BerkayZ87 datasheet'i keşfetmemi sağladığı için teşekkürler.)

https://docs.google.com/spreadsheets/d/1-cw7A2MDHPvA-oB3OKXivdUo9BbTcsss1Rzy3J4hRyA/edit?gid=2112472504#gid=2112472504

AM5 SHEET

https://docs.google.com/spreadsheets/d/1NQHkDEcgDPm34Mns3C93K6SJoBnua-x9O-y_6hv8sPs/edit?gid=110556017#gid=110556017

LGA1700 SHEET

https://docs.google.com/spreadsheets/d/1QCI_q6rdyD_8ZB1isCHt7J1t4n9qsiIj6k1kNPaabu0/edit?gid=0#gid=0

12- Çok fazla slot'u olan anakartlar en iyisi mi?
Hayır slot sayısı bir kıstas değil. Özellikle GPU girişleri için kullanılan X16'lar kastediliyorsa kesinlikle hayır.

Fazla tekniğe girmeden şunu söyleyeyim; Ne kadar fazla slot varsa nitelik de doğru orantılı olarak düşmeye başlıyor. Daha önce hiç PCIe Gen 3 x2 m.2 slotu gördünüz mü? Ben gördüm... (ASRock A620M HDV/M.2) Tabii bu olay her zaman olacak diye bir şey yok. Bazı anakartlar bu dağılımları çok iyi yaptığından slotlar nitelik kaybettirmiyor aksine kazanıyor.

Bir de şu var... Kullanmayacağınız slot ile gaza gelmeyin. 3 tane X16 slotunu kullanmayacaksanız gerek yok. Boşu boşuna hat istila etmek dışında işe yaramaz.

---

TEMEL DÜZEY BÖLGE​

CHIPSET:​

(Temel seviye için konuşmak gerekirse)
Anakartların belli bir kümeye yerleşmesini sağlar. Bunu da minimum gereksinimleri karşılayarak yapar.
Chipset tek başına önemli değildir. Bazı B tipi anakartlar, X tipi anakartları tokat manyağı edebilecek kadar iyidir.
Temel olarak A < B < X şeklinde sıralanıyor. Bu sıralama fiyat olarak yine buna çok benzer.

Birbirinin çok benzeri chipset'ler de bulunuyor. Bu grafiğe bakarak ufak bir rota elde edebilirsiniz.
En azından B650E'den X870'e geçmenizi engelleyecektir.
Intel'de böyle bir şema bulamadım. Bulursanız bana da haber verin rehbere eklerim.



Bu şema dışında dikkat etmeniz gereken ufak bir şey de Overclock kilidi.

• AMD: Bu kilit açık olduğunda CPU'ya overclock yapabiliyorsunuz.
• İntel: Overclock kilidi açık anakart + K serisi bir işlemci gerek.
• İntel'lerde Z serisi anakartlarda çarpan kilidi açık.
• AMD'lerde sadece A serisi ve B840'da çarpan kilidi var yani overclock yapılamaz.

SOKET​

İşlemcilerin oturduğu bölgenin ismidir. Puzzle gibi birbirlerini tamamlayacak şekilde tasarlanmıştır.
LGA1700 soket anakarta sadece LGA1700 soket işlemci takılır. Kısa ve öz.

PGA-LGA tasarımı:​

Pek dikkat etmeniz gereken bir şey değil. Detay olsun diye ekledim.

• LGA : Pinler anakart üstünde bulunur.
• PGA : Pinler CPU üzerinde bulunur. Bu da CPU'nun hassas olmasına sebep olur.

AM4'ler PGA kullanıyordu. Bu sebepten CPU soğutucu çıkarılırken, işlemci soğutucuya yapışık geliyordu. AM5 ile LGA soket tipine geçiş yapıldı.

FORM FACTOR​

Tıpkı kasalar, HDD ve M.2 SSD'ler gibi anakartlarında belirli boyutları vardır. Bu boyutlar bazen segmentasyon için ayrılır, bazen de kullanıcılara hitap etmek için. SSS kısmında bahsettiğim gibi "ATX > M-ATX" gibi bir kesin yargı yanlıştır. Mesela MSI MPG B850I EDGE TI, ITX boyutuna bakmadan çoğu ucuz ATX anakartı morartır. Tabii boyut küçüldükçe alana sığdırılabilecek slot sayısı da kısıtlanabiliyor.



Boyut sıralaması : XL-ATX > E-ATX > ATX > M-ATX > Mini DTX > Mini ITX
Bizim genelde gördüklerimiz ATX ve M-ATX olanlar. Mini ve E-ATX'ler daha nadir (ve pahalı).

Bu boyutlar özellikle kasanız ve kullanacağınız diğer bileşenler için önemlidir.
Bazı kullanıcılar M-ATX anakarta tuğla gibi GPU taktığında aşağıdaki kabloların takılamaması gibi sorunlara sebep olabiliyor.

SOĞUTMA SİSTEMLERİ​

Çoğu parça gibi anakartların da belirli bölgeleri ısınıyor. Bu bölgelerin aşırı ısınması performans ve ömür kaybına sebep olabiliyor.
Bu yüzden anakartlarda ısınmaya karşı bazı önlemler alınır.
Bu soğutmalar VRM, SSD ve güney köprüsü bölgelerinde bulunur. Ucuz anakartlarda bulunmadığı da oluyor.

• PASİF SOĞUTMA / HEATSİNK:
  Isınan bölgelerin soğutulması için termal ped ve metal blok kullanılır.
  Bu bazen buzdolabı magneti gibi olurken bazen de çelik plaka gibi durabilir.
• AKTİF SOĞUTMA:
  Fan veya sıvı soğutma sistemi kullanılır. Yer yer gerekli, yer yer şov yapmak için tercih edilir.

TERS KABLOLAMA (BTF)​

Anakartlardaki o rahatsız edici kablo kargaşası görüntüsünü önlemek için geliştirildi.
Kablo soketlerinin anakartın arka tarafına baktığı yeni bir standarttır. Bu sayede gözle gördüğümüz alan temiz kalır.
Bu sistem bazen GPU'larda da kullanılıyor. Yakın zamanda Sapphire Nitro+'larda benzeri kullanıldı. En iyi Asus ROG Astral ve ona uygun anakart ile oluyor.



Ancak bu sistemden yararlanmak için BTF destekleyen kasalardan kullanmanız gerekiyor.

Q-CODE ve HATA LED'LERİ​

Bazen sistemde arızalar oluşur. Bu yer yer anakarttan, yer yer farklı bir donanımdan olur. Bunu anlamak için anakartlar üzerinde hata LED'leri olur.

• Debug Led:
  Anakarttaki korkunçlu LED'lerdir. Bunlar sayesinde sistemdeki olası bir hatayı çok kaba şekilde anlayabilirsiniz.
• Q-Code:
  Anakarttaki bir gösterge panelidir diyebiliriz. Debug LED'in aksine hatayı kabaca değil, çok daha net tarif eder. Sayıların anlamları markadan markaya değişkendir.
  Araştırmanız en sağlıklısı ancak süreci hızlandırması için 5 saniyelik araştırmamdan bulduğum rehberi paylaşıyorum. İlerde kodlar değişirse diye siz yine de göz atın.
  https://www.technopat.net/sosyal/konu/q-code-nedir.1973759/

BIOS​

BIOS anakartın PC'yi yönettiği arayüzdür. Overclock ve teknik bazı ayarlamaları yaptığımız "korkunçlu" bölgedir.
Buradan performans arttırılabilir, PC'deki bir hata düzeltilebilir vb. gibi ayarlar yapılır. Göz korkutucu bir alandır.

Başka bir husus da işlemci desteğidir. R5 5600'ü A320 ye takarak kullanabilirsiniz. Ancak bunu yapmak için BIOS update yapmanız gerek. Aksi halde sistem çalışmaz. Bu bazen fabrikadan gerekli BIOS sürümü kurulu gelirken bazen de kendimizin yapması gerekiyor. Eğer birazdan bahsedeceğim Q-Flash olayı yoksa, BIOS update yapmak için R5 3600 tarzı daha eski bir işlemciyi donör olarak kullanmalısınız. Ölme eşeğim ölme yani.

BIOS Update​

BIOS update güvenlik, stabilite, performans ve bazen yeni özellikler getirir. Güncel olması (beta'lar hariç) olumlu bir şeydir. BIOS update dosyası anakarta özeldir ve bazen revizyonlar da önemlidir. Mesela DS3H ın rev 3 ve rev 1'i aynı bios kullanamaz vb.

BIOS update'in en korkutucu tarafı sistemi kaput etmesidir. Update sırasında bir sebepten PC kapanırsa (elektrik kesintisi monka giga) servisin yolunu tutmanız gerekiyor. "Benim şansıma, BIOS update yaparken elektrik direğine kuş çarpar ve anakart haşat olur" korkusundan yapmadım hala

Q-Flash (Flashback Switch)​

Anakarta sadece gerekli USB'yi takarak otomatik BIOS update yapmamızı sağlıyor.
Yukarıda bahsettiğim "modern işlemciyi eski anakarta takmak için BIOS update lazım" konusu için kurtarıcı oluyor.

Dual BIOS​

Anakartta iki farklı BIOS bulunmasıdır. Mesela BIOS update veya hatalı overclock denemesi yaptınız ve BIOS/PC açılması mahvoldu. Bu durumda 2. BIOS'a geçerek kullanmaya devam edebiliyorsunuz. Yedek save gibidir yani. Bu genelde kaydırmalı bir switch ile değiştiriliyor.

ENTEGRE SES KARTI​

Anakarta AIX/JAK ile bağladığımız ses aygıtlarından yararlanmamızı sağlayan ses çözümleridir. USB aygıtların kendi kontrolcüleri olduğundan anakarttaki ses yongasının kalitesi onları alakadar etmez.
2000'li yıllarda ekstra ünite olarak satılıyorlardı.



Bunların kalitesi değişken olmakla birlikte pek de iyi oldukları söylenemez. Averaj kullanıcı için kafi seviyesinde olurlar. Sırf "ses kartı iyi olsun" diye anakarta fazlan para vermeyin. Kullandığınız kulaklığın da kabiliyetli olması lazım ki o minimal farkı hissedin. Eğer odyofil seviyesi sese takıksanız size DAC/AMP üniteleri gerekiyor.

En popüler entegre ses kartları şu şekilde: ALC 897< ALC 1200 / 1220 < ALC 4080 / 4082
Bunlara ek olarak AMP üniteleri de eklenebiliyor. Maliyeti ve ses kalitesini arttırıyor ancak yine de ekstra ses kartlarının yerini tutamaz.

ENTEGRE Wi-Fi ve LAN​

Bazı anakartlarda dahili Wi-Fi sistemler bulunur. Tahmin edebileceğiniz gibi kablosuz internet ve Bluetoth için kullanılıyorlar. Bazı anakartlarda tam takım Wi-Fi set olurken bazen yarım yamalak olabiliyor. Anten var ancak Wi-Fi kartı yok, anten girişi var ama antenin kendisi yok gibi. Alırken bakmanızda yarar var.

LAN'da kablolu internet kullanmak için var. Neredeyse tüm anakartlarda vardır ve kaliteleri değişkenlik gösterir. Şu listeye bakarak az biraz kafanızda oturtabilirsiniz.

ARGB GİRİŞİ​

Sistemdeki A-RGB bileşenleri taktığımız giriştir. Bu girişten taktığınızda yazılım aracılığı ile ışıkları anakart üzerinden yönetebiliyorsunuz. Eğer anakartta bu giriş yoksa kasadaki kontrolcüye bağlayarak kullanabiliyorsunuz. Anakarttan değil de kasanın tuşlarından kontrol ediyorsunuz. (Kontrolcüyü ARGB girşi ile bağlarsanız, kontrolcüyü anakart üzerinden kontrol edebiliyorsunuz.) Çoğu giriş seviye anakartta olmadığından ve orta seviye bazı anakartlarda sadece 1 tane olduğundan ayak bağı olabilen bir konudur. Bahsetmemek olmaz.

USB HEADER​

Anakartın üzerindeki USB çoklama (?) başlıkları diyebilirim. Bu başlıklar sayesinde kasanın ön USB portları kullanılabilir oluyor. Ayriyeten Lian Li gibi bazı üreticiler, ekosistem oluşturmak için kullanılan "ayarlanabilir dokunmatik ekran" gibi aksesuarları bu girişe takıyor. Her anakartta birden fazla USB header olmadığında çok güzel küfürler savurmanıza sebep oluyor.

Bu USB header'ların farklı versiyonları vardır. Bu alacağınız hızları etkileyebileceği gibi kasanın önündeki portlardan yararlanmanızı da sağlar. Birbirleri ile karıştırmanız pek mümkün gözükmüyor.

RAM HIZ ve KAPASİTE DESTEĞİ​

Anakartların belli bir destek kapasitesi vardır. Bu modelden modele değişir.
Depolama sınırı tahmin edebileceğiniz gibi takabileceğiniz maksimum RAM miktarını beliriyor.
MHz ise anakartın desteklediği maksimum RAM hızı ve koşulları belirtir. DESTEKLEDİĞİ diyorum çünkü bu hızlara stabil şekilde çıkmak pek mümkün değil. Aynı şekilde KOŞULLAR deme sebebim, kullanılan RAM'lerin yapısının da etkilemesinden dolayı. Temel kısımda olduğumuzdan fazla uzatmayacağım.

SHİELD (KORUMA)​

Bazı slotların çevresindeki metal kaplamadır. Genelde X16 girişinde görsek de nadiren RAM'lerde de denk geliyor.
X16 da zaten amaç belli. Taktığımız tuğlayı, anakartı rijitleştirerek tutmayı sağlıyor. Giriş seviye bazı anakartlarda olmasa da genel olarak yaygın olarak kullanılıyorlar.

RAM'ler ise daha gereksiz. RAM slotunun kopmalara karşı rijit olmasını sağlıyor ve en önemlisi parazitleri azaltıyor.

Bir de anakartın yüzey braketlerine de shield diyebiliriz sanırım. Kötü görünecek kısımları daha güzel göstermek için konuluyor. PCB ile teması azalttığından bir nevi shield görevi de görüyor... Yerseniz tabi.

SSD TOOL LESS KURULUM​

M.2 SSD'yi vida kullanmadan takmanızı sağlıyor.
Markalar kendilerince farklı teknikler ve isimler geliştirdi. Kimisi mandal ile tuttururken kimisi de heatsink ile kenetlenecek şekilde dizayn ediyor.
ASUS : Q-Latch | MSI : EZ M.2 Clip / Screwless M.2 Shield Frozr | Gigabyte : EZ-Latch Plus | ASRock : M.2 Armor Clip / EZ Clip

GPU MANDALI (X16)​

GPU'nun takıldığı X16 slotunda bir mandal var. Özellikle GPU'yu çıkarırken mandalı açması çok zor oluyor.
Daha pratik olması amaçlı markaları buna da önlem aldı. Yine markalar kendilerince isimlendirdi ve biçimlendirdi.
Ana amaç mekanik bir sistem ile butonu farklı bir yere taşımak ve basmayı kolaylaştırmak.
ASUS : PCIe Q-Release | MSI : EZ PCIe Clip / EZ PCIe Release | Gigabyte : EZ-Latch PCIe | ASRock : GPU Quick Release / EZ Clip

KRONİK SORUNLAR​

Anakartlar bazen sorunlu olabiliyor. Bu bazen size denk gelebilirken bazen de model veya revizyon bazlı sorunlar olabilir.
Aklıma gelenleri özetlemem gerekirse:

• Hasarlı ürün / hatalı tasarım sonrası hasar almaya meyilli olma.
• Secure boot veya TPM açmak için kırk takla atmak zorunda bırakması.
• Rezil BIOS ara yüzü.
• PCI Express hat paylaşımları yüzünden fazla USB/aygıt bağlandığında kasılmalar.
• BIOS güncellemelerinin seyrek veya yarım yamalak gelmesi [@Talha Yiğit'in iki kelam diyeceği var gibi ]
• BIOS güncellerken kırk takla attırması.
• Kronik sayılmaz ama; Revizyon yiyerek mevcut modelin downgrade yemesi.
• Masaüstü yazılımı ile çakışma yaşanması (Armoury Crate vb.)
• Kronik sayılmaz; Ürünün sitesinde ve kullanım kılavuzunda yazan verilerin eksik/tutarsız olması.
• VRM'lerin aşırı ısınması (üretim sorunu veya kalitesizlik göstergesi).
• AM5 yüksek MHz RAM'lerde stabilite sağlanamaması.

---

ORTA DÜZEY BÖLGE​

PCB KATMAN SAYISI​

PCB, anakartın üstüne kurulduğu zemindir. Bu zeminden sinyal yollar geçer.

Katmanlar ise sinyal yollarının geçtiği katları belirtir. Ne kadar fazla katman olursa sinyal yolları birbirinden o kadar az etkilenir ve daha fazla sinyal yolu konulabilir. Bir anakartta genelde 6 katman bulunur. Gerekli olduğu sürece 8-10-12 katman kullanılabilir. Bu değerlere anakartın kendi listesinden veya datasheet'lerden ulaşabilirsiniz.

CPU GÜÇ GİRİŞİ​

İşlemciye istediği gücü vermek için VRM'ler kullanılır. VRM'lere gelecek elektriği bu pinlerden sağlıyoruz. Miktarları değişkendir. Genelde en kötü anakartta bile 8 pin oluyor. O da aşağı yukarı 350W'a kadar güç veriyor. Daha fazlası reaktör tipi işlemciler ve overclock meraklılarını ilgilendiriyor.

DİP NOT: 8 pin girişin 300W beslemesi demek, 300W'lık CPU'yu sorunsuz çalıştıracağı anlamına gelmez. CPU'ya gücü veren yer VRM'lerdir. Bu konuda VRM kabiliyeti önemli.

---

PORTLAR ve SLOTLAR​

Anakarta bir şeyler takmamızı sağlayan girişlerdir.

• PORT : HDMI, Display Port, USB ler, jak girişleri ve bazı kablo header'ları gibi şeylerdir.
• SLOT : RAM ve PCI Express girişleri gibi yerlere denir.

Bunların versiyonları farklılık gösterir ve hızları etkilenir. Mesela USB'lerde hızlar şu şekilde olur:

---

PCI EXPRESS​

PCI express girişleri için ilk etapta kabaca yüksek hızlı otoban standartları diyebiliriz.
Bu otobanın hızı ve genişliği, parçadan gelen verilerin tıkanmadan geçmesini amaçlıyor. Tıkanması durumunda hızda düşüşler yaşanıyor.

PCI EXPRESS GİRİŞLERİ | x1 x4 x8 x16​

Parçaların takıldığı PCI-E slotlarıdır. Asıl belirleyici kısımları veri yolları ve versiyonudur. Şekiller aynı kalabilir. (Sağdakileri genelde M.2 SSD'ler için kullanıyoruz. Soldakiler kendilerini gösteriyor zaten.)

Veri Yolları | x1 x2 x4 x8 x16​

Versiyonların asıl işlevini anlatmam için ilk bundan bahsetmem gerekiyor.
Bu olayı girişler ile karıştırmayın. Girişler de bu sayıları kullansa da gözle görülür farkları olduklarından ayırt edebilir.
Bunları veri yolundaki şeritler gibi düşünün. Şerit sayısı ne kadar artarsa o kadar fazla veri transferi yapılabilir. Bir nevi veri yollarındaki bit sayısı gibi düşünün.

Versiyon | Gen3 Gen4 Gen5 vb.​

USB Portlarının nasıl 3.0, 3.2 gibi versiyonları hızlarını etkiliyorsa PCI Express için de benzeri var.
Kendi versiyonlarının maksimum değerleri vardır ve veri yollarının bu değerlerinin üstünü görmeleri için yeni versiyonları çıkmalıdır.

Basitleştirerek anlatmam gerekirse:
Bir ekran kartı düşünün. Bu ekran kartı saniyede 6 muz aktarabiliyor. Mantıken PCI Express Gen 3 x8 veri yolu bu ekran kartı için iyi. 8 muz aktarılmasına izin veriyor bizimki 6 muz aktarıyor. Tamam besler. Ancak bu GPU, RX 6500 XT adlı bir eşşoğlu eşşek ise kendisini X4 veri yolunda kullanmak istiyor. Bu yüzden PCI Express Gen 3 versiyonunda 4 muz ile sınırlanıyor. Eğer tam performans almak istiyorsanız PCI Express Gen 4'e geçmeniz gerekiyor.

---

İLERİ DÜZEY BÖLGE​

VRM​

İşlemciye talep edilen gücü vermekle yükümlü bölgedir. Gücü stabil ve serin şekilde vermesi istenir. Giriş-orta düzeyde pek varlıkları hissedilmez. Reaktör işlemciler ve overclock ile ilgilenenleri ilgilendirir. Eğer yetersiz gelirse CPU bazlı performans kayıpları ve stabilite problemleri yaratır.

Sistem | Kalite Analizi​

VRM'lerin kalitesini anlamanızı sağlayan birkaç temel şey vardır. Bunlara bakarak kabaca anlayabilirsiniz.

• Topoloji: Bu olayı ilerde daha detaylı anlatacağım. VRM ler temel olarak aynı işlevi farklı yöntemler ile yerine getirir. Bu yöntemler ise başarısını belirler.
• Sıcaklıklar: VRM de her parça gibi ısınır. Sıcak çalıştıklarında performanslarını ve ömürlerini kaybedebilir. Bu kısım anakart kalitesini analiz etmek için işe yarar.
• CPU Frekansı: İşlemcilerin çıkacağı hız çektikleri güç ile bağlantılıdır. 14900KS gibi reaktörler çok güç istediğinden frekanslar bir şeylerin sinyalini verir. CPU'yu zıbartan benchmark uygulamalarında ne kadar yüksek frekanslara çıkıyorsa o kadar iyidir. Frekans bazen ısınma, bazen de VRM'lerin yetersiz gelmesinden dolayı azalabilir.
• Faz: Bu konuyu da ileride anlatacağım. VRM'ler birden fazla parçanın birleşmesi sonucu oluşur. Faz da birleşen bir gurubun kümesidir. Bu gurup da birleşince VRM bölgesi oluşur.
  (Mosfet + Choke + Capasitor = Faz. Faz topluluğu = VRM)
  Bu faz sayısı arttıkça akımı daha fazla yayarak verir. Bu sayede daha istikrarlı bir dağılım yapar. Ancak faz sayısı tek başına belirleyici değildir.
• Amper: Fazlardan geçen elektrik yükünü belirtir. Yüksek olması istenir. Amper + faz dengesi VRM'lerin kalitesini belirler; 55A 8 faz < 80A 8 faz gibi.
  Burada dikkat edilmesi gerek husus dağılımdır. Faz ve amper değerini birbirine çarparak toplam A değerini elde edersiniz (12 faz x 50A = 600a) 12 Faz 50A, 10 Faz 60A'dan daha iyidir. Çünkü aynı A değerini daha fazla şeritten taşıyarak daha temiz aktarım sağlar.

DİP NOT 1: A ve FAZ değerleri W değerleri ile ilgilidir. 400W çeken malum işlemci için dikkat edilmesi gerek bir husustur yani.
DİP NOT 2: TDP işlemcinin ısıl değeridir. İşlemcinin çektiği güç bambaşka bir dünyadır ve VRM'leri o ilgilendirir.

VRM TOPOLOJİ (AM5)​

Ne kadar derine inerseniz o kadar iyi anlarsınız ancak benim o kadar elektrik bilgim maalesef yok. Kafanızda ayırt ettirecek kadar anlatmam bile yeterli olur. VRM'lerin görevi CPU ya gerekli gücü bir şekilde vermektir. Bunun için farklı yöntemler kullanılır. Farklı bölgeler ve farklı konfigürasyonlar vardır. Farklı bileşenler kullanılabilir yani.

Şu listede belli mosfet modelleri için bilgiler verilmiş. Konuya hakim olanların işine yarayacaktır. Bunun dışında anakart datasheet'lerinde de bahsediliyor.

VRM Bölgeleri :
14+2+1 diye gördüğümüz şeyler bölge ayrımlarıdır. Hepsi bir olup işlemciyi beslemez.

• 14 - Vcore / Core Phase: İşlemcinin ana çekirdeklerine güç sağlar. Yani işlemcinin yük altında harcadığı enerjinin %80+'i bu hat üzerindendir.
  Yüksek güç tüketimi veya overclock merakınız varsa en önemli bölgedir.
  Bazen "2x4+...+..." dizilimi şeklinde de olabilir. Bu dizilimde mosfet'ler kontrolcüye paralel bağlanıyor.
  Ekstrem overclock işlerine bulaşmıyorsanız farkı hissetmezsiniz.
  • DİP NOT : 2x... dizilimleri kötü DEĞİLDİR! Hatta maliyeti yüzünden yaygındır.
• 2 - SoS: İşlemcinin içindeki, çekirdek dışındaki parçalara güç sağlar.
  Infinity Fabric (AMD) Memory Controller (IMC) PCIe Controller iGPU (APU’larda)
  
  
• 1 - Misc / AUX / VCCIO / VCCA: Yardımcı güç hattıdır. Genelde 1 faz falan olur. Pek bir önemi yoktur.

VRM Powerstage​

Yukarıda dediğim "topoloji" en basit anlama yöntemi olabilir.
VRM içinde bulunurlar ve devrenin kalitesini anlamanızda yardımcı olurlar.
En çok kullanılan powerstage'leri sıralamam en rahatı olacak: 1H/1L < H1/2L < DrMOS < SPS

• 1H/1L: Bir fazda sadece 1 High-Side ve 1 Low-Side mosfet vardır. Ucuz yollu bir yöntemdir.
  
  
  
  
• 1H/2L: Bir fazda yine 1 High-Side vardır ancak bu sefer 2 Low-Side mosfet var. Yük paylaşımı daha iyidir. Karmaşık bir yapı olduğundan sık görmeyiz.
  (Çıplak 1H2L bulunan tek anakart)
  
  
  
  
• DrMOS : High-side, Low-Side ve Gate Driver'ın tek çipte birleşmiş hali. Bu sayede sinyal gecikmesi azalır, verim artar ve alan daha idareli kullanılır. Pahalı olmasından pek görmeyiz. İçinde birden fazla bölge bulunduğundan (Low-High Side vb.) kullanılan bileşenler farklılık gösterebilir.
  
  
  
  
• SPS : DrMOS’un gelişmiş versiyonudur. İçinde ayrıca akım, sıcaklık, ve voltaj telemetri sensörleri bulunur. Bu sayede PWM kontrolcü yük dağılımını faz başına sıcaklık/akım bilgisine göre optimize eder. Overclock'cular için daha fazla kontrol sağlar. En maliyetli yöntem olduğundan fiyatı tuzlu anakartlarda denk gelir.
  (Çıplak SPS bulunan tek anakart)
  
  

DİP NOT + Spoiler: 1H/1L veya 1H/2L sistemlerde A hesaplaması DrMOSS'lara kıyasla biraz daha farklı.

GEREKLİ BİRİMİ HESAPLAMA​

Fazla VRM göz çıkarmaz ancak yine de bilmenizde fayda var. Özellikle upgrade esnasında işinize yarar. VRM'leri tam yük altında çalıştırmak ısınmalarına ve performans/ömür kayıplarına sebep verebilir. Bu yüzden birazdan göstereceğim CPU'nun A biriminden minimum 1,5 kat daha yüksek A veren VRM tercih edilir ki VRM'ler strese girmesin. Eğer rahat takılmak isterseniz 2 katına çıkabilirsiniz. 2 kat üstü overkill kalıyor. Varsa neden olmasın ancak hayat memat meselesi değil. Özellikle 2 katına çıkmak belli bir bütçeden sonra istemeden oluyor. O konuya fazla takılmasanız da olur. Upgrade yapanları daha çok ilgilendiriyor diyebilirim.

Bilmeniz gereken birimler:
İşlemcinin kaç Volt çektiği ve kaç W tükettiği (pik değerleri referans alın). Bu değerleri şu site aracılığıyla gerekli alanlara yazın ve "Hesapla" deyin:



Ben rastgele şu (sarı ve mavi) değerleri girdim (siz kendi işlemcinizi girin) ve gerekli A seviyesinin 296A olduğunu söyledi.
296A göz korkutabilir ancak kesinlikle değil. AMD anakartlar genelde VRM'leri abartıyor.

DrMOSS HESAPLAMA
Mesela zamanının fiyat/performans manyağı olan (₺4,500 civarıydı) Biostar B650MP-E Pro'yu referans alalım. 7+2+1 DrMOS 55A VRM'ler kullanıyor.
DrMOSS'larda yazan A değerleri genelde gerçeği yansıtır. Nadiren markalar, anakart sitesinde 50A'lık mosfet modelini 60A olarak yazabiliyor. Kullanılan mosfet modelini Reddit ve database'lere bakarak emin olabilirsiniz.
-> 50A * 7 faz = 350A'ya denk. İşlemcinin 296A'lık değerine 1,5 kat eklediğimizde 444A yapıyor. Bizim anakartın 350A'lık değerinin 1,15 katına denk.
Yani bu CPU tam güç çekmek istediğinde VRM'lerin yeteceğine ancak çok yoğun çalışacağı anlamına geliyor.

1H1L ve 1H/2L HESAPLAMA
Bu tipteki VRM'ler genelde ucuz anakartlarda denk gelir. Yapıları yüzünden A hesaplaması biraz daha dolambaçlıdır. Biraz uzatacağım.
Bu yapıda en zayıf mosfetin continuous A değeri referans alınır. Referans olarak piyasanın en ucuz AM5 anakartlarından birisi olan MSI A620M-E'den gidelim. 6+2+1 1H1L kullanıyor.
--> Datasheet den V-Core değerlerinin 55A high-side, 80A low-side olduğunu öğrendim. (Muhtemelen continuous değerleri)
Genelde High-side tarafının A değeri daha düşük çıkar burada da o olmuş. Bu anakart 55A çünkü bu yapıda güçsüz mosfet ile sınırlı kalıyoruz.
Yani bu anakartta; 6 faz * 55A = 330A'lık bir çözüm var. Şimdi "DrMOS dan çok bir farkı yok o zaman" diyebilirsiniz SAKIN! Bunu anca hazır sis... pardon OEM paket kazıklamaya çalışan elemanlar der. DrMOSS, 1H1L ye nazaran çok daha verimli bir sistemdir.

• DrMOS VRM'ler yapıları sayesinde anlık tepki vermekte daha iyidir.
• Yukarıdakine de bağlı olarak yüksek güç tüketimlerinde verimliliklerini daha iyi koruyorlar.
  1H1L'lerde %10 civarı bir verim kaybı olur. Eğer kaliteli ise %8 diyelim (A kapasitesinin %95 ve üstünü kullandığını var sayarsak)
• 1H1L dizilimlerinde VRM komponentleri arası mesafe daha fazladır. Tepkiselliği düşürür ve parazitlenmeye sebep olabilir.
  
  Yani özetle 330A 1H1L sistemimize garanti olsun diye %10 kayıp ekleyeceğiz = Maksimum yükte 297A demek oluyor.

Bir tane de nadir karşılaşacağınız senaryodan örnek vereyim. Asus Prime B840M-A-CSM gibi neden tercih edileceğine emin olmadığım bir model referans alayım.
Bu modelde 2x4+2+1 1h1l sistem var. Ancak 64A High-Side, 60A Low-Side gibi az öncekinden farklı bir dizilim var.
Bu durumda yine A hesabı değişmiyor. En düşük değer 60A ile Low Side kısmı oluyor. Bu yüzden "Genelde High-Side..." diye belirttim
--> 2x4 = 8. 8 faz * 60A = 480A. Bundan %10 düşelim = 430A civarı.

---

PCI EXPRESS LANE HATLARI​

Yukarıda anlattığım şeyden biraz farklı. Özetleyerek adım adım gidelim yoksa PP'min eşgalini alırsınız. Bunu daha rahat kafanızda oturtmanız için oyundaki skill point sistemi gibi düşünün. Daha demin dediğim x1 x2 x4 x8 x16 veri yolları işte bunun ile ilişkili. Bu veri yolları CPU üreticisi ve anakart kabiliyetine göre değişir. Bazı anakartlardaki daha az/fazla giriş olması durumunun sebebi budur. Versiyonlar ise bu veri yollarını daha verimli kullanıyor. Mesela Gen 5 SSD'ler 14000 MB/S hızlara kadar gidiyorken Gen 4 SSD'ler 7000 civarında. Buna rağmen ikisi de X4 yolunu kullanıyor (4 XP istiyor).

Bu veri yollarının çıktığı iki yer var. CPU ve anakarttaki yonga.

• AM5 platformunda CPU'dan gelen yol sayısı 24. Bu yollar AMD'nin şart koştuğu yerlere, belirtilen koşullarda sağlanmalıdır. Mesela B850 anakartlarda 1 tane M.2 CPU'ya bağlanmalı ve Gen5 olmak zorunda. Bu tarz zorunlulukları karşıladıktan sonra -20 XP gidiyor ve üreticiye 4 XP kalıyor.
• O kalan 4 XP'yi, daha fazla XP farmlamak için anakarttaki yongaya bağlıyorlar. Anakarttaki yonga USB hub görevi görüyor ve diğer port ve slotlar için merkez üst oluyor.

ANAKART YONGALARI - PROM 21 ve PROM 19​

Bu yonga anakartın sağ altında bulunur. Diğer bir söylemi de "kuzey köprüsü"dür.
Of-Topic: Eskiden güney köprüsü vardı ancak sonradan CPU'ya entegre edildi.

Güncel AM5 soketinde Prom-21 ve Prom-19 yongaları kullanılıyor. (Prom: Promontory) Bu yongalar yukarıda dediğim gibi XP farmı yapmak için konuluyor. Port/slot'lar buraya takılıyor ve USB hub benzeri bir işlev görüyor. Bunlar CPU'ya bağlanmak için 4 yol feda eder.

• Prom-21 de toplam 12 yol bulunur. Bundan 4 tanesi ile yol yaptılar ve 8 tane kaldı.
• Prom-19, A620A ve B840'larda kullanılıyor. B550 (AM4)'lerde de kullanıldı bu şahıs.
  B840'larda toplam 10 yol vardır. 4 tanesi gitti = 6 yol kaldı.
  A620A'da yonga ve CPU'nun bağlandığı yol Gen4 değil, Gen3'dür. Toplam 8 yol vardır. -4 yol masrafı ile bize 4 kalıyor.
  A620'de kırpılmış bir versiyon vardır. (prom21L.4, 218-0981020) Yine 8 yoldan bize 4 yol kalıyor ancak bu sefer CPU ile iletişim kuran yollar PCI 4. Konunun ilerisinde genel olarak Prom-21'i ele alacağım.

Bu bize kalan 8 lane üreticinin keyfine göre dağılıyor. USB versiyonlarını arttırmak, M.2 SSD eklemek veya X16 GPU girişi koymak gibi.

DİP NOT: Bu yongalar soğutulmalıdır. Çok fazla M.2 SSD vb. bağlayıp bu yongaya yüklenirseniz ısınır ve öksürmeye başlar. Genelde pasif ile soğutulsa da Fan (aktif) ile soğutulduğu da oldu.

ÇİFT YONGA - PARALEL PROM-21 DİZİLİMİ​

Prize (CPU) ya üçlü piriz (prom-21) bağladınız okey. Bu üçlü prize bir tane daha üçlü piriz bağlamaya ne dersin
Yapılabilecek en net özet bu.
Tek Prom-21'in yetersiz kaldığı yerde 2. prom-21 yongası takılır.

• 2* prom-21 olduğunda CPU'ya bağlı olan yongaya Prom-21A, uzatma prizine takılan uzatma prizine Prom-21B denir.
• CPU -> Prom-21A'ya bağlanır. Buradan Prom-21B'ye paralel bağlantı yapılır.
• Tek prom-21 de 12 yol olduğunu ve 4 tanesinin yol için feda olduğunu, bize 8 tane kaldığını söylemiştim.
  Prom-21B, Prom-21A'ya paralel bağlanırken 4 tane daha yol harcar. Ancak onun dışında CPU'ya uzanmak için ekstra yola ihtiyaç duymaz. Prom-21A'nın yaptığı yoldan otlanır.
  Yani Prom-21A : 8 kullanılabilir lane, Prom-21B : 8 kullanılabilir lane = 16 lane... Yani kağıt üstünde...
• Çift Prom-21'lerde 20 lane olduğu yazıyor. Bunun sebebi paylaşımlı kullanım desteğidir. (X670, X670E ve X870E de var)
  Mesela GPU'nun altındaki 2m.2 girişini de doldurdunuz. Bu durumda yolları paylaştırarak dengelemeye çalışır. X16 GPU girişi X8 hızına düşer gibi.
  Aynısı SSD'lerde de var.
  Bazı anakartlarda otomatik yapılsa da bazılarında manual müdahale edilebiliyor.

Ve gelelim en büyük sorununa... BOTTLENECK!
Üçlü prize üçlü priz bağlayıp birde tam yükte çalıştırırsan bir şeylerin ters gitmesi doğaldır. Burada da o oluyor.

AMD sistemlerde çok fazla port/slot doldurulduğunda tepe takla olduklarını illa ki duymuşsunuzdur. Sebebi bu. Toplam 16 şeritli otobanı 4 şeritli tünele, yani CPU'ya sokmaya çalışıyorsunuz ve bu da tıkanmalara sebep veriyor.

Kaldı ki Prom-21 yongalarının CPU'ya bağlandığı o X4 yolu, PCI Express 4 versiyonu. PCI 5 olsaydı çok daha hızlı aktarıp tıkanmaları büyük oranda engellerdi.

Tabi bu olay zar zor bütçe çıkarttığınız anakartları etkilemez. Seçme özgürlüğünüz olduğu ₺4K üstü fiyatlara çıktığınızda mantıklı oluyor. "-ne yapayım USB 4.0 versiyon 2-gen2- S Plus-Remaster'ı! bana SSD ver!" gibisinden.

M.2 SSD BAĞLANDIĞI YER​

Yukarıda birkaç kez dediğim şeye geldik. Portlar ve Slothlar, chipset veya CPU'ya bağlı olur. SSD'ler de buna dahildir. SSD'nin chipset yerine CPU'ya bağlanması, SSD den daha iyi performans almanızı sağlıyor. Direkt CPU'ya bağlı olduğu için bazı iş kollarında chipset'e takılan SSD'ye ciddi fark atabiliyor.



Eğer bütçeniz kısıtlıysa veya M.2'nin nereye bağlı olduğundan daha önemli ihtiyaçlarınız varsa bu da aşırı kritik bir şey değildir. Ancak prodüksiyon işleri ile vb. uğraşıyorsanız CPU'dan bağlı olmasına özen gösterin.

CHİPSET LANE SAYILARI​

Aşağıdaki şemada bu konu ile alakalı.

---

RAM DESTEĞİ​

AM5 DDR5'lerin genel problemi RAM'lerin kafasına göre takılma ihtimali. Denk gelecek çip, BIOS sürümü, CPU silikonu derken iyice çorba oluyor.
Anakart eksik kalır mı... HAYIR! O DA PORTUNU SOKACAK TABİ. RAM'lerin verimli veya düzgün çalışmasını sağlayan bazı kriterler vardır. Bu kriterler overclock'cular için de artıdır.

RANK SİSTEMİ VE DESEĞİ​

Aslen RAM konusu ancak anakartlar da çomak sokuyor. RAM'lerin üstündeki çiplerin iki tarafa, arkalı önlü yerleştirilmesidir.

• 1 / Single Rank : Tek yüzlü
• 2 / Dual Rank : Çift yüzlü

Bu yerleşme sonucu yapılarında farklılık oluyor. Bu farklılık hız ve uyumluluk sorunlarına sebep oluyor. Mesela tek rank RAM'leri 6600 Mhz'de çalıştıran anakart, dual rank gelince 6000 MHz'de sapıtabilir gibi komplikasyonlara sebep oluyor. Overclock meraklısıysanız ilk ufak tümsek diyebilirim.

DPC (DİMM PER CHANNEL) DESTEĞİ​

Aslında bu olay yukardaki ile bağlantılı. RAM'ler ve CPU'nun iletişim kurduğu yola KANAL denir. Dakka bir patladık..."çift kanal kurulumu" dediğimiz şey bu yüzden kafanızı karıştırabilir. RAM'leri taktığımız yere slot veya yuva diye hitap etmek kafa karışıklıklarını engelleyecektir.

• 1DPC : 2 RAM yuvası olan anakartlardır.
  Yuvalar kanallara direk bağlıdır ve CPU'ya yakındır.
  Bu sayede yüksek stabilite ve overclock performansı vardır.
  30k'lık anakartta "neden 2 RAM slotu var la?" diye sorguluyorsanız sebebi bu.
  
  
• 2DPC : 4 RAM yuvası olan anakartlardır.
  Birazdan anlatacağım Topoloji konusu ile direkt bağlantılıdır.
  Bilmeniz gereken en net şey, DDR5 2DPC'lerin uyumluluk konusunda berbat olmalarıdır.
  Hızları düşüyor, vaat ettiği değeri veremiyor, boot edemediği oluyor, overclock'a gelemiyor. = Anakart destekleri biraz sıkıntıdır.

Bu DPC ve RANK sistemi birbirleri ile melezlenerek kullanılabiliyor. Temel mantık şu:
2DPC 2R : 6000 MHz = Çift taraflı RAM'ler ve dört kanal kullanımında 6000 MHz çalıştırabilirim.

BAĞLANTI TOPOLOJİSİ (Dasiy Chain & T-Topology)​

Daha demin DPC için "overclockcular için ilk ufak tümsek" demiştim. Bu topolojiler basamak işte.
Temelde RAM yuvaları ve CPU kanallarının bağlantı biçimidir. RAM'lerden alınan performansta etkileri vardır.
2DPC'lerde görülürler. 1DPC zaten direk kanala bağlanıyor.

• Daisy Chain: En sık kullanılan yöntemdir. 4 slotlu anakartlarda (2DPC) görünür.
  CPU'dan gelen kanal ilk A1'e, oradan A2'ye gidiyor = mesafe uzuyor.
  Bu mesafenin uzaması parazitlenmeleri ve gecikmeleri arttırıyor.
  Temel amacı 2 ram slotu kullanmaktır. Bu yüzden 4 RAM dizilimlerinde yamuluyor.
  
  
• T-Topology: Niş sayılabilecek, maliyetli ve pahalı bir kurulumdur. Bu da 2DPC'lerde görünür. Bazen düşük seviye anakartlarda denk gelinebiliyor.
  CPU'dan gelen kanallar A1 A2 ye eşit mesafede bağlanır. Daisy'nin aksine birinden çıkıp diğerine girmez.
  Bu sayede parazit ve gecikme azalır, stabilite artar.
  T-Topology'nin alametif harikası 4 slot dizilimlerinde çok kararlı çalışıyor oluşu. Ancak overclock'a elverişli değildir.

Tek amacınız overclock ile yüksek MHz'de uçmaksa:
1DPC > Daisy Chain > T-Topology

Bu RAM konusunda bahsettiğim T-Topology gibi detayları öğrenmek biraz yorabiliyor. Datasheet, üretici sayfası veya Forumları karıştırmanız gerekebilir.

---

KULLANICI PROFİLLERİ​

Anakart ihtiyaca göre tercih edilmesi gereken bir parçadır. Benim hiç işime yaramayan bir özellik sizin için olmazsa olmaz birey olabilir. Bu tarz şeyler bütçe ile alakalı olsa da kullanım amacına da bağlıdır. Bu bölümde kullanıcı profillerini kabaca ayıracağım ve buna göre öneriler vereceğim.
Şu şekilde gruplandırdım:
İş görecek minimum özellikler, Oyun odaklı, Prodüksiyon Amaçlı, Uzun yıllar başımı ağrıtmasın / Upgrade için bol alayım seneye de giyerim.

İŞ GÖRECEK MİNİMUM ÖZELLİKLER​

Özetlemem gerekirse HAZIR SİSTEM ANAKARTLARI! Sadece tak kullan amaçlı kullanılıyorlar. Bu yüzden pek dolu olması beklenmez. Tabi ben 14600KF'nin yanına H610 takıp güzelleyecek kadar çomar olmadığımdan açıklama yapmaya çalışacağım. Bu kategori biraz bütçe ile alakalı olduğundan bulanık olacak.

• CHİPSET:
  Giriş seviye anakartlarda A620 veya B840 görülebilir. Bunlar çok ucuz ise tercih edilmeli çünkü benzer fiyatlara B650 gibi anakartlar var.
  Bir de A620 ve B650 birbirlerine baya yakın. Overclock yapmayacaksanız ve ucuza kaçacaksanız yine A tipi anakart tercih edilebilir.
  
  
• RAM:
  DDR5 AM5 anakartlarda RAM uyumluğu biraz muamma. Bu yüzden "4 RAM slotlu anakart" konusu, minimum ihtiyaçlar konusunda yersiz. 4 slotu doldurunca DDR4'deki gibi çalışmasını ummayın. Keza DDR5, DDR4'ün aksine Dual Channel RAM kullanımında ciddi fark atmıyor. Yani ucuza kaçılmak istenen bir sistemde 2x8 yerine 1x16 tercih edin. Yapacağınız işe bağlı olarak 2x16 veya 1x32 de tercih edilebilir.
  
  
• VRM:
  Biraz korkulan bir konudur ancak pek paniğe gerek yok. Malum bütçe kısıtlı. 65-100W güç tüketen CPU'lar için VRM'lere takmayın.Sadece upgrade yapacaksanız bakın. Mesela içinde ne olduğu belli olan, piyasadaki en zayıf VRM'li anakartlardan birisi Gigabyte A620M H. Hazır sistemlerde sık sık kullanılıyor.
  5+2+2 1H1L | 46A high-side, 69A low-side = 5 faz * 46A = 230A. 230A - %10 verim kaybı = 205A civarı.
  R5 7600'ü referans alalım ve bol keseden100w çekiyor diyelim. Siteden hesapladığımda 76A civarında olduğunu gördüm (1.3V 100w).
  Kafam rahat olsun demek için 76A isteğinin 1.5-2 kat olması istenir.
  Bu anakartta 2,7 kat fazla besleme var (205A). Yani daha yüksek CPU'larda bile gideri var gibi gözüküyor.
  Bu anakartta bile fazla geliyorsa orta segmenti siz düşünün
  
  
• PCI EXPRESS VERSİYONLAR:
  Bu seviyede lane muhabbetine fazla bakamazsınız. Bu yüzden PCI Express versiyonları ve veri yollarından yürümek daha mantıklı. Günümüzde Gen 4 veri yolları sıklıkla kullanılıyor. SSD gen 4 x4, GPU girişi Gen 4 x16 olması istenir. Bazı çok SSD'li anakartlarda Gen 4 x2 gibi veri yolu optimizasyonları yapılabiliyor.
  
  
• PORTLAR:
  Bu seviyedeki çoğu anakartta 6-8 arası toplam USB portu olur. (HDMI ve DP'ler APU kullanıcıları için önemli onları bir köşeye ayırıyorum). Bazı modellerde Type-C de olabiliyor. Bu bazıları için belirleyici.
  
  
• ARGB ve FAN PİNLERİ:
  Bu bütçelerde pek seçim özgürlüğü olmaz. ARGB leri senkronize etmek veya fan hub ları ile uğraşmamak için tercih edilirler.
  Özellikle ARGB çok tutuluyor.
  
  
• SOĞUTMA:
  Anakartın üstündeki metal plakalardır. Tamam olması istenir ancak bu olduğunda iyi anakart olmuyor. Keza bu sınıftaki anakartlardaki heatsink'ler buzdolabı magneti statüsünde olduğundan fazla üstelemeye gerek yoktur.

Şahsi öneri
Tüm bunları göz önüne aldığımda giriş seviyedeki en mantıklı ve ucuz anakart şu:
Asrock A620M-HDV/M.2 | 3.700-4.000 TL

---

OYUN ODAKLI​

Yukarıda dediklerimden pek farkı yok. Tek amacı PC'yi öksürtmeden çalışmasıdır.
Bunda da bütçe ye göre istekler değişir ancak "oyun" konusunda pek bir şeye ihtiyaç olmaz.

• CHİPSET:
  Overclock ve bütçe konusuna göre A620, B840 anakartlar tercih edilebilir.
  Ancak bütçe varsa her daim B650-B850 vb. gidilmelidir.
  Burada yapılan hata chipsete bel bağlamaktır. Anakartlarda model doluluğu chipset den daha belirleyicidir. Yukarıda önerdiğim ASRock bazı B650'lerden daha iyi mesela.
  
  
• RAM:
  Bu da yukarıda bahsettiğim gibi.
  Sadece oyun oynuyorsanız 16 GB veya 32 GB RAM kullanmaya bakın. 16 GByavaştan yetmemeye doğru gidiyor ancak görünürde büyük bir sıkıntı yok.
  
  
• VRM:
  "7800X3D = Çok FPS veriyor = ÇOK GÜÇ ÇEKER" Alakası yok!
  Öncelikle oyunlar CPU'ya genelde pek yüklenmez. Onu yapanlar benchmark veya prodüksiyon programlarıdır. 14900KS oyunlarda 400W çekmiyor.
  Bir diğer konu da X3D'lerden patlıyor aslında. Bu işlemcilerin yüksek performans vermesi çektiği güç ile pek alakalı değildir. Yani aslen iyi çocuktur X3D. Zorunda kalırsanız A620 ye bile takabilirsiniz. (Yapın demiyorum, yapılınca patlamaz diyorum.)
  Bu sebeplerden dolayı "oyun" odaklı sistemlerde VRM'ler aman aman önemli değildir. 6-8 faz 50A veren çoğu anakart yeterli oluyor.
  
  
• PCI EXPRESS VERSİYONLAR:
  Lane "oyun" söz konusu olunca pek önemli değildir. (Hayır SSD oyunlardan alacağınız FPS i etkilemez)
  PCI Exp. versiyonları ve veri yollarında kafa karışıklıkları vardır. Oyunlarda en çok dem vuran kısım GPU girişindeki veri yolu olayıdır.
  "5090 Aldıysan Gen5 x16 olmalı yoksa performans kaybedersin" diyen elemanlar var hala...
  Bilmem kaç senelik Gen 3 X16'yı bile hala tam dolduramıyoruz ne gen5 x16'sı?
  Bu olay x4 ve bazen x8 kullanan GPU'larda fark ediyor.
  Yani hayır Gen 5 x16 şart değil. Varsa neden olmasın ama şart değil.
  
  
• PORTLAR:
  (HDMI ve DP'ler APU kullanıcıları için önemli onları bir köşeye ayırıyorum)
  Bütçeye bağlı olarak değişkenlik gösterir. 6 dan başlayıp 12'ye kadar çıkar. Typce-C sayısı değişir falan filan. Bu da tamamen kullanıcının keyfidir.
  Söz konusu "oyun PC'si" olunca Type-C, ekipmanlar ile uyumlu olmak için tercih edilebiliyor.
  
  
• EKOSİSTEM:
  Gaming ekipmanların kırmızı-siyah dan ibaret olduğu zamanı özledim. Ne güzel ARGB kabloları, fanları, senkronizasyonu gibi işler yoktu.
  ARGB ekipmanların birbirleri ile senkron çalışmasıdır. Animasyon, renk vs. hepsi birbirini tamamlar. Bunları daha rahat ayarlamak için anakartlar da elini taşın altına koyabiliyor.
  Misal ekipmanlarınızı anakartınız ekosistemden sayıyorsa tek tıkla tüm odayı sanat müzesi veya Ankara pavyonuna çevirebilirsiniz.
  
  
• ENTEGRE SES KARTI:
  Aslında gamer'lardan çok odyofili'lere gidiyor.
  JAK/AUX üzerinden bağladığınız kulaklıkların sesi aldığı yerdir. Kaliteleri, kulaklığın kabiliyetine de bağlı olarak fark yaratabilir.
  USB üzerinden çalışan kulaklıkların kendi içinde ses çözümleyicileri vardır bu yüzden bu entegre devrelere ihtiyaçları olmaz.
  Peki umursanmalı mı... pek değil. Ekstra satın alabileceğiniz USB DAC/AMP üniteleri de bu işe yarıyor. Anakartta dolu ses kartı görmek fiyatın uçmasına sebep olabiliyor.

Şahsi öneri
Bu sefer şahsi öneri yapamam çünkü elimi neye atsam tutar. Bu yüzden önerdiğim diğer anakartları referans alabilirsiniz. Gaming kategorisinin istediği aman aman bir şey yok.

---

UZUN YILLAR BAŞIMI AĞRITMASIN & UPGRADE DÜŞÜNCESİ​

Şu an ihtiyacı olmayan ancak ileride lazım olabilecek şeyleri erkenden aradan çıkarma odaklıdır.
Bu da bütçe ile orantılıdır ve genelde buna göre anakart seçilir.

• CHİPSET:
  B veya X tipi DOLU MODELLER tercih edilir.
  Anakartlarda model doluluğu chipset den daha belirleyicidir.
  
  
• RAM:
  4 kanal kullanımı biraz sancılı olsa da olması kafa rahatlığı vermiyor desem yalan olur.
  Özellikle T-Topology bir şeye denk gelirseniz tamamdır.
  
  
• VRM:
  Kısa cevap: 10-12 faz DrMOSS anakarta takamayacağın işlemci yok. (2x6 gibi dizilimler de dahil.)
  Uzun cevap: Geleceğin belirsizliği yüzünden overpower anakart almak biraz mantıklı ancak AM4 gibi miladını doldurmuş soketlerde gereksiz olabiliyor.
  Aynı şekilde ileride overclock işlerine merak sarmanız da söz konusu olabilir.
  
  
• PCI EXPRESS VERSİYONLAR:
  Lane konusu kullanım amacınıza göre değişkendir. PCI Express versiyonları ve yolları, gelecekte donanımların uçup kaçması ihtimali yüzünden ihtiyaç duyulabilir. Şu anki gidişata göre Gen 4 yeterli duruyor.
  
  
• SLOTLAR:
  Upgrade yapılacağı zaman bunların eksikliği çok çekiliyor. Ram, SSD veya bazen X2, X4 girişlerine takılan ekstra donanımlar gibi.
  Yapacağınız işe göre uygun anakartı seçmek yerine en iyi VRM'li anakarta atlarsanız eksikliklerini çekersiniz.
  
  
• ENTEGRE Wi-Fi:
  Her anakartta entegre Wi-Fi alıcısı olmaz. Olanlarda da kalite farkları olur.
  Bunun eksikliği destekten çok köstek oluyor diyebilirim. Varlığı muamma ama var olduğu için rahat oluyor.

Şahsi Öneri
3 model önereceğim UCUZ-ORTA-PAHALI şeklinde.
Asus Prime B650M-R (4.500 TL civarı) | Gigabyte B850M Force (6.000-7.000 TL civarı) | MSI Pro B650-A Wi-Fi (8.500-9.000 TL civarı)

---

PRODÜKSİYON AMAÇLI​

Yapacağınız işe göre pimpiriklilik çarpan katınız artabilir.
Ve en OP anakartlar bu kategori içindir.

• CHİPSET:
  Çevre birimleri, depolama aygıtları ve yoğun kullanımdan dolayı anakarta çok yüklenirler.
  Gırtlak dolu B850E veya hatırı sayılır X tipi anakartlar tercih edilir. Çift Prom-21'li modeller daha önceliklidir.
  
  
• RAM:
  RAM kullanımları ciddi seviyelere ulaşır. 32 GB'a normal diyebiliriz.
  Bu yüzden 1DPC kullanmak hep mümkün değil. 2DPC kullanımı yaygındır bu yüzden doğru anakartı ve doğru RAM'leri seçmeleri gerekiyor.
  
  
• VRM:
  Yapılan işe göre VRM'lere olan talep değişir. CPU'ya güç çektirten uygulamalar kullanılıyorsaVRM'lerin önemi artar.
  Yine anakarttan, CPU'nun A değerinin 1.5-2 katı değerler ve yüksek faz sayıları istenir ki VRM'ler ısınmasın. VRM'ler ne kadar OP olursa o kadar az ısınır.
  Render'da frekans kısılmaları saatlere mal olabilir. Bu adamların işi bu olduğundan önemlidir.
  
  
• PCI EXPRESS:
  Lane konusu asıl burada önemlidir.
  Size gerekli olan slot/port ların var olup olmaması ve hızları belirleyicidir. Lane dağılımı da burada anlam kazanıyor.
  SSD'nin hızlı olması gerektiği bir kullanım senaryosunda GPU'yu X8'e düşürüp devam edebilirsiniz. Veya GPU'yu X8'e düşürüp daha fazla SSD ekleyebilirsiniz gibi gibi.
  Versiyon zaten önemlidir. Aynı yol sayısında daha hızlı veri aktarılıyor (hız sınırı olmayan Alman otobanı gibi.). Bu da istenen bir şeydir.
  --> Eğer bu dağılımlar yanlış olursa kasılmalara sebep verir. Veya en iyi ihtimalle, asla kullanmayacağınız USB portu çok hızlı olur.
  
  
• PORTLAR:
  Özellikle yüksek dosyaları aktarma ile uğraşanlar çok çeker. Ben averaj kullanıcıyım USB 2 olsun klavyemi takıp kullanayım.
  Onlar için USB versiyonu zaman demek. Type-C ve Thunderbolt'da bunlara dahildir.
  
  
• Entegre İnternet donanımları:
  Bazı iş kolları internet ve onun hızını çok kullanır. Bu yüzden anakarttaki dahili internet birimleri çok önemlidir.
  Bu kablolu veya kablosuz olabilir kullanım şekline göre değişir.

Şahsi Öneri
Bu anakartlar tamamen kullanım amacına göre şekillendir. Ben burada ilk aklıma gelen Asus ProArt X870E-Creator Wi-Fi deyip geçerim ancak işe yaramaz.

Mesela birisine Thunderbolt çok lazımsa gider Asus Rog Strix X670E-A Gaming Wi-Fi alır yoluna bakar gibi gibi.
(Bazı Gaming konseptli anakartlar pordüksiyon işi yapanlara gayet müsait.)

Kaldı ki ıskalanan bir nokta da yaptığınız işin niteliği. Yayıncı editi yapanlar gidip bunlardan gaza gelip gerekesiz overpower bir anakart almasın. Anakartın %70'i yatar çünkü.

---

B İ T T İ...



Artık anakart seçmeye hazırsınız.

Yaptığımı düşündüğünüz bir hatam varsa aşağıda belirtmekten çekinmeyin. Elimden geldiğince törpülemek için uğraşacağım.

Kaynak materyalleri aşağıdan bulabilirsiniz. Eksik gördüğünüz kaynakları vs. belirtirseniz onları da eklerim.
İyi sosyaller.

Kaynaklar:


Metin yazarken yaşadıklarımdan çıkardığım notlar:

1. Ayarlar kısmından konu onaylamasını aç.
   - Konu açılacağı zaman uyarı veriyor. CTRL+ENTER eşekliğini yaparsam onu bi nebze örtbas edecek.
2. Kullanacağın tüm SS'leri medya bölümünde ilgili albüm aç ve oraya at.
   • Rehber bir sebepten patlarsa webp linkleri patlamaması için.
   • Hatta o SS'leri PC'ye indir!
3. ChatGPT'nin imla düzeltmelerinden sonra link ve resimleri ekle.
   - Sil baştan yap tarzı bir şey oluyor.

Müzik Önerisi:
Linkin Park | Given Up


In the End'in TikTok versiyonundan sonra iyi geliyordu. Pek niş sayılmaz.

Niş bir şey lazımsa:
Mick Gordon | The Underking (From Absolum)