Konu Başlıkları Gizle
görsel: Space Arcade - YouTube
Bir teleskobun yakınlaştırma gücü nasıl öğrenilir?
Çok basit. Aslında basit bir internet aramasıyla birkaç saniyede kolayca öğrenilebilir fakat bazen bu eksik anlaşılabiliyor ya da hiç anlaşılmıyor.
Teleskobun büyütme seviyesi odak uzunluğu (ing. focal length) değerinin göz merceğinin odak uzunluğu değerine bölümüyle hesaplanır. Teleskobunuzun odak uzunluğunu üretici sitesinden ya da satış sayfasındaki ürün başlığından öğrenebilirsiniz.
Misal şu; aynalı bir teleskop. Başlıktaki 76/350 ifadesinde teleskobun ayna açıklığının 76 mm odak uzaklığının da 350 mm olduğunu öğreniyoruz.
Ya da şu; mercekli teleskop. Aynı şekilde başlıktaki 90/900 ile mercek çapının 90, odak uzaklığının ise 900 mm olduğunu öğreniyoruz.
NATIONAL GEOGRAPHIC, 90/900 Mercekli Teleskop
90mm akromatik mercekli, ekvatoral kundağa sahip hem karasal hem de astronomi gözlemlerinde kullanabileceğiniz çok yönlü teleskop
Büyütme seviyesi hakkında bilgiyi üretici sitesinden, üreticinin sitesine ulaşamazsanız başlıktan, ikisine de ulaşamazsanız en kötü ihtimalle odak oranı ve birincil ayna/mercek çapından yola çıkarak bulabilirsiniz.
Odak oranı teleskobun odak uzaklığının birincil optiğe olan oranıdır. 90 mm merceği bulunan ve 900 mm odak uzaklığına sahip teleskobun odak oranı 900/90'dan 10, yani f/10, 114 mm aynası ve 900 mm odak uzaklığı bulunan teleskobun odak oranıysa 900/114'den f/7.89 olacaktır.
Odak oranını biliyorsanız onunla beraber birincil optik çapını çarpın. Misal f/15 odak oranına sahip 60 mm mercekli teleskobu ele alalım. 60.15'den 900 sayısını elde ederiz. Bu değer bahsettiğimiz teleskobun odak uzaklığıdır. Odak uzaklığı 900 mm olan teleskoptan bahsediyorsak 20 mm göz merceğinde büyütme seviyemiz 900/20 = 45X, 10 mm göz merceğinde 900/90 = 90X yakınlaştırma seviyesini elde ederiz. Teleskopların büyütme seviyesini bu şekilde öğreniyoruz.
Yakınlaştırma gerçekten 'güç' müdür?
Değildir.
Deneyimsiz kişiler teleskop satın almak istediğinde karşılarına tonla ucuz ve yakınlaştırma seviyesi yüksek teleskop çıkar.
350X yakınlaştırma kulağa hoş geliyor fakat teleskobun 'iyi' olması büyütme gücüne bağlı değildir. Birincil optiğin çapı, odak uzaklığı gibi şeyler büyütme seviyesinden daha önemlidir. Sağlıklı 350X yakınlaştırma elde etmeniz için birincil optik çapınızın oldukça büyük ve odak uzaklığınızın ona elverişli olması gerekir. Yukarıda örnek verdiğim teleskobun birincil optik çapı 60 mm. 60 mm teleskopta bırakın 350X yakınlaştırmayı, sağlıklı 120x yakınlaştırma bile yapamazsınız
Deneyimli kişiler çoğu zaman düşük büyütmeyi yüksek büyütmeye tercih eder. Çünkü büyütme seviyesi yükseldikçe görüntüyle beraber birincil optik tarafından oluşturulan optik hataları da büyütmüş olursunuz, ayrıca atmosfer kararsızlığı büyütme seviyesine paralel olarak artar.
Basit atmosfer kararsızlığı örnekleri:
Ay'ın ve Satürn'ün titreşmesinin sebebi Ay ve Satürn'den yola çıkan ışığın Dünya atmosferinden geçip teleskobumuza ulaşırken kırılmasıdır. Bilindiği üzere atmosferimizde sıcak ve soğuk hava yer değiştirir. Bu yer değiştirme esnasında Ay ve Satürn'den bize ulaşan ışık yoğunlukları farklı sıcak ve soğuk havadan geçer. Sıcak hava ışığı daha az kırar, soğuk hava ise daha fazla. Bunun sonucunda ise bulanan, sürekli titreşen ve netliği kararsız görüntü elde etmiş olursunuz. Yüksek büyütme kapasitesinin yaptığı şey tam da budur; yüksek büyütme atmosfer etkisini de büyütür.
Yukarıdaki örnekte Satürn'ün görüntüsü binlerce dolarlık teleskop ve dijital kamerayla çekildi, ayrıca kalitesi de yazılımlarla artırıldı. Yani siz binlerce liralık teleskobunuzla muhtemelen bu görüntünün yanına yaklaşamayacağınız için, atmosfer kararsızlığı etkisi yukarıdaki örnekte pek önemli olmasa da daha kalitesiz görüntü sağlayan teleskobunuzda epey önemli hale gelecek. Teleskobunuzda minicik görünen Satürn'ün üzerindeki atmosfer etkisini düşünün ve yüksek büyütmeden vazgeçin.
Sağlıklı yakınlaştırma için nelere dikkat edilmeli?
Yüksek büyütme için teleskobunuzun donanımının da ona uygun olması gerekir. Minicik ana optiğinizle 350X, 450X gibi yüksek büyütmelere çıkamazsınız, çıksanız dahi görüntü oldukça bulanık ve karanlık olur. Bunun sebebi ise ana optiğinizin sınırlarını aşıyor oluşunuz.
Çoğu teleskopta sağlıklı maksimum yakınlaştırma seviyesi -elinizdeki optik aksesuarların mükemmel olmayacağını düşünürsek- ana optik çapının 1.4-1.5 katıdır. Örneğin 114 mm aynalı teleskopta Ayna çapımızın yaklaşık 1.3 katı olan 150X yakınlaştırma seviyesine çıktığımızı düşünelim, odak uzunluğumuz 900 mm olsun. Bu durumda 150X yakınlaştırma seviyesine çıkmak için 6 mm göz merceğine ihtiyacımız olacak.
Elimizde bir de 4 mm mercek olsun ve ayna çapımızın yaklaşık 2 katı olan 225X yakınlaştırma seviyesine çıkalım. Elimizdeki göz merceklerinin optik kalitelerinin yakın olduğunu düşünürsek 150X yakınlaştırma seviyesindeki görüntü epey keskin, 225X yakınlaştırma seviyesindeki görüntü bir miktar bulanık olacaktır. Bunun sebebi 225X yakınlaştırma seviyesinin sağlıklı büyütme aralığı olan ayna çapının 1.4-1.5 katı yakınlaştırma seviyesini aşması, dolayısıyla ayna tarafından oluşturulan optik hataları büyütmeniz ve bir miktar atmosfer kararsızlığı etkisidir.
Elinizde yüksek kaliteli denilebilecek teleskop olsa dahi atmosfer etkisi sizi sınırlar. Atmosfer kararsızlığı etkisini en aza indirmek için -elinizdeki teleskobun oldukça kaliteli olduğunu düşünürsek- 200X üstü büyütmeyi tavsiye etmem. Teleskoplardaki astronomik büyütme seviyelerine çok aldanmayın, kaliteli görüntü düşük yakınlaştırma seviyelerinde elde edilir.
Kısaca; sağlıklı yakınlaştırma için ana optiğinizin çapının üstüne pek çıkmamaya çalışın. Ne kadar yüksek büyütmelere uzanırsanız gördüğünüz görüntü bir o kadar bulanıklaşacak ve aydınlığı azalacaktır.
Son düzenleme: