Rehber Diesel Runaway (Ambele) nedir?

Diesel Runaway Nedir?

Diesel runaway, dizel motorun kontrol dışı şekilde kendi kendine devirlenmeye başlamasıdır. Bu durumda araç gaz verilmeden devir arttırır ve bazı durumlarda kontağı kapatmak bile motoru durdurmaya yetmez. Bunun temel sebebi ise motorun normal yakıt sistemi dışında farklı bir yanıcı maddeyi yakıt gibi kullanmaya başlamasıdır. Dizel motorlar çalışma prensibi gereği sadece mazotu değil, yanabilen yağ buharı gibi maddeleri de yakabiliyor. Eğer motora kontrolsüz şekilde motor yağı girerse, motor bunu da yakıt olarak kullanmaya başlıyor.

Diesel Runaway Neden Olur?

En yaygın neden Turbo arızası olsa da, motorun kontrolsüz şekilde yanıcı bir maddeyi yakıt gibi kullanmasına sebep olan farklı problemler de vardır.
En sık görülen sebepler:

• Turbo yağ keçelerinin arızalanması
• Karter havalandırma (PCV/CCV) sistemindeki problemler
• Piston segmanlarının aşınması
• Motora fazla yağ koyulması
• Arızalı enjektör veya yakıt sistemi problemleri
• Yanıcı gaz veya solvent buharının motora çekilmesi

Özellikle Turbo arızasında motor yağı emme hattına sızar ve dizel motor bu yağı yakıt gibi yakmaya başlar. Devir yükseldikçe daha fazla yağ çekilir ve olay kendi kendini besleyen bir döngüye dönüşür.

Bazı eski veya yorgun motorlarda ise segman aşınması nedeniyle karter basıncı artar. Oluşan yağ buharı havalandırma sistemi üzerinden emme manifolduna gider ve yine Runaway'e sebep olabilir.

Sanayi tipi dizel motorlarda da LPG, doğal gaz veya solvent buharı gibi yanıcı gazların hava filtresinden çekilmesi runaway oluşturabiliyor. Bu yüzden rafineri ve kimya tesislerinde özel hava kesici sistemler kullanılıyor.





Diesel Runaway Durumunda Ne Yapılmalı?

Diesel runaway sırasında yapılacak en önemli şey motoru mümkün olduğunca hızlı şekilde durdurmaya çalışmaktır. Çünkü motor birkaç dakika içinde aşırı devirden dolayı ciddi hasar görebilir.

Manuel vites araçlarda en etkili yöntem:

• Aracı yüksek vitese almak
• Frene sert basmak
• Debriyajı hızlı şekilde bırakıp motoru boğmaya çalışmak

Bu yöntem motora yük bindirerek stop ettirme şansı verir. Panikle debriyaja basılı tutmak ise motorun daha rahat devirlenmesine sebep olabilir.

Otomatik vites araçlarda iş daha zor. Güvenli şekilde aracı kenara çekip motorun hava girişini kesmek gerekebilir. Çünkü dizel motor hava olmadan çalışamaz. ancak kaputu açıp elle müdahale etmek oldukça risklidir. Runaway sırasında Turbo veya motor parçaları dağılabilir.

Kesinlikle yapılmaması gereken şey ise motoru uzun süre kendi hâline bırakmaktır. Çünkü runaway devam ettikçe:

• Turbo parçalanabilir
• Motor yağı tamamen bitebilir
• Biyel kolu kırılabilir
• Motor kilitleyebilir

Bazı ağır vasıta ve sanayi tipi dizel motorlarda bu yüzden özel “air shutoff” sistemleri bulunur. Sistem direkt hava girişini kapatarak motoru durdurur.

Diesel Runaway Olmaması İçin Ne Yapılmalı?​

Diesel Runaway'i tamamen engellemenin garantili bir yolu yok ama düzenli bakım ve bazı kontrollerle risk ciddi şekilde azaltılabiliyor.

En önemli nokta Turbo ve yağ sistemini ihmal etmemek.

Özellikle:

• Yağ eksiltme varsa önemsemek
• Turbo seslerini dikkate almak
• Kaliteli ve doğru viskozitede yağ kullanmak
• Yağ değişimlerini geciktirmemek
• Motora fazla yağ koymamak
• Intercooler hortumlarında aşırı yağ birikimi olup olmadığını kontrol ettirmek
• Karter havalandırma sistemini düzenli kontrol ettirmek

Gibi şeyler büyük önem taşıyor.

Çünkü runaway yaşayan araçların çoğunda olaydan önce:

• Yağ eksiltme
• Mavi duman
• Turbo uğultusu
• Emme hattında yağlanma

Gibi belirtiler görülebiliyor.

Turbo dizel araçlar gerçekten sağlam motorlar ama bakım işi biraz ihmal edilince olay büyüyebiliyor. Özellikle yağ eksiltmeye çoğu kişi pek önem vermiyor. “Biraz eksiltiyor normal” denilip geçiliyor ama bazı runaway olaylarının başlangıcı da tam olarak böyle oluyor. Çok sık yaşanan bir şey değil ama yaşandığında motoru birkaç dakikada dağıtabiliyor.

KAYNAKLAR