Wikimedia Foundation, sohbet botları ve üretken yapay zekanın yükseldiği dönemde, Wikipedia’daki insan emeğinin yerini hiçbir şeyin tutamayacağını vurguladı. Kurum, 10 Kasım 2025’te yayımladığı açıklamada yapay zeka şirketlerine net bir çağrı yaptı: Wikipedia içeriğine erişirken hem düzgün atıf verin hem de bu erişimi Wikimedia Enterprise üzerinden ücretli ve sürdürülebilir biçimde sağlayın. Bu yaklaşımın, gönüllü topluluğu ve bağışlara dayanan ansiklopedinin geleceğini korumak için şart olduğu belirtiliyor.
Neden bu çağrı şimdi geliyor?
Son iki yılda kontrolsüz kazıma (scraping) trafiği, özellikle medya dosyalarının bulunduğu Wikimedia Commons’ta ciddi yük oluşturdu. Vakıf, Ocak 2024’ten bu yana çoklu ortam indirme bant genişliğinin yüzde 50 arttığını ve trafiğin büyük kısmının botlardan geldiğini söylüyor. Ayrıca Mayıs–Haziran dönemindeki “olağan dışı” artışın, insan gibi davranmaya çalışan yapay zeka botlarından kaynaklandığını saptadıklarını ve aynı dönemde insan ziyaretlerde yıllık bazda yüzde 8 düşüş olduğunu aktarıyor.
Wikimedia, ölçekli erişim ihtiyacı olan şirketlere “canlı siteyi kazımak” yerine Enterprise platformunu kullanmalarını öneriyor. Enterprise, yüksek hacimli ve istikrarlı veri akışı sağlarken, gönüllülerin ürettiği bilginin sürdürülebilirliğine de finansal katkı sunuyor. Wikipedia içeriğinin açık lisanslı doğası korunurken, erişim yönteminin daha şeffaf ve adil hale getirilmesi hedefleniyor. Enterprise, 2021’de duyurulmuş ve Google ile Internet Archive gibi kurumlar erken dönemde müşterileri arasında yer almıştı.
“Kazımaya” alternatif: Düzenli veri paketleri ve yeni araçlar
Vakıf, geliştiricilerin “ham kazıma” yerine daha düzgün kaynaklara yönelmesi için ek kapılar da açıyor. Nisan 2025’te, Kaggle iş birliğiyle makine öğrenimi çalışmalarına uygun, makinece okunabilir Wikipedia veri setinin beta sürümü yayımlandı. Bu paket, araştırma özetleri, kısa açıklamalar, bilgi kutuları ve bölüm yapıları gibi alanları içeriyor; sunuculara gereksiz yük bindirmeden eğitim ve değerlendirme süreçlerine yardımcı olmayı amaçlıyor.
Ekim 2025’te duyurulan Wikidata Embedding Project ise Wikipedia ekosistemindeki verileri vektör temsilleriyle daha iyi anlamsal aramaya uygun hale getiriyor. Bu sayede RAG tabanlı sistemlerin güvenilir, kaynak gösterilebilir bilgiye erişmesi kolaylaşıyor.
Wikimedia’nın kendi yapay zeka stratejisi de “insanı merkezde tutma” çizgisinde ilerliyor: Amaç, moderatörlere ve devriye kullanıcılara işleri kolaylaştıran araçlar sağlamak; içeriği insanların kolektif aklı ve tartışmaları şekillendiriyor. Kurum, üretken yapay zekayı topluluğu destekleyen bir yardımcı olarak görüyor, yerine koymuyor.
Büyük tabloya bakınca, veri sahiplerinin ve yayıncıların yapay zeka eğitimine yönelik daha düzenli, ücretli lisans modellerine yöneldiği görülüyor. Son dönemdeki telif anlaşmaları ve ödemeler, “bedavadan yararlanma” tartışmasının sektörde kalıcı bir dönüşüme evrildiğine işaret ediyor.
Özetle: Wikipedia içeriği, yapay zekanın arkasındaki görünmez iskeletlerden biri. Wikimedia Foundation, hem doğru atıf hem de adil bir iş modeliyle bu iskeletin ayakta kalmasını istiyor; bunun yolu da kazımak yerine kurallı, sürdürülebilir erişimden geçiyor.
Kaynak: www.techspot.com
