- Katılım
- 20 Aralık 2023
- Mesajlar
- 3.144
- Makaleler
- 5
- Çözümler
- 22
- Beğeniler
- 5.317
Suru psikolojisi, insanlarin bir fikrin, davranisin veya kararin dogrulugunu degerlendirirken baskalarinin ne yaptigina veya neye inandigina asiri onem vermesi durumudur.
Basit bir ornek verelim; karsinizda iki ayri restoran var. Birisi dibine kadar insanla dolu, digeri bombos veya sadece 1-2 insan var. Siz genelde o dolu olan restorana girme egilimindesinizdir. Baska hicbir bilgi dahi olmadan sadece bu kalabalikla oranin daha iyi oldugunu varsayarsiniz. Bazen kalabalik gercekten kalite gostergesi olabilir ama bazense tamamen hatali sonuclara da goturebilir.
Peki insanlar neden boyle dusunuyor? Psikolojide bu konuya dair bazi saglam teoriler vardir.
1. Beyin enerji tasarrufu yapmayi sever. Bu zaten norobilimde ve evrimsel psikolojide cok iyi bilinen bir sey.
Her konuda sifirdan analiz yapmak cok maliyetlidir. Ornekler;
Ya da spesifik bir konuda hicbir fikriniz olmadigini dusunun. 100 kisinin 95'i A'yi, 5'i B'yi savunuyor. Kanitlari incelememis olsaniz bile beyniniz otomatik olarak A'ya biraz daha guvenme egilimindedir.
2. Evrimsel gecmis
Insan turu yuz binlerce yil boyunca kucuk gruplar halinde yasadi. Bir avci-toplayici grupta: Herkes bir yone kacarken sen durup "Acaba gercekten tehlike var mi? Bunlar niye boyle yapiyor?" diye analiz yapip sorgularsan muhtemelen yirtici bir hayvan tarafindan yem olabilirdin.
Dolayisiyla kalabaligi takip etmek cogu durumda hayatta kalma sansini artiriyordu. Bu nedenle kalabaligi takip etmeye yonelik bazi egilimler gunumuze kadar tasinmis olabilir.
3. Bilgi eksikligi
Bir konuda ne kadar az bilgi sahibiysen suru psikolojisine o kadar yatkin olursun.
Ornegin borsa hakkinda bilgisi olan biri, sosyal medyada herkesin ovdugu bir yatirim aracini satin almadan once verileri inceleme egilimindedir. Konu hakkinda bilgisi olmayan biri ise "Bu kadar insan aliyorsa vardir bir bildikleri" diye dusunebilir.
4.S osyal dislanma korkusu
Beyin sosyal reddedilmeyi oldukca ciddiye alir. Bircok insan bilincsizce sunu hissedebilir: Herkes boyle dusunuyorsa ben de oyle dusunmeliyim.
Cunku farkli dusunmek elestirilme, dislanma, alay edilme riski tasir. Ozellikle ergenlik doneminde bu etki cok gucludur.
Peki cogunluk hep mi yanilir? Hayir. Bu da yanlis bir mantik: "Herkes buna inaniyorsa kesin yanlistir."
Bir fikrin dogrulugu kac kisinin inandigiyla degil, kanitlarla belirlenir.
Bazen cogunluk haklidir;
Bazen de cogunluk yanlis olabilir;
Bu nedenle rasyonel yaklasim sudur "Cok kisinin inanmasi bir fikrin dogru olabilecegine dair bir ipucudur, fakat kanit degildir"
Kalabaligin gorusu veri noktasidir, ispat degil. Insan beyninin bunu bazen ispat gibi algilamasi ise suru psikolojisinin temel ozelliklerinden biridir.
Basit bir ornek verelim; karsinizda iki ayri restoran var. Birisi dibine kadar insanla dolu, digeri bombos veya sadece 1-2 insan var. Siz genelde o dolu olan restorana girme egilimindesinizdir. Baska hicbir bilgi dahi olmadan sadece bu kalabalikla oranin daha iyi oldugunu varsayarsiniz. Bazen kalabalik gercekten kalite gostergesi olabilir ama bazense tamamen hatali sonuclara da goturebilir.
Peki insanlar neden boyle dusunuyor? Psikolojide bu konuya dair bazi saglam teoriler vardir.
1. Beyin enerji tasarrufu yapmayi sever. Bu zaten norobilimde ve evrimsel psikolojide cok iyi bilinen bir sey.
Her konuda sifirdan analiz yapmak cok maliyetlidir. Ornekler;
- Yabanci bir sehirde gezerken hangi sokagin daha guvenli oldugu,
- Hic bilmedigin bir konuda kimin hakli oldugu,
- Sosyal medyada ortaya atilan karmasik bir iddianin dogru olup olmadigi,
- Kalabalik bir etkinlikte insanlarin neden belirli bir cikisa yoneldigi
Ya da spesifik bir konuda hicbir fikriniz olmadigini dusunun. 100 kisinin 95'i A'yi, 5'i B'yi savunuyor. Kanitlari incelememis olsaniz bile beyniniz otomatik olarak A'ya biraz daha guvenme egilimindedir.
2. Evrimsel gecmis
Insan turu yuz binlerce yil boyunca kucuk gruplar halinde yasadi. Bir avci-toplayici grupta: Herkes bir yone kacarken sen durup "Acaba gercekten tehlike var mi? Bunlar niye boyle yapiyor?" diye analiz yapip sorgularsan muhtemelen yirtici bir hayvan tarafindan yem olabilirdin.
Dolayisiyla kalabaligi takip etmek cogu durumda hayatta kalma sansini artiriyordu. Bu nedenle kalabaligi takip etmeye yonelik bazi egilimler gunumuze kadar tasinmis olabilir.
3. Bilgi eksikligi
Bir konuda ne kadar az bilgi sahibiysen suru psikolojisine o kadar yatkin olursun.
Ornegin borsa hakkinda bilgisi olan biri, sosyal medyada herkesin ovdugu bir yatirim aracini satin almadan once verileri inceleme egilimindedir. Konu hakkinda bilgisi olmayan biri ise "Bu kadar insan aliyorsa vardir bir bildikleri" diye dusunebilir.
4.S osyal dislanma korkusu
Beyin sosyal reddedilmeyi oldukca ciddiye alir. Bircok insan bilincsizce sunu hissedebilir: Herkes boyle dusunuyorsa ben de oyle dusunmeliyim.
Cunku farkli dusunmek elestirilme, dislanma, alay edilme riski tasir. Ozellikle ergenlik doneminde bu etki cok gucludur.
Peki cogunluk hep mi yanilir? Hayir. Bu da yanlis bir mantik: "Herkes buna inaniyorsa kesin yanlistir."
Bir fikrin dogrulugu kac kisinin inandigiyla degil, kanitlarla belirlenir.
Bazen cogunluk haklidir;
- Dunyanin buyuk olcude kuresel olmasi,
- Mikroplarin hastalik yapmasi,
- Sigaranin zararli olmasi.
Bazen de cogunluk yanlis olabilir;
- Tarihte kolelik,
- Cadi avlari,
- Cesitli toplumsal onyargilar,
- Irk ayrimciligi.
Bu nedenle rasyonel yaklasim sudur "Cok kisinin inanmasi bir fikrin dogru olabilecegine dair bir ipucudur, fakat kanit degildir"
Kalabaligin gorusu veri noktasidir, ispat degil. Insan beyninin bunu bazen ispat gibi algilamasi ise suru psikolojisinin temel ozelliklerinden biridir.
