Sukhoi Su-24M/MR Ailesini Tanıyalım!

​

Sukhoi Su-24M / Su-24MR​

Sovyet havacılık mühendisliğinin en karakteristik ürünlerinden biri olan Sukhoi Su-24, Soğuk Savaş’ın en kritik dönemlerinde ortaya çıkmış ve uzun yıllar boyunca cephe bombardıman görevlerinde etkin şekilde kullanılmıştır. Ancak platformun gerçek olgunluk seviyesine ulaşması, temel modelin geliştirilmiş versiyonu olan Su-24M ile mümkün olmuştur.

Su-24M, yalnızca önceki modelin iyileştirilmiş bir türevi değildir; aynı zamanda Sovyet taktik taarruz doktrinini yeniden şekillendiren kapsamlı bir modernizasyon programının ürünüdür. Bunun keşif odaklı türevi olan Su-24MR ise elektronik ve optik keşif görevlerinde uzun yıllar boyunca Rus hava kuvvetlerinin en önemli hava platformlarından biri olarak hizmet vermiştir.

Bu iki varyant, Sovyetler Birliği’nin düşük irtifadan yüksek hızla ilerleyerek yoğun hava savunma sistemlerini aşma anlayışının somutlaşmış halidir.


Ukrayna Hava Kuvvetleri, 7. Taktik Havacılık Tugayı Birliğine Ait Bir Sukhoi Su-24M

Su-24 Platformunun Evrimi​

1960’ların sonlarında Sovyet askeri planlamacıları, artan NATO hava savunma kapasitesine karşı yeni nesil bir taktik bombardıman uçağı ihtiyacı duydu. Mevcut platformlar düşük irtifa penetrasyonu, hassas saldırı ve her hava koşulunda görev kabiliyeti bakımından yetersiz kalıyordu.

Bu ihtiyaç doğrultusunda Sukhoi Tasarım Bürosu, değişken geometrili kanat yapısına sahip yeni bir platform geliştirdi.

İlk seri Su-24 modelleri görev gereksinimlerini büyük ölçüde karşılasa da aviyonik kapasite, menzil ve silah entegrasyonu açısından sınırlıydı. Bunun üzerine 1970’lerin sonlarında daha gelişmiş bir varyant üzerinde çalışılmaya başlandı.

Bu sürecin sonucunda:

• Su-24M (Fencer-D): Modernize edilmiş taktik bombardıman versiyonu
• Su-24MR (Fencer-E): Taktik keşif ve elektronik istihbarat versiyonu

ortaya çıktı.

Su-24M 1983 yılında hizmete girerken, Su-24MR kısa süre sonra keşif filolarında görev almaya başladı.

Su-24M Modernizasyon Süreci​

Su-24M’in geliştirilmesindeki temel hedef, platformu modern savaş ortamına uyarlamaktı.

Yapılan başlıca değişiklikler:

Burun bölümünün uzatılması
Yeni radar ve hedefleme sistemlerinin yerleştirilmesi için gövde ön kısmı uzatıldı.


Havada yakıt ikmal kabiliyeti
Geri çekilebilir yakıt ikmal probu sayesinde görev menzili ciddi ölçüde artırıldı.


Yeni hedefleme sistemleri
Lazer güdümlü mühimmat kullanımına olanak sağlayan gelişmiş optik sistemler eklendi.

Dijital navigasyon altyapısı
Sovyet taktik havacılığında önemli bir adım olarak dijital görev bilgisayarı kullanıldı.

Bu modernizasyonlar Su-24M’i yalnızca bir bombardıman uçağı olmaktan çıkarıp çok rollü bir taarruz platformuna dönüştürdü.

Tasarım ve Aerodinamik Yapı​

Su-24M’in en dikkat çekici özelliği değişken geometrili kanat sistemidir.

Kanatlar farklı açılara getirilebilir:

16° – kalkış ve iniş
35° – seyir
45° – taktik görev
69° – yüksek hız penetrasyonu

Bu sistem sayesinde uçak hem kısa pistlerden operasyon yapabilir hem de yüksek süratte düşük irtifada istikrar sağlayabilir.

Yan yana oturma düzenine sahip kokpit, Sovyet savaş uçakları arasında alışılmışın dışındadır.

Bu yapı:
- Mürettebat koordinasyonunu artırır

• Uzun görevlerde iş yükünü azaltır
• Hedefleme süreçlerini hızlandırır

Zırhlı kokpit yapısı, düşük irtifa uçuşlarında parçacık ve hafif şarapnel tehdidine karşı ek koruma sunar.

Motor ve Uçuş Performansı​

Su-24M, iki adet Lyulka AL-21F-3A turbojet motoruyla güçlendirilmiştir.

Temel performans verileri:

Azami hız:
Yaklaşık Mach 1.35

Operasyon menzili:
2.500 km’ye kadar

Muharebe yarıçapı:
Görev profiline göre 550–1.100 km

Azami kalkış ağırlığı:
39.700 kg

Faydalı yük:
8.000 kg

Düşük irtifada yüksek hızda uçuş kabiliyeti, platformun temel operasyonel avantajıdır.

Su-24M, arazi takip profiliyle radar görünürlüğünü azaltarak hedef bölgesine yaklaşmak üzere tasarlanmıştır.

Kokpit​

Su-24M ve Su-24MR’nin kokpiti, Sovyet savaş uçakları arasında alışılmışın dışında bir tasarıma sahiptir. Pilot ve silah sistem subayı yan yana konumlandırılmıştır. Bu düzen, mürettebat arasında sürekli görsel ve sözlü iletişim kurulmasına olanak tanıyarak özellikle düşük irtifada yüksek hızla gerçekleştirilen karmaşık görevlerde koordinasyonu önemli ölçüde artırmaktadır.

Kokpit bölümü zırhlı yapısıyla mürettebata ek koruma sağlarken, geniş görüş açısı sunan ön cam tasarımı özellikle düşük irtifa uçuşlarında avantaj sağlamaktadır. Gösterge paneli; navigasyon, radar, hedefleme ve silah kontrol sistemlerini tek merkezde toplayacak şekilde düzenlenmiştir. Su-24M modernizasyonuyla birlikte kokpite daha gelişmiş hedefleme ekranları ve dijital görev destek sistemleri entegre edilmiştir.

Bu yapı, uzun süreli taarruz ve keşif görevlerinde mürettebatın iş yükünü dengeleyerek platformun operasyonel etkinliğini artıran önemli unsurlardan biri olmuştur.


Sukhoi Su-24M Fencer D Varyantına Ait Bir Kokpit görüntüsü

Aviyonik ve Hedefleme Sistemleri​

Su-24M’in başarısının temelinde gelişmiş aviyonik mimarisi bulunur.

PNS-24M Navigasyon/Saldırı Kompleksi​

Eki Görüntüle 248137
(Fotoğraf Doğru Olmayabilir)
Bu sistem;

• Otomatik rota takibi
• Düşük irtifa penetrasyon planlaması
• Hedef yaklaşma hesaplamaları

gibi işlevleri yürütür.

Kaira-24 Elektro-Optik Sistemi​

​

Platformun hassas saldırı kabiliyetinin merkezidir.

Sağladıkları:

• Lazer hedef işaretleme
• TV tabanlı hedef tanımlama
• Güdümlü mühimmat desteği

Bu sistem sayesinde Su-24M, klasik serbest düşüş bombalarının ötesine geçmiştir.

Silah Sistemleri ve Görev Profili​

Su-24M oldukça geniş mühimmat çeşitliliğine sahiptir.

Hava-Yer Füzeleri​

• Kh-25
• Kh-29
• Kh-58
• Kh-59

Güdümlü Bombalar​

• KAB-500
• KAB-1500

Serbest Düşüş Bombaları​

250 kg ila 1500 kg sınıfında çeşitli mühimmatlar

Dahili Top​

23 mm GSh-6-23 altı namlulu top

Görev türleri:

• Derin taarruz
• SEAD (Düşman Hava Unsurlarının Susturulması/Bastırılması)
• Köprü ve altyapı saldırıları
• Pist imha görevleri

-Komuta merkezi vurucu harekâtı

Su-24MR: Keşif Varyantı​

Su-24MR, Su-24M platformu temel alınarak geliştirilen özel keşif varyantıdır.

En büyük farkı, saldırı sistemlerinin önemli bölümünün çıkarılmasıdır.

Yerine eklenen sistemler:

Yan taramalı radar​

Geniş alan taraması yapabilir.

Panoramik kameralar​

Yüksek çözünürlüklü görüntüleme sağlar.

Kızılötesi keşif sensörleri​

Gece görevlerinde etkilidir.

Elektronik istihbarat podları​

Radar emisyonlarını tespit eder.

Su-24MR’nin temel görevleri:

• Cephe hattı keşfi
• Elektronik istihbarat
• Hedef doğrulama
• Hasar tespit değerlendirmesi

Silah kapasitesi sınırlıdır; esas önceliği hayatta kalmak ve veri toplamaktır.

Ukrayna Hava Kuvvetleri, 7. Taktik Havacılık Tugayı'na Ait Yellow 11 Numaralı Bir Sukhoi Su-24MR

Operasyonel Kullanım​

Su-24M ve MR varyantları birçok çatışma ortamında görev yaptı.

Afganistan​

Düşük irtifa bombardıman görevlerinde kullanıldı.

Çeçenistan​

Yakın hava desteği ve hassas vurucu operasyonlar.

Suriye ​

2015 sonrasında Rusya’nın Suriye’de yürüttüğü hava harekâtlarında modernize edilmiş Su-24M uçakları yoğun biçimde kullanılmıştır. Platform; yer hedeflerine yönelik bombardıman, taktik taarruz ve yakın hava desteği görevlerinde aktif rol üstlenmiştir.

Suriye sahasında Su-24M’in karşılaştığı en dikkat çekici olaylardan biri, 24 Kasım 2015 tarihinde Türkiye-Suriye sınır hattında yaşanan angajmandır. Türk Hava Kuvvetleri’ne ait devriye görevindeki F-16 savaş uçakları, hava sahası ihlali uyarılarının ardından bir Rus Su-24M’yi düşürmüştür. Olay, Soğuk Savaş sonrası dönemde NATO üyesi bir ülkenin Rus askeri hava platformuna karşı gerçekleştirdiği en kritik angajmanlardan biri olarak kayda geçmiştir. Taraflar olayın hava sahası ihlali boyutuna ilişkin farklı açıklamalar yapmış olsa da, hadise Su-24 platformunun aktif çatışma ortamlarında ne derece riskli görev profillerinde kullanıldığını göstermesi açısından dikkat çekicidir.

Bu olayın ardından Rusya, Suriye’deki Su-24 operasyonlarında daha yoğun eskort savaş uçağı koruması ve geliştirilmiş elektronik harp tedbirleri uygulamaya başlamıştır.

Suriye operasyonları genel olarak değerlendirildiğinde, modernize edilmiş Su-24M platformlarının yaşlarına rağmen yüksek sortie oranı ve etkili görev icrası sergilediği görülmüştür.

Modernizasyon ve Günümüzdeki Durumu​

En dikkat çekici yükseltme paketi:

Su-24M2 ​

Rus Hava Kuvvetlerine Ait Bir Su-24M2
Başlıca yenilikler:

Geliştirilmiş HUD
Yeni görev bilgisayarı
Uydu navigasyon entegrasyonu
Daha hassas mühimmat desteği

Ayrıca bazı uçaklara Gefest SVP-24 sistemi entegre edilmiştir.

Bu sistem, klasik bombalarla bile yüksek hassasiyetli taarruz yapılmasına olanak tanır.

Bugün platform yaşlanmış olsa da bazı hava kuvvetlerinde aktif hizmettedir.

Son Söz​

Bu çalışmada Sukhoi Su-24M ve Su-24MR platformlarını teknik özellikleri, operasyonel geçmişleri ve havacılık tarihindeki yerleri açısından mümkün olduğunca iyi bir şekilde ele almaya çalıştım. Umarım hazırladığım bu inceleme, konuya ilgi duyanlar için faydalı ve bilgilendirici olmuştur, ayrıca makalemde bir hata var ise aşağıda belirtirseniz beni çok mutlu edersiniz. Bu uçakların geçmişten günümüze uzanan hikâyesini araştırmak, askeri havacılığın gelişimini daha iyi anlamak açısından oldukça dikkat çekiciydi, herkese iyi sosyaller!