Rehber SSD sağlığı nasıl kontrol edilir?

Merhaba!

Bu rehberi hem son zamanlarda sık sık ''SSD sağlığı nasıl?'' konularıyla rastladığım için hem de SSD ömrüyle veya sağlığıyla ilgili doğru bilinen yanlışları ele almak için açma gereği duydum. Herkesin anlayabileceği şekilde, önemli noktalara değinerek anlatmaya çalışacağım, iyi okumalar.

Öncelikle SSD'nizin sağlığını kontrol etmek için S.M.A.R.T. yani açılımıyla ''Self-Monitoring, Analysis and Reporting Technology'' verilerini görebileceğiniz bir yazılıma ihtiyacınız var. Bu veriyi gösteren birçok yazılım var ancak varsa eğer SSD'nin kendi yazılımını, yoksa da CrystalDiskInfo kullanmanızı tavsiye ederim. Bu rehberde insanların yaygın olarak kullandığı CrystalDiskInfo üzerinden ilerleyeceğiz.

CrystalDiskInfo'yu indirin:

https://techolay.net/sosyal/indir/crystaldiskinfo.21/

Uygulama arayüzü:



Öncelikle CrystalDiskInfo'da üst bölümü tanıyalım.



Yüzdesel Sağlık Durumu​


Sol tarafta gördüğünüz mavi kutucukta SSD'nin güncel ''Sağlık Durumu'' ifade edilir. Bu değer, S.M.A.R.T. verilerin bir özeti olarak olarak ''05'' numaralı satırdaki ''Kullanma Yüzdesi'' bilgisinden elde edilir ve yüzdesel olarak gösterilir. Ancak tam da bu nokta kullanıcıların ilk satırlarda bahsettiğim ''doğru bilinen yanlış'' diye ifade ettiğim yer. İnsanlar genel olarak sadece buradaki yüzdeye bakarak SSD'nin kalan ömrünü hesaplamaya çalışıyor. Örneğin burada %90 görüyor ve SSD'nin %10 ömrünün tükendiğini ve %90 ömrü kaldığını düşünüyor.

Bu değerin hesaplanma biçimi de üreticiden üreticiye göre, marka ve modele göre değişiklik gösterebilir. SSD hakkında genel bir durum bilgisi verse de kalan ömür olarak algılanmamalıdır. Bu değerin düşük olması, hatta %0 olması SSD'nin doğrudan bozulacağını göstermez. Herhangi bir kritik hata olmadıkça kullanmaya devam etmenizde bir sakınca yoktur. SSD'nin gerçek sağlık durumunu öğrenmek için ise S.M.A.R.T. verilerini bakıp analiz etmeniz gerekiyor.

Özetle yüzdesel sağlık durumu = SSD'nin kalan ömrü demek değildir.




Sıcaklık Göstergesi​


Sağlık Durumu göstergesinin hemen altındaki ''Sıcaklık'' ise SSD'nizin anlık olarak kaç derece olduğunu gösterir. Buradaki değer, SSD'deki sıcaklık sensörü üzerinden raporlanır. Bazı SSD'lerde ise sıcaklık sensörü bulunmaz. Özellikle giriş seviye SATA SSD'lerde karşılaşabileceğiniz bir durum. Örnek vermek gerekirse Netac N600S modelinde yoktu son kontrollerimde. Bu tür SSD'lerde ise sensör olmadığı için buradaki değer sabit olarak 40 derece gözükür. Neden hiç sıcaklık artmıyor veya azalmıyor dediğiniz noktada sebep tam olarak sensörün olmamasıdır.

Bazı disklerde ise birden fazla sıcaklık sensörü olabilir. NAND, kontrolcü gibi bileşenlerin sıcaklık değerleri ele alınabilir. CrystalDiskInfo tek bir sıcaklığı gösterse de birden fazla sensör barındıran disklerde HWiNFO gibi yazılımları kullanabilirsiniz.

Sıcaklık Değerleri Kaç Dereceye Kadar Normal?​


~30-60 derece: Gayet normal bir aralık. SSD sağlıklı bir şekilde çalışır, ısınma kaynaklı performans düşüşleri yaşanmaz. (Yük altında)
~60-70 derece: Tehlikeli değildir, hâlâ yük altında normal bir sıcaklık aralığıdır. Özellikle soğutucu bulunmayan M.2 SSD'ler sık sık bu sıcaklıklara çıkabilir.
~70 derece+: SSD performansında, özellikle okuma/yazma hızlarında düşüş yaşanabilir. Donanımsal bir zararı olmaz ancak performans düşüşleri yaratabilir. Pasif soğutma önerilir.
~80 derece+: Bir SSD için yüksek bir değer, mutlaka önlem alınmalı bu noktada. İyi bir pasif soğutma almanız şart. Yüksek düzeyde Throttling olabilir.

Önemli not: Bu sıcaklık değerleri her türden SSD için geçerli değildir. Bazı SSD'ler yüksek sıcaklıklara daha dayanıklıdır, throttling olmadan verimli çalışabilirler. Ortalama bilgi verilmiştir.



Aygıt Yazılımı ve Seri Numarası​


Burası adından da anlaşılacağı gibi SSD'nize ait Firmware sürümünü ve seri numarasını gösterir. Firmware numarası ile aynı zamanda SSD kontrolcüsü hakkında da fikir alabilmeniz mümkün olabiliyor. Mesela bende ''EHFMC0.0'' yazıyor, bunu Google'da aratarak Phison marka bir kontrolcüye ait olduğunu görebiliyorum.

Arabirim, Aktarım Kipi, Sürücü Harfi, Standart ve Özellikler Bölümleri​


Arabirim: SSD'nizin NVMe M.2 mi, yoksa SATA SSD mi olduğunu gösteren bir sekmedir.
Sürücü Harfi: Diskin harfini belirtir. İkiye böldüğünüz diskte C:, D: yazabilir.
Standart: Burada NVMe sürümüzü görebilirsiniz. En güncel standart NVMe 2.0'dır. SSD'den SSD'ye göre değişir. Daha eski SSD'lerde 1.3 ve 1.4 olabiliyor.
Özellikler: Burada ise diskinizde hangi özelliklerin yer aldığını görebilirsiniz.

Çok kısa açıklama:
VolatileWriteCache: SSD için bir önbellek olduğunu ifade eder (fiziki olmak zorunda değildir), yazma hızlarının geçici olarak daha hızlı olmasına olanak sağlar.
S.M.A.R.T.: SSD durumu hakkında çeşitli bilgiler elde etmemize yarayan teknoloji.
TRIM: Basitçe SSD'de artık kullanılmayan blokların bildirilmesini ve silinmesini sağlayan bir tür komuttur, SSD performansında olumlu etkisi vardır.

Aktarım Kipi: SSD'nizin hangi aktarım versiyona sahip olduğunu ve güncel olarak hangi versiyonda çalıştığını buradan öğrenebilirsiniz.



Burada turuncu ile işaretlediğim yer güncel PCIe versiyonu ve şerit sayısını gösterirken sağdaki yeşil değer ise SSD'nin normalde hangi versiyona sahip olduğunu gösterir. Her iki değer de aynıysa SSD'den tam hız alabiliyorsunuz demektir.

Ne kadar hız alabileceğiniz görmek için de bir rehberim mevcut, rehberde en alttaki tabloyu inceleyebilirsiniz:

Okunan, Yazılan Toplam, Çevirme Oranı, Çalıştırma Sayısı, Çalışma Süresi​


Okunan Toplam: SSD NAND'larından sistem tarafından kaç GB okuma yazıldığını ifade eder.
Yazılan Toplam: SSD NAND'larına kaç GB veri yazıldığını ifade eder. Bu nokta önemli, SSD'nizin TBW süresi aynı zamanda yazma garantisidir. TBW hesaplanırken bu değere dikkat edilir.
Çevirme Oranı: Bu değer HDD'lerin RPM hızı içidir, SSD ile ilgili değil. HDD'lerde 5400 RPM, 7200 RPM gibi değerleri belirtir.
Çalıştırma Sayısı: SSD'nin kaç kez çalıştırıldığını belirten bir değerdir.
Çalışma Süresi: Bu değer de SSD'nizin şu ana kadarki toplam çalışma süresini belirtir. Örneğin bende 216 saat, bu da aşağı yukarı 9 gün kadar.



Evet, üst bölüm bu kadardı. Şimdi bizim için asıl önemli olan S.M.A.R.T. verilerine ve hangi değerin bizim için ne ifade ettiğine geçelim. Öncelikle belirtmeliyim ki bu değerler her SSD'de aynı olmaz. Üreticiden üreticiye göre veriler değişebilir. Bazı üretici ise saklı tutar. Ben burada SSD sağlığı, ömrü için önemli olan etkenlerden bahsedeceğim.

SSD S.M.A.R.T. Verileri Nasıl Analiz Edilir, Hangileri Önemlidir?​


Öncelikle bu S.M.A.R.T. verilerini doğru okuyabilmek adına yapmamız gereken bir işlem var. CrystalDiskInfo'yu açtıktan sonra görseldeki gibi sol üstteki sekmeden;

İşlev > Gelişmiş Özellik > Ham Değer > [10DEC]

seçmemiz gerekiyor. Bu işlemden sonra veriler okunabilir hâle gelecektir.



Kritik Uyarı:​

Bu değer SSD sağlığı üzerinde en önemli verilerden birisi ancak tek başına bir veri oluşturmaz. Diğer verilerdeki önemli hatalar sonucu buradaki sayı artar. Eğer burası kırmızıya dönmüşse ve buradaki rakam/sayı 0'dan üstün ise SSD'nizde ciddi sorunlar mevcut olabilir.

Bu uyarıya sebep olabilecek nedenler:

SSD'niz aşırı ısınmış ve güvenli çalışma sıcaklığı aralığının üstüne çıkmış ve performans sorunlarına neden olmuş olabilir.

SSD üzerindeki bloklar bozulmaya başlamış ve ''Available Spare'' yani Yedek Alan da üreticinin belirttiği kritik seviyenin altına indiyse (Genelde 5'tir).

SSD üzerinde donanımsal bir arıza var ise ve Salt Okunur moda geçtiyse.

Medya ve Veri Bütünlüğü bölümünde hatalar ciddi seviyede arttıysa ve veriler düzeltilemeyecek seviyede bozulduysa.

Eğer SSD'nizde ''Kritik Uyarı'' sayısı arttıysa mutlaka önemli verilerini yedek almanızı öneririm. SSD'nin güvende olmadığının en baş işaretidir diyebiliriz kısaca.



Birleşik Sıcaklık​


Buradaki değer, SSD'nin anlık sıcaklığına göre kırmızı ve maviye dönebilir. Eğer zaman zaman kırmızıya dönüyorsa SSD'niz fazla ısınıyor demektir, pasif soğutucu ile desteklerseniz daha iyi verim alırsınız. Aksi hâlde Throttling'e neden olur ve çeşitli performans düşüşleri yaşatabilir.
SSD sağlığı için kritik bir hata belirtmez. SSD üzerindeki sıcaklık sensör veya sensörlerin raporladığı değerlere göre sunulur.

Burada sadece sıcaklık için önlem alıp almamanız gerektiği anlamı çıkartılabilir. SSD'nin bozulduğu veya bozulacağı anlamına gelmez.




Kullanılabilecek Yedek​


SSD'ler üzerinde ana blokların yanı sıra yedek bloklar da olur. Eğer ana bloklar bozulmaya başlarsa burada bu İngilizce olarak ''Available Spare'' olan yedek bloklar devreye girmeye başlar. Bir nevi SSD'nin ömrünün tükenmeye başladığı ana etkenlerden birisidir. O yüzden dikkate edilmesi gereken bir değer. Problemsiz bir SSD'de bu değer daima 100 kalır. Eğer bu değerde azalma gözlemlediyseniz SSD bloklarınız bozulmaya başlamış ve yedekler devreye girmiş demektir.

Bu değer azaldıkça durum da kritik hâle gelir. Azalmaya başladığı anda SSD bozuldu demek değildir. Uzun bir süre daha kullanabilirsiniz ancak ana blokların bozulmaya başladığının farkında olmanız gerekir. Çok ciddi veri tutuyorsanız yedeklemenizi tavsiye ederim.

Kritik eşik %5-10 civarı olabiliyor. Bu eşiğe yaklaştığınızda önlemlerinizi almanız gerekir. Eğer bu değer aniden düşmüş ve düşmeye de devam ediyorsa diskte kritik bir donanım sorunu olabilir. Özetle disk sağlığı hakkında doğrudan bilgi alabileceğiniz verilerden birisi de burasıdır.




Kullanılabilecek Yedek Eşiği​

Bu değer, üreticinin Firmware içine gömdüğü sabit bir değerdir. Genelde 5-10 olabilir. Hemen üstte bahsettiğim kullanılabilecek yedek bloklar burada belirtilen değerin altına düştüyse durum kritiktir.

Yani kullanılabilecek yedek değeriyle bağlantılı bir değer olup sabittir, sadece eşiği belirtir.



Kullanma Yüzdesi​


Bu değer, yukarıda açıkladığım bölümdeki ''Yüzdesel Sağlık'' bölümünü etkileyen ana değerdir. Her üreticinin bu değeri belirleme yöntemi farklı olabilir. Önemli bir değer olmakla beraber hayati bir önemi yoktur. Genellikle SSD'ye çokça veri yazmaya başladıkça düşmeye başlar.

En başta da bahsettiğim gibi burayla beraber yüzdesel sağlığın da düşmesi SSD ömrünün tükendiği ve %0 olduğu an bozulacağı anlamına gelmez. NAND'ların zamanla yıpranmasıyla beraber haliyle kullanım ömrü de azalır. Bu da tahmini bir değer desek daha doğru olur. Eğer diskte kritik bir hata veya hız düşüşleri yoksa kullanmaya gönül rahatlığıyla devam edebilirsiniz.




Okunan ve Yazılan Veri Birimi​

Buradaki değerler, SSD'ye yapılan okuma ve yazma verilerini ifade eder. SSD üzerinde doğrudan kritik bir önemi yoktur. Günlük kullanımda dahi veri yazıp okunacağı için bu değer artacaktır. Dikkat edilmesi gereken bir bölüm değildir.




Enerji Döngüsü Sayısı ve Enerjilendirilmiş Saat Sayısı​


Döngü sayısı, SSD'nin kaç defa kapanıp açıldığını, çalıştırıldığını gösteren bir değerdir. SSD sağlığını etkileyen ana bir etken değildir. Enerjilendirilmiş Saat Sayısı ise, SSD'nin saat cinsinden ne kadar süre açık kaldığını vurgulayan bir değerdir. Kritik bir önemi olmayan iki değerdir.



Güvenli Olmayan Kapatma Sayısı​


Burası çok kritik bir değer olmasa da uzun vadede SSD ömrünü etkileyebilecek bir değerdir. Sisteminizin beklenmedik şekilde ani kapanması, elektrik kesintisi ya da fişten doğrudan çekme gibi işlemler, buraya +1 ekler ve zamanla artar. Endişelenip panik yapmaya gerek olacak bir durum değildir ancak mümkün olduğunda bu sayıyı az tutmaya gayret etmek gerekir. Günümüz çoğu SSD'de ani kesintilere karşı önlem niteliğinde teknolojiler yer alıyor ancak olmayan SSD'lerde ani kapanmalar veri kaybı veya SSD bozulmasına neden olabilir.




Ortam ve Veri Bütünlüğü Hata Sayısı​


SSD'ler için bir başka kritik değerlerden birisidir. Bu değerin artmasının başlıca sebepleri; NAND hücrelerdeki fiziki bozulmalar, veri okuma yazma sırasında oluşan kritik hatalar ve veri bozulmaları, Firmware düzeyinde oluşan kritik hatalar gibi SSD üzerinde oluşan ve ciddi sorun belirtisi olan bir veridir.

Bu değerin ideali ''0'' olmasıdır. Eğer bu değer artmaya başladıysa SSD'nizde artık kritik hatalar meydana geliyor demektir. Arıza belirtileri verebilir, veri kaybına yol açabilir. O yüzden bu değeri gözlemlemek ve artmaya başladığında önlemini almak gerekir. Eğer bu değer aşırı fazla ise mümkünse önemli dosyalarınızı derhal yedekleyin.




Hata Bilgileri Günlüğü Kayıtlarının Sayısı​


Burası, SSD'nin ömrü boyunca kaydettiği hata sayısını ifade eden bir S.M.A.R.T. değeridir. Genel bir hata gösterge değeridir ve önemli/önemsiz her hatayı sayar. SSD sağlığı üzerinde çok kritik bir öneme sahip değildir. Sıfır taktığınız SSD'de dahi artış gözlemlenebilir. Aşırı yüksek sayılara ulaşmadığı sürece dikkate almanıza gerek yok.




Evet, rehber bu kadardı. Bahsettiğim gibi bu parametreler bazı diskler farklı olabiliyor, bazısında ise üreticiye özel yazıp gizlenebiliyor. Farklı bir değer hakkında merak ettiğiniz bir şey varsa sorabilirsiniz.

Bir özet de geçmek gerekirse; Kritik Uyarı, Kullanılabilecek Yedek, Güvenli Olmayan Kapatma Sayısı ve Ortam ve Veri Bütünlüğü Hata Sayısı kontrol etmeniz gereken ana parametrelerdir.

İçerik tamamen bana ait olup rehber içerisinde bazı görseller için yapay zekâdan yararlanılmıştır.


Okuduğunuz için teşekkür ederim.





 
Benim kasada 1 TB Kioxia duruyordu, G2 versiyonu sanırım. Yedek amaçlı tuttuğum için üzerine soğutucu takmamıştım ama son 2-3 gündür sürekli dosya kopyalama işlemi yaptım ve SSD aralıksız 80-85°C civarında çalışıyor. Bu sıcaklıklarda birkaç gün çalışması SSD'ye zarar verir mi acaba?
 
Hâlâ çalışıyor ve herhangi bir sorun yaratmıyorsa problem yoktur.

Benim laptoptan çıkarttığım Samsung SSD de 82 dereceye kadar çıkıyordu. Şu an hâlâ çalışmasında bir problem yok. Günümüz SSD'lerinde artık bu tip durumlar için önlemler de oluyor.

Sıcaklıktan SSD bozulması biraz uç bir örnek ama tabii gidip Gen5 SSD'yi ufacık alana tıkıp soğutucu da takmazsak uzun vadede ömrü etkilenir, performans düşüşü de kaçınılmaz olur.
 
Evet, hâlâ iyi çalışıyor. Çip krizinden önce pek umursamıyordum ama şimdi fiyatları görünce biraz daha dikkatli davranmak gerekiyor. Neyse ki sadece throttle yapıyor.
 
Evet, hâlâ iyi çalışıyor. Çip krizinden önce pek umursamıyordum ama şimdi fiyatları görünce biraz daha dikkatli davranmak gerekiyor. Neyse ki sadece throttle yapıyor.
O kadar olur ya, en fazla basit bir soğutucu ile çözer geçersin.

Veri bütünlüğü hatası ve blok bozulması olmadıkça kullanılır.
 
Bu siteyi kullanmak için çerezler gereklidir. Siteyi kullanmaya devam etmek için çerezleri kabul etmelisiniz. Daha Fazlasını Öğren.…