Rehber Satranç nasıl oynanır?

Temel​

İlk olarak

Satranç, 2 kişi arasında karşılıklı olarak oynanan bir masa oyunudur. Oyun, satranç tahtası üzerindeki taşlarla oynanır. Satranç tahtası, 64x64 kareden oluşur ve toplamda 36 taş içerir. Taşların yarısı beyaz, yarısı siyah olup, her oyuncuya 16 taş düşer. Oyuna ilk olarak beyaz taşlar başlar.

Harfler ve Sayılar

Taşların hareketini belirlemek için harfler ve sayılar kullanılır. Beyaz taşlara göre yatayda alt sol taraftan başlamak üzere abcdefgh harfleri bulunur. Dikeyde ise alt taraftan başlamak üzere 12345678 sayıları kullanılır. Siyahlar bakış açısından ise bu düzen tam tersidir.

BKZ: Satranç Tahtası



Taşlar

1. Piyon: 1 puan değerindedir. İlk oynandığında sadece 2 kare ileri gidebilir. Eğer daha önce oynandıysa, sadece 1 kare ileri hareket edebilir. Diğer taşları almak için, piyonlar onların bir kare ilerisinde ve çaprazında olmalıdır. Önünde başka bir taş varsa ileri gidemez, ancak yine de çaprazındaki taşları alabilir.
2. Fil: 3 puan değerindedir ve istediği kadar uzağa gidebilir. Önünde bir taş varsa, o yöne gidemez; sadece çapraz hareket edebilir.
3. At: 3 puan değerindedir ve önündeki taşlara aldırış etmeden atlayabilir. Hareketleri 2 kare yukarı/aşağı, 1 kare sağa/sola veya 1 kare yukarı/aşağı ve 2 kare sağa/sola şeklindedir. Kısaca L şeklinde hareket eder.
4. Kale: 5 puan değerindedir ve istediği kadar uzağa gidebilir. Önünde bir taş varsa, o yöne gidemez; sadece aşağı/yukarı veya sağa/sola hareket edebilir.
5. Vezir: 9 puan değerindedir ve istediği kadar uzağa gidebilir. Önünde bir taş varsa, o yöne gidemez; sadece aşağı/yukarı, sağa/sola ve çapraz hareket edebilir.
6. Şah: Puan değeri yoktur. Şahın kaçacak yeri kalmadığında oyun biter. En önemli taş olmasına rağmen, en güçsüz taştır. Sadece her yöne bir kare ilerleyebilir.

Kısaltılış

Hamleleri belirlemek adına taşların bir harf kısaltılışı vardır, bunlar şu şekildedir:

1. Şah (K) - King (K)
2. Vezir (V) - Queen (Q)
3. Kale (S) - Rook (R)
4. Fil (F) - Bishop (B)
5. At (A) - Knight (N)
6. Piyon (P) - Pawn (P)

Genelde ingilizce harf kısaltmaları kullanılır, bu makaledede türkçe kısaltmaları ele alacağız.

Puanlar

Oyunun kimin önde olduğunu(?) belirlemek için bir puan sistemi vardır. Taşların puanları, taşlar bölümünde belirtilmiştir.

Dizilim

Taşların başlangıç pozisyonu, oyuncuların taşlarını düzenler. 8 piyon, beyazlara göre a2'den h2'ye kadar sıralanır. Siyahlar için ise a7'den h7'ye kadardır. 2 kale, beyazlara göre a1-h1, siyahlara göre a8-h8'dir. 2 at, beyazlara göre b1-g1, siyahlara göre b8-g8'dir. 2 fil, beyazlara göre c1-f1, siyahlara göre c8-f8'dir. 1 vezir ve 1 şah vardır; vezir beyazlara göre d1, siyahlara göre d8'de yer alır. Şah ise beyazlara göre e1, siyahlara göre e8'de konumlanır.

Satranç tahtası artık hazır durumda.

Durumlar

1. Rok: Şah, kalenin yanına gider ve kale şahın yanına geçer. Kısa rokta şah, kalenin hemen yanındadır; uzun rok'ta ise şah, kalenin 1 kare uzağındadır. Şartlar, şah ve kale daha önce hareket etmemiş olmalı ve şah ile kale arasında hiçbir engel olmamalıdır.
2. Şah: Şah tehdit altındaysa, yapılacak hamleler sadece şahı koruyan hamleler olmalıdır. Şahı tehdit edebilecek herhangi bir hamle, örneğin bir filin şahın çaprazında olması gibi, şahın kaçmasını veya diğer taşlarla korunmasını gerektirir.
3. Şah Mat: Şah tehdit altında olduğunda ve kaçacak yeri olmadığında, oyun biter. Şahı koruyacak başka bir taş da yoksa oyun sona erer; çünkü şah nereye giderse gitsin veya ne yapılırsa yapılsın mat durumundadır. Şah korunamaz ve kaçamazsa oyun biter ve kazanan belirlenir.

Evet, temel olarak satranç bu kurallardan oluşur. Fakat bundan ibaret değildir.

Açılışlar​

İlk olarak

Satrançda merkez dediğimiz yerler vardır, bu yerleri ele almak şah mat için çok önemlidir. Oyun başında doğru konumlanmazsanız, toparlanma ihtimaliniz çok düşüktür. Merkez alanlar d4-d5 e4-e5'dir.

Açılışlar ise, oyuna belirli kareler ile başlayarak ilerleyip hazır stratejiler kullanmaktır. Oyun başında herhangi bir açılış kullanmak çok önemlidir, bu makalede 2 tane popüler açılıştan ve amaçlarından bahsedeceğiz. Açılışlar oyunu ezbere hale getirdiği için pek sevmesemde, rakibin yapabileceği tonla hamle olduğundan sadece açılışlara bel bağlanmamalı.

1. İtalyan açılışı: Bu açılış kısa rok yapıp şahı güvene almaya, file konum açmaya ve merkezi ele geçirmeye odaklıdır. Taşları geliştirmek için en iyi açılışlardandır, pe4 ile başlanır, rakip siyah pe5 ile karşılık verir. af3 ile devam edildikten sonra rakip ac6 hamlesi yapar. Ardından fc4 yapılır. Oyundaki en popüler açılışdır.
2. İspanyol açılışı: İtalyan açılışına benzerdir. pe4 ile başlanır, rakip siyah pe5 ile karşılık verir. af3 ile devam edildikten sonra rakip ac6 hamlesi yapar. Bunun italyan açılışından farkı son hamlesidir, beyazlar fil b5 oynar.

Fakat açılışlar bunlardan ibaret değildir, çok fazla açılış, savunma ve gambit vardır. Chess Openings and Book Moves buradan bakabilirsiniz.

Taktikler​

Burada yapılabilecek 2 taktikten bahsedeceğiz.

1. Fork: Tek bir taşın birden fazla taşı tehtid ettiği durumlar. Örnek vermek gerekirse, bir atınız hem bir şahı hem de bir kale veya veziri tehdit ediyorsa, rakibiniz bir taşı kaybetmek zorunda kalacaktır.
2. Pin: Bir taşın düşman bir taşı veya şahı sabitleyerek, araya gelen taşın hareket etmesini engellemesi durumuna "pin" denir. Bu strateji, düşman taşını savunmasız hale getirerek avantaj sağlar.

Chess Tactics | 38 Definitions and Examples Chess Tactics - Chess Terms - Chess.com Buralardan diğer taktiklere bakabilirsiniz.

Son​

Evet, "Satranç nasıl oynanır?" isimli makalemiz buraya kadardı. Eğer online olarak kendinizi test etmek isterseniz, lichess.org yada chess.com sitelerini tavsiye ederim. Hem online olarak oynayabilir hemde çeşitli seviyede botlarla kapışabiliyorsunuz. Lichess daha sade, reklamsız ve açık kaynaklı sınırsız analiz hakkı. Fakat chess'de daha kapsamlı analizler ve botlar var.