Sıla

Uzman
Katılım
29 Mart 2026
Mesajlar
664
Beğeniler
719
Yer
İzmir
1.webp
2.webp


Hepinize merhaba arkadaşlar, bugün üzerinde tartışabileceğimiz bir konu açmak istedim. Fikirleri olan, görüşleri olan ya da yeni bir şeyler öğrenmek isteyen herkes bu konuya yazabilir.

Alıntılarım Rousseau'nun Bilimler ve Sanatlar Üzerine Söylev eserinden.
Üzerine düşüneceğimiz sorular şunlar;

1. Ahlak bilgisizlikten mi gelir?
2. Bilimle erdem birbirine aykırı şeyler midir?
3 ve nihai soru: Bilimlerin ve sanatların gelişmesi ahlakın düzelmesine yardım etmiş midir?

Ben de eğer görüş bildirirseniz sizinle tartışırken kendi düşüncelerimi belirtmek isterim. Buradan yazıp sizi etkilemek istemem. İyi sosyaller... 🙏🤗
 
Hiç alakası olduğunu düşünmüyorum ahlak ile bilimin bilginin veya başka bir şeyin.
Neden peki? Neden ilgisinin olmadığını düşünüyorsunuz?

Yunan mitolojisinde bilimi temsil eden tanrı Prometheus, Tanrılardan ateş çalmış ve insanlara hediye etmiş. Bu sizce erdemli bir davranış mı? ahlaklı bir davranış mı? Ne dersiniz?
 
Ahlakın iyi veya kötü olmasını belirleyen birçok unsur var, sadece bilgisizlik ile ilişkilendirilemez.
Bilim gerektiğinde kitleleri imha eden bir silah olabiliyor, erdem gibi bir kavramla ilişiği yok.

Son soru için net bir cevabım yok. Bilim ve sanat bireyin ahlak anlayışını direkt etkileyen bir faktör değil; bireyin yetiştiği ailenin imkanları, ailenin sunduğu duygusal eğitim, bireyim arkadaş çevresi, bireyim bulunduğu ekonomik durum gibi ahlakı belirleyen birçok unsur var;
 
Neden peki? Neden ilgisinin olmadığını düşünüyorsunuz?

Yunan mitolojisinde bilimi temsil eden tanrı Prometheus, Tanrılardan ateş çalmış ve insanlara hediye etmiş. Bu sizce erdemli bir davranış mı? Ahlaklı bir davranış mı? Ne dersiniz?

Tanrı noksanlardan münezzehtir o yüzden tanrının sıfatları ya da nitelikleri arasında bunu aramamıza gerek yoktur. Bu yüzden konumuz tanrıdan ziyade insanlardır. (eylem olarak kabul edilebilir)

Hiç alakası olduğunu düşünmüyorum ahlak ile bilimin bilginin veya başka bir şeyin.

Kısmen haklı ve bir o kadar da haksız bir yaklaşım.

İki tarafında savunduğu değerlere göre örnek versek biraz daha bakış açımız şekillenecektir.

Olumlu şekilde bakacak olursak;
Bilimin ahlak üzerindeki etkisinden bahsedecek olursak; Bilim, hurafelere ve önyargılı yaklaşımı kabul etmez. Akıl hastalarına cin çarpmış veya günahkar bir insan diye nitelendirmeksizin, tıbbi bir durum olduğunu veya tıbbi bir durumun varlığını ispat etmek için mücadele ediyor.

Olumsuz olarak da;
Bilim insanlara muazzam bir güç veriyor ama bu bilgiyi nasıl yöneteceği konusunda ahlak bakımından krizde yaratmış oluyor.
Bilim Nükleer enerji buluyor ama insanlık bunu enerji kaynağı olarak kullanmaktan ziyade, bir atom bombası olarakta dünyanın en büyük suçunu işlemek için kullanıyor; hiroşima ve nagazaki gibi. Yapay zekâ'dan bahsetmiyorum bile.

Bu iki denklemi ahlakın bilim üzerinde ki etkisinde de ters çevirip kullanabilirsiniz.
 
Son düzenleme:
2. Bilimle erdem birbirine aykırı şeyler midir?

Aykırı oldukları düşünülemez bile. Bir bilim insanının nihai amacı "teknoloji ilerlesin" değildir, gerçeğe yaklaşmaktır. Gerçeğe yaklaşmak isteyen bir bilim insanı, hipotezler öne sürer ve bu hipotezleri test eder. Öne sürdüğü hipotezlerin ve testlerinin ön gördüğü sonuçların vicdani sorumluluğunu alması gerekir. Burada da devreye bilim felsefesi girer.

Bilimlerin ve sanatların gelişmesi ahlakın düzelmesine yardım etmiş midir?

Bilimin nihai amacını düşünürsek doğrudan hayır, dolaylı olarak düzeltmek şeklinde değil, etki etmek şeklinde olabilir diyebiliriz. Sanat için ise subjektif bir mesele. Zaten özü subjektif olması, kesin yardım etti veya tam tersine daha kötü hale gelmesine sebep oldu diyemeyiz. Çok fazla sanat dalı var, günümüzde milyonlarca sanatçı var ve hepsinin ahlaki çizgileri farklı.

Bilimin dolaylı olmasına da şöyle bir örnek vereyim; Bir sınıfta ders dinlemek için öğrenciler toplandı, nihai amacımız ders dinlemek. Ancak nihai amacımız haricinde ders dinlemekten çok daha fazlasını yaparız. Örneğin öğrenciler, uzun süre aynı ortamda bulundukları için vücut ısıları ile sınıfın sıcaklığını yükseltti. Peki nihai amacımız sınıfın sıcaklığını yükseltmek miydi? Hayır değildi.


Geçenlerde şunu yazmıştım başka bir konuya, onu buraya aktarayım:

"Herkesin her şeyi bildiği bir toplumda, kimsenin bir şey bilmemesi söz konusu olmayacaktır. Toplum yaşamının çarkları da bundan nasibini alacaktır. Çünkü herkes her şeyi bilirse, herkes birbirini sessizce taklit ederek bilgi asimetrisine sebep olacak, bu asimetriklik de bugün şikayet edilen toplumsal sorunları doğuracaktır. Sağlıklı bir toplumda, birilerinin bilmiyor olması ve bunu dile getirebiliyor olması gerekir."
 
Öncelikle şunu kabul ederek başlamak gerekir: Ahlak mutlak değil, göreceli bir kavramdır. Kıtadan kıtaya, ülkeden ülkeye, hatta aynı şehrin ilçeleri arasında bile keskin sınırlarla değişir. Bunun en somut örneği İstanbul’dur. Kendi ahlaki yargılarımdan tamamen bağımsız olarak bir gözlem paylaşmak gerekirse; Bebek, Nişantaşı veya Kadıköy taraflarında daha seküler ve özgür bir yaşam tarzı hakimdir. Moda sahilinde partnerinizin elini tutabilir, biranızı içebilir veya giyim kuşam konusunda daha rahat hareket edebilirsiniz. Ancak vapura binip karşıya, Fatih’e geçtiğiniz an bambaşka bir ülkeye adım atmış gibi hissedersiniz; Kadıköy’de sıradan olan bu davranışlar orada ciddi tepki çekebilir. Bu örneği şunun için verdim: Ahlak dediğimiz şey çoğu zaman evrensel bir doğrudan ziyade, içinde bulunulan topluluğun ortak kabulleriyle şekillenen öznel bir olgudur. Asıl soruya, yani bilimin ve teknolojinin ahlaka etkisine gelirsek; ben bilimin gelişmesinin ahlak üzerinde gözle görülür ve olumlu bir dönüşüm yarattığını düşünüyorum. Tarihteki cadı avları bunun en çarpıcı kanıtıdır. Geçmişte demans, epilepsi veya psikoz gibi nörolojik ve psikiyatrik rahatsızlıkları olan kadınlar, kilise ve dönemin yargı mekanizmaları tarafından "cadı" ilan edilip yakılarak ya da asılarak katledildi. Bugün tıp ve bilim sayesinde biliyoruz ki bunlar kişinin kendi seçimi veya kötülüğü değil, tamamen elinde olmayan biyolojik hastalıklardı. Bilim cehaleti yendikçe, masum insanların sırf anlaşılamadıkları için canından olmasının önüne geçildi. Özetle benim için ahlakın temelinde tek bir ayrım yatar: Masum insan ve suçlu insan. Bu yaklaşım aslında modern hukukun da temelidir. "Masumiyet karinesi" ya da "şüpheden sanık yararlanır" gibi ilkeler, geçmişte bilgisizlik ve ön yargılar yüzünden kanla yazılan hataların bir daha tekrarlanmaması, insan onurunun korunması için edinilmiş acı tecrübelerin ürünüdür. Dolayısıyla ahlak bilgisizlikten gelmez; aksine bilim ve bilgi arttıkça ahlakımız da daha adil ve insani bir zemine oturur.

Noktalama işaretleri AI tarafından düzenlenmiştir, yazı bana aittir.
 
Eki Görüntüle 291869Eki Görüntüle 291870

Hepinize merhaba arkadaşlar, bugün üzerinde tartışabileceğimiz bir konu açmak istedim. Fikirleri olan, görüşleri olan ya da yeni bir şeyler öğrenmek isteyen herkes bu konuya yazabilir.

Alıntılarım Rousseau'nun Bilimler ve Sanatlar Üzerine Söylev eserinden.
Üzerine düşüneceğimiz sorular şunlar;

1. Ahlak bilgisizlikten mi gelir?
2. Bilimle erdem birbirine aykırı şeyler midir?
3 ve nihai soru: Bilimlerin ve sanatların gelişmesi ahlakın düzelmesine yardım etmiş midir?

Ben de eğer görüş bildirirseniz sizinle tartışırken kendi düşüncelerimi belirtmek isterim. Buradan yazıp sizi etkilemek istemem. İyi sosyaller... 🙏🤗
Bence ahlak insana sonradan eklenen bir şey. Hepimiz özümüzde iyi ve masum doğuyoruz aslında. Ama zamanla işin içine mülkiyet, kıskançlık, kibir ve toplum baskısı gibi yapay şeyler girince karakterimiz değişiyor.
Bir de şu var; bilim "ne olduğunu" anlamaya çalışır, erdem ise "ne yapılması gerektiğini" sorgular. Yani bilim tek başına ahlakı düzeltmez. Çünkü insan bir kere hırsa ve kibire kapıldı mı, bilimi de iyilik için değil kendi çıkarları için kullanmaya başlar.