ABD Başkanı Donald Trump, 11 Aralık 2025 tarihli yeni yürütme emriyle yapay zekâ alanında eyaletlerin çıkardığı “parçalı ve maliyeti artıran” düzenlemelere karşı tek bir ulusal çerçeve oluşturma hedefini duyurdu. Beyaz Saray, amacın yeniliği hızlandırmak ve ABD’nin Çin’e karşı rekabet gücünü korumak olduğunu söylüyor. Emir; Adalet Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, FCC ve FTC’ye doğrudan görevler veriyor ve bazı eyalet fonlarının koşullandırılmasına kapı aralıyor.
Emir ne getiriyor?
- Adalet Bakanlığı bünyesinde “AI Litigation Task Force” kurulacak. Bu ekip, “aşırı” görülen ve ulusal politika ile çeliştiği belirtilen eyalet yapay zekâ yasalarına karşı dava açmakla sorumlu olacak.
- Ticaret Bakanlığı, 90 gün içinde eyaletlerde yürürlükte olan AI yasalarını tarayıp sorunlu bulunanları listeleyecek.
- BEAD genişbant programındaki bazı kalemler de dahil olmak üzere belirli federal hibeler, “ağır” AI yasalarına sahip eyaletler için kısıtlanabilecek ya da ek şartlara bağlanabilecek.
- FCC, eyaletlerle çakışan düzenlemeleri geçersiz kılabilecek bir federal “raporlama ve şeffaflık standardı” başlatmayı değerlendirecek.
- FTC, AI çıktılarının “doğruyu değiştirmeye zorlanması” gibi durumlarda eyalet düzenlemelerinin ne ölçüde federal yasayla önleneceğine ilişkin politika açıklaması yayımlayacak.
- Yönetim, Kongre’ye sunulmak üzere, eyalet düzenlemeleriyle çelişen hükümleri önceden etkisiz kılacak kapsamlı bir federal AI yasası taslağı hazırlayacak. Çocuk güvenliği ve eyaletlerin kendi alım-satım süreçleri gibi bazı alanlar bu kapsam dışında tutulabilir.
Trump, farklı eyaletlerde farklı kuralların girişimleri zorladığını savunurken; yürütme emri, özellikle “algoritmik ayrımcılık” ve benzeri hükümler içeren bazı yasaların modelleri “gerçeği değiştirmeye zorlayabileceği” iddiasını da öne çıkarıyor.
Tepkiler ve siyasi arka plan
Emir, Silikon Vadisi’nde uzun süredir dile getirilen “tek elden düzenleme” talebiyle örtüşüyor. Yönetimde AI ve kripto politikalarına danışmanlık yapan David Sacks, hedefin “en ağır” düzenlemelerle mücadele etmek olduğunu, çocukların korunmasına yönelik kuralların ise hedefte olmadığını söyledi.
Kaliforniya, Colorado, Utah ve Teksas’ın farklı başlıklarda yürürlüğe koyduğu AI yasaları; şeffaflık, kişisel veri kullanımı ve seçimlerde deepfake yasağı gibi alanlara uzanıyor. Yeni federal çizgi, bu tip kuralların bir kısmıyla hukuki çatışma doğurabilir. Bazı sivil toplum kuruluşları ile denetim savunucuları, adımın teknoloji şirketlerini kayırdığı ve yargıda tartışılacağı görüşünde.
Bu hamle, Trump yönetiminin 2025 boyunca attığı diğer AI adımlarının devamı. Ocak ayında yayımlanan ilk emirde, “Amerikan liderliğinin önündeki engelleri kaldırma” vurgusu yapılmıştı. Temmuz’daki emir ise federal kurumlarda “ideolojik yanlılık” iddialarına odaklanıyordu. Dünkü ayrı bir duyuruda ise federal tedarik süreçlerine girmek isteyen şirketlerin büyük dil modellerinde siyasi yanlılığı ölçmesi şartı gündeme geldi.
Özetle, Washington eyaletlerin önüne geçip yapay zekâ için tek bir oyun planı yazmak istiyor. Ancak eyalet-federal yetki sınırları ve ifade özgürlüğü gibi başlıklarda açılacak davalar bu planın seyrini belirleyecek.
Kaynak: www.techspot.com
