Darth AMD
Başarılı
Arkadaşlar selam, bu olayı uzun zamandır merak edip hem araştırdım hem de kendi çapımda denemeler yaptım.
Öncelikle kendi sistemimden örnek vereyim: Ryzen 5 7500F kullanıyorum. Bu işlemci toplamda 28 adet PCI-e 5.0 hattı ile geliyor. Bunların dağılımı şöyle:
16 lane → ekran kartına (X16 slot)
8 lane → 2 adet NVMe (X4+X4)
4 lane → chipset bağlantısı (DMI)
Buraya kadar her şey normal. Ama dikkat ettiğim nokta şu: Firmaların orta-üst seviye bazı anakartlarında fazladan PCI-e X16 slotları var ama elektriksel olarak X4 hızında çalışıyorlar. Bu bana ilk başta çok garip geldi. “Madem fiziksel X16 ve üstüne 4.0 X4 hızında, PCI-e neslini düşürüp şerit sayısını arttırmış oluruz. Bu sayede ikinci ekran kartlarını takarken daha yüksek hızda kullanırız” diye düşündüm.
ChatGPT'ye sorduğumda bana hep “lane sayısı sabit, değişmez” cevabı veriyordu. İlk başta çok tatmin olmuyordum. Sonra kendi denemelerimle olayı çözmeye çalıştım.
Mesela riser kablosu ile PCI-e X1 portunu uzatıp farklı kartlar denedim. Ama orada da ilginç bir şey gördüm:
PCI-e 3.0 X1 slotu, 2.0 X2 hızında çalışmıyordu. Halbuki ben oraya PCI-e 2.0 ekran kartı takmıştım.
Yani bant genişliği kıyaslaması teoride uyuşsa da, pratikte lane sayısı sabit kalıyor.
Sonra şunu fark ettim: PCI-e sürümleri kendi aralarında geriye dönük uyumlu olduğu için “hız/nesil düşürme” yapabiliyorlar ama lane sayısını artırıp eksiltemiyorlar. Yani 3.0 X1'in 2.0 X2 gibi davranmasını beklemek yanlışmış.
Chipset tarafında da aynı mantık var:
CPU ile chipset arasındaki DMI hattı sabit olarak X4.
Nesil değiştikçe (3.0 → 4.0 → 5.0) bant genişliği artıyor ama lane sayısı artmıyor.
Dolayısıyla chipsetten çıkan slotları asla X8 yapamıyoruz.
Özetle: Fiziksel slotun X16 olması sizi kandırmasın, elektriksel olarak maksimum chipsetin sunduğu kadar çalışıyor. Yani X4. Ve bu, DMI'nin sabit lane sınırlamasından dolayı değiştirilemiyor.
Benim vardığım sonuç bu. Yanlışım varsa düzeltin ama bana göre olay tamamen lane sabitliğine dayanıyor.
Öncelikle kendi sistemimden örnek vereyim: Ryzen 5 7500F kullanıyorum. Bu işlemci toplamda 28 adet PCI-e 5.0 hattı ile geliyor. Bunların dağılımı şöyle:
16 lane → ekran kartına (X16 slot)
8 lane → 2 adet NVMe (X4+X4)
4 lane → chipset bağlantısı (DMI)
Buraya kadar her şey normal. Ama dikkat ettiğim nokta şu: Firmaların orta-üst seviye bazı anakartlarında fazladan PCI-e X16 slotları var ama elektriksel olarak X4 hızında çalışıyorlar. Bu bana ilk başta çok garip geldi. “Madem fiziksel X16 ve üstüne 4.0 X4 hızında, PCI-e neslini düşürüp şerit sayısını arttırmış oluruz. Bu sayede ikinci ekran kartlarını takarken daha yüksek hızda kullanırız” diye düşündüm.
ChatGPT'ye sorduğumda bana hep “lane sayısı sabit, değişmez” cevabı veriyordu. İlk başta çok tatmin olmuyordum. Sonra kendi denemelerimle olayı çözmeye çalıştım.
Mesela riser kablosu ile PCI-e X1 portunu uzatıp farklı kartlar denedim. Ama orada da ilginç bir şey gördüm:
PCI-e 3.0 X1 slotu, 2.0 X2 hızında çalışmıyordu. Halbuki ben oraya PCI-e 2.0 ekran kartı takmıştım.
Yani bant genişliği kıyaslaması teoride uyuşsa da, pratikte lane sayısı sabit kalıyor.
Sonra şunu fark ettim: PCI-e sürümleri kendi aralarında geriye dönük uyumlu olduğu için “hız/nesil düşürme” yapabiliyorlar ama lane sayısını artırıp eksiltemiyorlar. Yani 3.0 X1'in 2.0 X2 gibi davranmasını beklemek yanlışmış.
Chipset tarafında da aynı mantık var:
CPU ile chipset arasındaki DMI hattı sabit olarak X4.
Nesil değiştikçe (3.0 → 4.0 → 5.0) bant genişliği artıyor ama lane sayısı artmıyor.
Dolayısıyla chipsetten çıkan slotları asla X8 yapamıyoruz.
Özetle: Fiziksel slotun X16 olması sizi kandırmasın, elektriksel olarak maksimum chipsetin sunduğu kadar çalışıyor. Yani X4. Ve bu, DMI'nin sabit lane sınırlamasından dolayı değiştirilemiyor.
Benim vardığım sonuç bu. Yanlışım varsa düzeltin ama bana göre olay tamamen lane sabitliğine dayanıyor.
Son düzenleyen: Moderatör:
