Neden undervolt yapılmalı?
Ekran kartlarımız ve işlemcilerimiz güçlendikçe ve çalıştıkça sıcaklıkları artmaya devam ediyor. Fabrikadan çıktıktan sonra işlemcilerimiz, her ne kadar aynı modele ve teknik özelliklere sahip olsa da özdeş değiller (bkz: Silikon Piyangosu) ve en kötü koşullar için hazırlanıyorlar. Kullanıcılar undervolt ile bu olumsuzlukları aşıp verimliliği artırır, tabiri caizse cihazın kilidini açar.
Madem verimlilik artıyor, neden üreticiler bunu kendi yapmıyor?
Üreticiler stabiliteyi garanti altına almak için kötü kasa havalandırması, sıcak iklim ve düşük kaliteli silikon gibi faktörleri de hesaba katarak ürünlerini piyasaya sürer. Fabrikasyon değerler korumacıdır. Her donanımın tek tek optimize edilmesi maliyet ve zaman açısından pek mümkün değildir. Kim bilir, belki gelecekte cihazların aldığı puana göre alışveriş yaparız.
Her donanımda marka-modele göre voltaj ve frekanslar değişebiliyor. Araştırın, kendi kartınızın varsayılan değerini kontrol edin ve ona göre kartınızın sınırlarını zorlayın. Cihaz temizliğini ve bakımını yapmanız da büyük bir artı olacaktır.
Undervolt donanıma zarar verir mi?
Teknik olarak bu imkansızdır. Donanımı bozan genellikle yüksek voltaj ve aşırı sıcaklıktır. "Ampul patlamaz, ışık vermeyi keser" gibi düşünebilirsiniz. Ampulü kısıp ömrünü uzatıyorsunuz. En kötü durumda sistem kapanır ve ayarlar sıfırlanır. En önemlisi sadece azaltayım derken artırmamaya dikkat edin. Voltajda yapılacak %10'luk bir düşüş, ısı üretiminde teorik olarak %19 azalma sağlayabilir.
Burada Thermal Throttling'e de değinmeden olmaz. Donanımlar kalıcı fiziksel hasardan korunmak için tasarlanmış termal yönetim sistemlerine sahiptir. Bir ekran kartı veya işlemci, kritik sıcaklık eşiğine ulaştığında iç kontrol mekanizması hızı ve enerjiyi azaltır. Bu da performans düşüşüne sebep olur, cihaz ömrünü etkiler. Undervolt yaparak doğrudan bunu engelleyip verimliliği artırıyoruz. Özellikle de dizüstü bilgisayarlar için mucizevidir.
Buradan itibaren daha çok ekran kartları için konuşacağım.
Aşağıdaki görsellerde birinci resimler stok haldedir. İkincilere undervolt yapılmıştır. Sol üst taraftaki MHz(Hız-Frekans) değerine bakarak daha iyi anlayabilir; mV, FPS, sıcaklık, fan hızı ve güç tüketimlerini karşılaştırabilirsiniz.
Daha iyi anlamak isterseniz cihazınızı soğutucu kullanmadan deneyin. (!)
Not: UV görsellere VRAM +150 MHz OC yapılmıştır. Bu değişiklik büyük bir fark oluşturmayacaktır.
Sorumluluk bende mi?
Her şeye rağmen yapacaklarınız kendi sorumluluğunuzdadır, cihazınız garanti dışı kalabilir. Sorumluluk kabul etmiyorum. (Undervolt işlemi doğru yapılırsa genellikle garantiyi bozmaz bu arada. Çünkü yazılımsal bir işlemdir ve donanıma fiziksel müdahale ya da tehlikeli bir voltaj artışı yoktur. İşlemler üreticilerin belirlediği sınırlar içinde olmaktadır.)
Undervolt yapanlar ne amaçlar?
Thermal Throttling'i engellemek, bazen güç tüketimini azaltıp faturayı düşürmek için yapılır. Bazen Coil Whine (Bobin Sızlaması) engellemek, bazen de sadece fan sesini kısmak için yapılır. Belki de sadece bilinçli bir kullanıcı olunduğundan... Undervolt yapan büyük bir kitle var. Buraya kadar geldiyseniz onları da bulabilir, örnek alabilirsiniz. Millet olarak ortak bir OC-UV hafızamız yok maalesef. Belki çalışmalar yapılabilir, ortak bir arşiv oluşturulabilir.
Undervolt'a ek olarak FPS'e katkı olsun diye VRAM'e overclock yapılabiliyor, aklınızda bulunsun.
Yöntem ve araçlar nelerdir?
İki uygulama en yaygın tercihtir: MSI Afterburner ve AMD Radeon Software. Eğer kartın AMD sürücüleri yüklü ise Radeon beraber yükleniyor. Ctrl + Shift + Esc tuşları ile Görev Yöneticisi'ne girip başlangıç uygulamalarını kontrol edebilirsiniz. Eğer fanlarınızı daha detaylı olarak ayarlamak isterseniz veya NVIDIA ekran kartınız varsa MSI Afterburner yüklemelisiniz. Yalnızca UV değil sistemi izlemek de isterseniz RTSS adlı aracı da beraberinde yükleyin. Bunları Windows başlangıcında çalıştırmayı unutmayın.
MSI Afterburner ve Curve Editor (Temsili):
"AMD Radeon Software: Adrenalin Edition" (Temsili):
Fast Boot bazen bu ayarları bozabiliyor; BIOS'a girip kapatmanız yararınıza olabilir.
Programlar bazen birbiri ile çakışabiliyor. Eğer ikisini de kullanmak isterseniz ya Radeon'un Performans/Ayarlanıyor sekmesinde (Wattman da denir) Otomatik Ayarlama'yı "Varsayılan" seçip Afterburner üzerinden fan ve voltaj ayarlarını yapabilirsiniz yahut sadece Afterburner'ı fan ayarı ve sistem izleme için kullanın derim.
Adım adım ilerleyin. Ne yaptığınızı bilmiyorsanız voltajı bir anda düşürmeyin; mesela başlarda yirmişer, sonlara doğru beşer milivolt (mV) azaltabilirsiniz. Birden düşürüp artırmak isterseniz de frekansı sistem çökmeyecek kadar azaltıp voltaj düşürmeyi unutmayın. Çünkü bu resmen fişten çekmektir. Eğer daha düşük milivolt sağlamak isterseniz frekansı düşürmenizde fayda var. Her program ve oyun için deneyimlenenler aynı olmayacaktır. Hem OC hem de UV için kasa havalandırmanızı gözden geçirseniz bir şey kaybetmezsiniz.
Ben undervolt testleri için zorluk sırasına göre Unigine Heaven, Superposition, 3DMark ve OCCT'yi tavsiye ederim. Özellikle voltajı ayarlarken arka planda 10 dakikalık Unigine Heaven döndürmek en iyi yol bence.Yalnız yapay testlerin her zaman %100 garanti vermediğini, bazen testten geçse bile kararsızlıklar yaşayabileceğini, çökebileceğini unutmayın.
Fanlar ne âlemde?
Testleri yaparken de fan eğrisi kullanmamak israf olur. Otomatiklere de güvenmeyin derim (Üzgünüm Nvidia, zaten senin yok). Zira fan sesini duymadan arka planda çalışmaları amaçlanıyor gibi çalışıyorlar; bu da sıcaklıkların yükselmesine sebep olabiliyor. Hele de Radeon fan konusunda sınıfta kalıyor berrrrbat! (Üzgünüm AMD, gerçekler acıtır). Benimkiler böyle, UV ile çok ısınmıyor bu yüzden mümkün olduğunca pasif tuttum:
Fan konusunda özgün olmanızda fayda var. Ben sizinkinin sesini duyamıyorum. Çok uğraştıracak bir şey de değil zaten.
Güç limiti ayarı ne ola?
Radeon ve Afterburner'daki güç limiti ayarı ile de kartınızın TDP'sine göre güç limiti koyabilirsiniz. Undervolt'a kıyasla en kısa yol budur fakat gerekli voltajı belirli frekansa vermekten ziyade ikisine de tavan güç tüketimi sınırı koyar.
Laptop kullanıcıları için ekstra araçlar neler?
İşlemci undervolt'u için ThrottleStop veya Intel XTU çok işinize yarayabilir...
Fasulyenin faydaları Pastanın çileği
Bu metni şu Undervolt Analizi'ni kendi deneyimlerimle aynı potada eriterek hazırladım. Gereğinin yapılmasını arz ederim. sjdjashdjkjashjkssskj
Ekran kartlarımız ve işlemcilerimiz güçlendikçe ve çalıştıkça sıcaklıkları artmaya devam ediyor. Fabrikadan çıktıktan sonra işlemcilerimiz, her ne kadar aynı modele ve teknik özelliklere sahip olsa da özdeş değiller (bkz: Silikon Piyangosu) ve en kötü koşullar için hazırlanıyorlar. Kullanıcılar undervolt ile bu olumsuzlukları aşıp verimliliği artırır, tabiri caizse cihazın kilidini açar.
Madem verimlilik artıyor, neden üreticiler bunu kendi yapmıyor?
Üreticiler stabiliteyi garanti altına almak için kötü kasa havalandırması, sıcak iklim ve düşük kaliteli silikon gibi faktörleri de hesaba katarak ürünlerini piyasaya sürer. Fabrikasyon değerler korumacıdır. Her donanımın tek tek optimize edilmesi maliyet ve zaman açısından pek mümkün değildir. Kim bilir, belki gelecekte cihazların aldığı puana göre alışveriş yaparız.
Her donanımda marka-modele göre voltaj ve frekanslar değişebiliyor. Araştırın, kendi kartınızın varsayılan değerini kontrol edin ve ona göre kartınızın sınırlarını zorlayın. Cihaz temizliğini ve bakımını yapmanız da büyük bir artı olacaktır.
Undervolt donanıma zarar verir mi?
Teknik olarak bu imkansızdır. Donanımı bozan genellikle yüksek voltaj ve aşırı sıcaklıktır. "Ampul patlamaz, ışık vermeyi keser" gibi düşünebilirsiniz. Ampulü kısıp ömrünü uzatıyorsunuz. En kötü durumda sistem kapanır ve ayarlar sıfırlanır. En önemlisi sadece azaltayım derken artırmamaya dikkat edin. Voltajda yapılacak %10'luk bir düşüş, ısı üretiminde teorik olarak %19 azalma sağlayabilir.
Burada Thermal Throttling'e de değinmeden olmaz. Donanımlar kalıcı fiziksel hasardan korunmak için tasarlanmış termal yönetim sistemlerine sahiptir. Bir ekran kartı veya işlemci, kritik sıcaklık eşiğine ulaştığında iç kontrol mekanizması hızı ve enerjiyi azaltır. Bu da performans düşüşüne sebep olur, cihaz ömrünü etkiler. Undervolt yaparak doğrudan bunu engelleyip verimliliği artırıyoruz. Özellikle de dizüstü bilgisayarlar için mucizevidir.
Buradan itibaren daha çok ekran kartları için konuşacağım.
Aşağıdaki görsellerde birinci resimler stok haldedir. İkincilere undervolt yapılmıştır. Sol üst taraftaki MHz(Hız-Frekans) değerine bakarak daha iyi anlayabilir; mV, FPS, sıcaklık, fan hızı ve güç tüketimlerini karşılaştırabilirsiniz.
Daha iyi anlamak isterseniz cihazınızı soğutucu kullanmadan deneyin. (!)
Not: UV görsellere VRAM +150 MHz OC yapılmıştır. Bu değişiklik büyük bir fark oluşturmayacaktır.
Sorumluluk bende mi?
Her şeye rağmen yapacaklarınız kendi sorumluluğunuzdadır, cihazınız garanti dışı kalabilir. Sorumluluk kabul etmiyorum. (Undervolt işlemi doğru yapılırsa genellikle garantiyi bozmaz bu arada. Çünkü yazılımsal bir işlemdir ve donanıma fiziksel müdahale ya da tehlikeli bir voltaj artışı yoktur. İşlemler üreticilerin belirlediği sınırlar içinde olmaktadır.)
Undervolt yapanlar ne amaçlar?
Thermal Throttling'i engellemek, bazen güç tüketimini azaltıp faturayı düşürmek için yapılır. Bazen Coil Whine (Bobin Sızlaması) engellemek, bazen de sadece fan sesini kısmak için yapılır. Belki de sadece bilinçli bir kullanıcı olunduğundan... Undervolt yapan büyük bir kitle var. Buraya kadar geldiyseniz onları da bulabilir, örnek alabilirsiniz. Millet olarak ortak bir OC-UV hafızamız yok maalesef. Belki çalışmalar yapılabilir, ortak bir arşiv oluşturulabilir.
Undervolt'a ek olarak FPS'e katkı olsun diye VRAM'e overclock yapılabiliyor, aklınızda bulunsun.
Yöntem ve araçlar nelerdir?
İki uygulama en yaygın tercihtir: MSI Afterburner ve AMD Radeon Software. Eğer kartın AMD sürücüleri yüklü ise Radeon beraber yükleniyor. Ctrl + Shift + Esc tuşları ile Görev Yöneticisi'ne girip başlangıç uygulamalarını kontrol edebilirsiniz. Eğer fanlarınızı daha detaylı olarak ayarlamak isterseniz veya NVIDIA ekran kartınız varsa MSI Afterburner yüklemelisiniz. Yalnızca UV değil sistemi izlemek de isterseniz RTSS adlı aracı da beraberinde yükleyin. Bunları Windows başlangıcında çalıştırmayı unutmayın.
MSI Afterburner ve Curve Editor (Temsili):
"AMD Radeon Software: Adrenalin Edition" (Temsili):
Fast Boot bazen bu ayarları bozabiliyor; BIOS'a girip kapatmanız yararınıza olabilir.
Programlar bazen birbiri ile çakışabiliyor. Eğer ikisini de kullanmak isterseniz ya Radeon'un Performans/Ayarlanıyor sekmesinde (Wattman da denir) Otomatik Ayarlama'yı "Varsayılan" seçip Afterburner üzerinden fan ve voltaj ayarlarını yapabilirsiniz yahut sadece Afterburner'ı fan ayarı ve sistem izleme için kullanın derim.
Adım adım ilerleyin. Ne yaptığınızı bilmiyorsanız voltajı bir anda düşürmeyin; mesela başlarda yirmişer, sonlara doğru beşer milivolt (mV) azaltabilirsiniz. Birden düşürüp artırmak isterseniz de frekansı sistem çökmeyecek kadar azaltıp voltaj düşürmeyi unutmayın. Çünkü bu resmen fişten çekmektir. Eğer daha düşük milivolt sağlamak isterseniz frekansı düşürmenizde fayda var. Her program ve oyun için deneyimlenenler aynı olmayacaktır. Hem OC hem de UV için kasa havalandırmanızı gözden geçirseniz bir şey kaybetmezsiniz.
Ben undervolt testleri için zorluk sırasına göre Unigine Heaven, Superposition, 3DMark ve OCCT'yi tavsiye ederim. Özellikle voltajı ayarlarken arka planda 10 dakikalık Unigine Heaven döndürmek en iyi yol bence.Yalnız yapay testlerin her zaman %100 garanti vermediğini, bazen testten geçse bile kararsızlıklar yaşayabileceğini, çökebileceğini unutmayın.
Fanlar ne âlemde?
Testleri yaparken de fan eğrisi kullanmamak israf olur. Otomatiklere de güvenmeyin derim (Üzgünüm Nvidia, zaten senin yok). Zira fan sesini duymadan arka planda çalışmaları amaçlanıyor gibi çalışıyorlar; bu da sıcaklıkların yükselmesine sebep olabiliyor. Hele de Radeon fan konusunda sınıfta kalıyor berrrrbat! (Üzgünüm AMD, gerçekler acıtır). Benimkiler böyle, UV ile çok ısınmıyor bu yüzden mümkün olduğunca pasif tuttum:
Fan konusunda özgün olmanızda fayda var. Ben sizinkinin sesini duyamıyorum. Çok uğraştıracak bir şey de değil zaten.
Güç limiti ayarı ne ola?
Radeon ve Afterburner'daki güç limiti ayarı ile de kartınızın TDP'sine göre güç limiti koyabilirsiniz. Undervolt'a kıyasla en kısa yol budur fakat gerekli voltajı belirli frekansa vermekten ziyade ikisine de tavan güç tüketimi sınırı koyar.
Laptop kullanıcıları için ekstra araçlar neler?
İşlemci undervolt'u için ThrottleStop veya Intel XTU çok işinize yarayabilir...
Bu metni şu Undervolt Analizi'ni kendi deneyimlerimle aynı potada eriterek hazırladım. Gereğinin yapılmasını arz ederim. sjdjashdjkjashjkssskj
Son düzenleme: