Konu Başlıkları Gizle
Telefon ekranlarında parlaklık kontrolünde şüphesiz en çok kullanılan iki teknolojiden birisi DC karartmadır. PWM hakkında bu makalemizde konuşmuştuk, biraz da DC karartmayı konuşalım.
DC karartmanın açılımı Direct Current yani doğru akım karartmadır. Bunun sebebi akımın PWM’in aksine kesik kesik değil, doğrudan verilmeye devam etmesidir. DC karartmanın temel çalışma prensibi akım ve voltaj farklılığı üzerine kuruludur. Parlaklığı akımı azaltıp artırarak değiştirir. Bunu açıklayabilmek için temel OLED yapısından bahsetmek gerek.
İşin mantığını anlamak yerine özelliklerini öğrenmek isterseniz bu paragrafı geçebilirsiniz. OLED panellerde her bir piksel kendi ışığını üretir. Organik katmanlara enerji yani akım verilir, elektron ve hole birleşmesi ile fotonlar (ışık) açığa çıkar. Bu demektir ki, akım seviyesi artar veya azalırsa oluşan ışık miktarı da değişikliğe uğrar. Her bir pikselin arkasında TFT yani transistör ve kapasitör vardır. Bu birimler gelen akımı düzenlemekte görev alır.
DC karartma temelinde DDIC’nin gönderdiği parlaklık değerinin voltaja dönüşmesiyle çalışır. Parlaklık bilgisi GPU ve DDIC (ekran sürücüsü) ile sağlanır. TFT’ye gelen bilgi TFT üzerinde voltaja dönüştürülür. Temel transistör mimarisinde Gate (G) akımı yöneten birimdir. Hatırlarsanız, PWM’de %40 parlaklık %40 oranında açık piksel demekti. DC karartmada %40 voltaj ise %10-20 oranında parlaklık demek oluyor. Neden 40 olmadığını merak edecekler için OLED ekranlarda voltaj ve parlaklık doğru orantılı ya da lineer bir şekilde artmaz. Bunun sebebi insan gözünün düşük parlaklıklara hassas olması, görüntülerin doğru algılanması için bilinçli değişim uygulanması ve bu sebeplerden parlaklık – voltaj grafiğinin gama eğrisine uygun olmasıdır.
Gama 2.2 eğrisini gösteren bir grafik
Görsel kaynağı: unravel
DC karartmanın en büyük avantajlarından birisi titreme gerçekleşmemesidir. Birçok kullanıcı PWM karartma nedeniyle baş ağrısı veya göz yanması çektiğini bildirmektedir. DC karartmada pikseller açılıp kapanmadığı için gözleri rahatsız eden bir titreme söz konusu değildir.
DC karartma her ne kadar titremeyi azaltsa da sorunsuz bir sistem değildir. Bunun en büyük sebeplerinden birisi her bir transistörün eşik değerinin farklı olmasıdır. Eşik değer, bir işlemin gerçekleşebilmesi için gereken minimum değeri verir. Her transistör aynı voltajda aynı parlaklığı sağlamaz. Özellikle düşük parlaklıklarda bu renk doğruluğunun bozulması, sistemin gamaya uyum sağlayamaması gibi durumlara neden olur. Bu durumlar başta LCD ekranlardan alışık olduğumuz bulutlanma, tekdüzeliğin zarar görmesi ve siyahların gri tonlarını ezmesi gibi durumları doğurur. Ayrıca düşük voltaj OLED’lerde kararsızlığa neden olduğu için verimsizliğe de neden olur.
Tekdüzelik testi iyi sayılmayan bir cihazın (Vivo X90 Pro) parlaklık örneği
Görsel kaynağı: DxOMark
Tek başına hiçbir sistem kusursuz değil. En mantıklı çözüm günümüzde de yaygınlaşan hibrit sistemdir. Hem DC karartma hem de PWM karartma bu sistemde beraber kullanılır. Düşük parlaklıklarda PWM aktif kullanılırken yüksek parlaklıklarda DC aktif kullanılır. Bu sayede iki sistemin de olumsuz yanları baskılanmış olur.
Telefondan bolca video veya film içeriği tüketiyorsanız veya fotoğrafçılık ile ilgileniyorsanız yani renkler sizin için önemliyse PWM karartma daha mantıklı bir tercihtir. Eğer PWM baş ağrısına neden oluyorsa DC karartma sizin için daha iyi bir tercihtir. Tamamen rahatsızlığınıza ya da renklere önem verip vermemenize bağlıdır.
DC karartma nedir?
DC karartmanın açılımı Direct Current yani doğru akım karartmadır. Bunun sebebi akımın PWM’in aksine kesik kesik değil, doğrudan verilmeye devam etmesidir. DC karartmanın temel çalışma prensibi akım ve voltaj farklılığı üzerine kuruludur. Parlaklığı akımı azaltıp artırarak değiştirir. Bunu açıklayabilmek için temel OLED yapısından bahsetmek gerek.
OLED ile DC karartma ilişkisi
İşin mantığını anlamak yerine özelliklerini öğrenmek isterseniz bu paragrafı geçebilirsiniz. OLED panellerde her bir piksel kendi ışığını üretir. Organik katmanlara enerji yani akım verilir, elektron ve hole birleşmesi ile fotonlar (ışık) açığa çıkar. Bu demektir ki, akım seviyesi artar veya azalırsa oluşan ışık miktarı da değişikliğe uğrar. Her bir pikselin arkasında TFT yani transistör ve kapasitör vardır. Bu birimler gelen akımı düzenlemekte görev alır.
DC karartma nasıl çalışır?
DC karartma temelinde DDIC’nin gönderdiği parlaklık değerinin voltaja dönüşmesiyle çalışır. Parlaklık bilgisi GPU ve DDIC (ekran sürücüsü) ile sağlanır. TFT’ye gelen bilgi TFT üzerinde voltaja dönüştürülür. Temel transistör mimarisinde Gate (G) akımı yöneten birimdir. Hatırlarsanız, PWM’de %40 parlaklık %40 oranında açık piksel demekti. DC karartmada %40 voltaj ise %10-20 oranında parlaklık demek oluyor. Neden 40 olmadığını merak edecekler için OLED ekranlarda voltaj ve parlaklık doğru orantılı ya da lineer bir şekilde artmaz. Bunun sebebi insan gözünün düşük parlaklıklara hassas olması, görüntülerin doğru algılanması için bilinçli değişim uygulanması ve bu sebeplerden parlaklık – voltaj grafiğinin gama eğrisine uygun olmasıdır.
Gama 2.2 eğrisini gösteren bir grafik
Görsel kaynağı: unravel
DC karartmanın avantajları nelerdir?
DC karartmanın en büyük avantajlarından birisi titreme gerçekleşmemesidir. Birçok kullanıcı PWM karartma nedeniyle baş ağrısı veya göz yanması çektiğini bildirmektedir. DC karartmada pikseller açılıp kapanmadığı için gözleri rahatsız eden bir titreme söz konusu değildir.
DC karartmanın dezavantajları nelerdir?
DC karartma her ne kadar titremeyi azaltsa da sorunsuz bir sistem değildir. Bunun en büyük sebeplerinden birisi her bir transistörün eşik değerinin farklı olmasıdır. Eşik değer, bir işlemin gerçekleşebilmesi için gereken minimum değeri verir. Her transistör aynı voltajda aynı parlaklığı sağlamaz. Özellikle düşük parlaklıklarda bu renk doğruluğunun bozulması, sistemin gamaya uyum sağlayamaması gibi durumlara neden olur. Bu durumlar başta LCD ekranlardan alışık olduğumuz bulutlanma, tekdüzeliğin zarar görmesi ve siyahların gri tonlarını ezmesi gibi durumları doğurur. Ayrıca düşük voltaj OLED’lerde kararsızlığa neden olduğu için verimsizliğe de neden olur.
Tekdüzelik testi iyi sayılmayan bir cihazın (Vivo X90 Pro) parlaklık örneği
Görsel kaynağı: DxOMark
PWM karartma mi daha iyi DC karartma mı?
Tek başına hiçbir sistem kusursuz değil. En mantıklı çözüm günümüzde de yaygınlaşan hibrit sistemdir. Hem DC karartma hem de PWM karartma bu sistemde beraber kullanılır. Düşük parlaklıklarda PWM aktif kullanılırken yüksek parlaklıklarda DC aktif kullanılır. Bu sayede iki sistemin de olumsuz yanları baskılanmış olur.
Hangisi tercih edilmeli?
Telefondan bolca video veya film içeriği tüketiyorsanız veya fotoğrafçılık ile ilgileniyorsanız yani renkler sizin için önemliyse PWM karartma daha mantıklı bir tercihtir. Eğer PWM baş ağrısına neden oluyorsa DC karartma sizin için daha iyi bir tercihtir. Tamamen rahatsızlığınıza ya da renklere önem verip vermemenize bağlıdır.
Son düzenleyen: Moderatör: