- Katılım
- 28 Aralık 2023
- Mesajlar
- 2.000
- Makaleler
- 9
- Çözümler
- 41
- Beğeniler
- 2.758
Bugün matematikte kullandığımız pek çok geometrik ifadenin eskiden hangi adlarla anıldığını biliyor musunuz? Gelin, Türk bayrağının geometrisini hem eski terimlerle hem de Atatürk'ün Geometri (1937) adlı eserinde yer verdiği Türkçe terimlerle birlikte inceleyelim.
Aşağıda Türk Bayrağı Tüzüğü'ndeki (Ek-1) bayrak ölçülerini görüyorsunuz. G, bayrağın genişliğidir (Tüzük'te "en"). Diğer tüm ölçüler G'nin katları olarak verilir. Bayrak hangi boyutta olursa olsun oranlar değişemez.
Şimdi aynı ölçüleri eski terimlerle yeniden yazalım.
Atatürk'ün Geometri eserindeki Türkçe terimler
Atatürk'ün 1937'de yayımlanan Geometri eserinde, bugün de kullandığımız "çember" ve "çap" gibi geometrik terimler tanımlanır ve kullanılır. Eser, matematik dilinin Türkçeleştirilmesi ve bu terimlerin eğitimde yaygınlaşması açısından önemli bir yere sahiptir. Terimlerin görsel gerçeklikle bağlantılı olması öğrenmeyi bir adım daha kolaylaştırmıştır.
Not: Tablodaki "Eski terimlerle ifade" sütunu, Tüzük'teki tanımların dönemin geometri terimleriyle yeniden yazılmış hâlidir. Tüzük'te bu biçimde geçmez. Bu sütunda "muhit" sözcüğü, "muhit-i daire" (çember) anlamında kısaltılarak kullanılmıştır. Terimlerin yazılışı ve anlamı döneme ve kaynağa göre değişebilir.
Kaynaklar
tr.wikisource.org
Türk Bayrağı Tüzüğü (Mevzuat Bilgi Sistemi
Aşağıda Türk Bayrağı Tüzüğü'ndeki (Ek-1) bayrak ölçülerini görüyorsunuz. G, bayrağın genişliğidir (Tüzük'te "en"). Diğer tüm ölçüler G'nin katları olarak verilir. Bayrak hangi boyutta olursa olsun oranlar değişemez.
Şimdi aynı ölçüleri eski terimlerle yeniden yazalım.
| Harf | Tüzük'teki ifade | Eski terimlerle ifade | Oran |
|---|---|---|---|
| G | Genişlik | Arz | 1 G |
| A | Ayın dış çemberi merkezinin uçkurluktan uzaklığı | Hilâlin hâricî muhiti merkezinin uçkurluktan mesafesi | 1/2 G |
| B | Ayın dış çemberinin çapı | Hilâlin hâricî muhitinin kutru | 1/2 G |
| C | Ayın iç ve dış çemberlerinin merkezleri arasındaki uzaklık | Hilâlin dâhilî ve hâricî muhitleri merkezleri arasındaki mesafe | 0,0625 G |
| D | Ayın iç çemberinin çapı | Hilâlin dâhilî muhitinin kutru | 0,4 G |
| E | Yıldız çemberinin, ayın iç çemberinin uçkurluk yönünde ekseni kestiği noktaya uzaklığı | Necmin muhitinin, hilâlin dâhilî muhitinin uçkurluk cihetinde mihveri kestiği noktaya mesafesi | 1/3 G |
| F | Yıldız çemberinin çapı | Necmin muhitinin kutru | 1/4 G |
| L | Boy | Tûl | 1 1/2 G |
| M | Uçkurluk genişliği | Uçkurluk arzı | 1/30 G |
Atatürk'ün Geometri eserindeki Türkçe terimler
Atatürk'ün 1937'de yayımlanan Geometri eserinde, bugün de kullandığımız "çember" ve "çap" gibi geometrik terimler tanımlanır ve kullanılır. Eser, matematik dilinin Türkçeleştirilmesi ve bu terimlerin eğitimde yaygınlaşması açısından önemli bir yere sahiptir. Terimlerin görsel gerçeklikle bağlantılı olması öğrenmeyi bir adım daha kolaylaştırmıştır.
Not: Tablodaki "Eski terimlerle ifade" sütunu, Tüzük'teki tanımların dönemin geometri terimleriyle yeniden yazılmış hâlidir. Tüzük'te bu biçimde geçmez. Bu sütunda "muhit" sözcüğü, "muhit-i daire" (çember) anlamında kısaltılarak kullanılmıştır. Terimlerin yazılışı ve anlamı döneme ve kaynağa göre değişebilir.
Kaynaklar
Dosya:Geometri.pdf - Vikikaynak
Dilde Sadeleşme Çabaları ve Atatürk’ün Geometri Kitabı
Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi | Cumhuriyet'in 100. Yılında Türkiye
dergipark.org.tr
