Hepimizin canını sıkan bir konuyu konuşacağız. Oyunun en heyecanlı yerinde veya Premiere ve After Effects gibi programlarda tam render alırken elektriğin tak diye gitmesi çoğumuzun başına gelmiştir. O an insanın içinden geçenleri hepimiz biliyoruz ama konumuz bu değil. Bugün elektrik kesildiğinde o çok sevdiğimiz kasaya ve içindeki parçalara tam olarak ne olduğunu dilim döndüğünce anlatacağım. Merak etmeyin, bilgisayar mühendisi gibi kafa ütülemeyeceğim; bildiğimiz dilden basit ve net konuşacağız.
Her kesintide bilgisayar yanar mı?
Öncelikle o eski hurafeleri bir kenara bırakalım. Elektrik kesildi diye bilgisayarınız anında çöp olmaz. Parçalar genellikle sadece çalışmayı durdurur. Asıl sorun elektriğin gitmesi değil, elektriğin dengesiz bir şekilde gidip gelmesidir. Yani voltaj dalgalanması dediğimiz olay asıl baş belasıdır. Elektrik aniden yüksek voltajla geri gelirse, işte o zaman anakart veya güç kaynağı ciddi hasar görebilir.
Bilgisayar boştayken veya yük altındayken kesilmesi.
Bilgisayar masaüstünde boş boş dururken elektrik giderse pek bir şey olmaz. Sadece kaydetmeyi unuttuğunuz dosyalar uçar. Ama siz o sırada ağır bir oyundaysanız veya deli gibi dosya kopyalıyorsanız, durum biraz değişir. Parçalar tam güç çekerken aniden elektriğin kesilmesi sistemde anlık bir şok yaratır. Bu durum donanımı anında yakmasa bile dosya sistemini çorba yapabilir.
SSD ve HDD için riskler.
Mekanik diskler yani HDD dediğimiz aletler dönen disklerden oluşur. Elektrik aniden gidince okuma kafası bazen diske sürtebilir. Gerçi yeni nesil diskler kendini hemen park edip güvene alıyor ama yine de veri kaybı riski yüksektir. Tabii dürüst olmak gerekirse, HDD devri artık kapandı; sisteminde hala ana disk olarak HDD kullanan var mıdır bilmiyorum. SSD tarafında hareketli parça yoktur ama onlar da ani güç kaybında sapıtabilir. Özellikle dosya aktarımı yapıyorsanız, o dosyalar kesinlikle bozuk çıkar. Kalitesiz bir SSD kullanıyorsanız, elektrik gidip geldiğinde diskin tamamen silinmesi veya sistemde hiç görünmemesi bile mümkündür.
Güç kaynağı bizi korur mu?
İçerideki parçaları koruyan ana kalkan güç kaynağıdır. Gidip en ucuzundan, markası belirsiz bir güç kaynağı aldıysanız, geçmiş olsun. Kaliteli bir güç kaynağının içinde aşırı akım ve voltaj koruma devreleri bulunur. Elektrik dalgalandığı anda kendini kilitler ve anakarta zarar gelmesini engeller. Ama güç kaynağı tek başına elektriği tutamaz. Yani elektrik gittiği an bilgisayar kapanır. Akım korumalı prizler de böyledir. Sadece şebekeden gelen ani dalgalanmayı emerler ama elektrik kesintisinde bilgisayarı açık tutmazlar; bunlar bütün dertlere deva değillerdir.
UPS almak mantıklı mı?
Eğer yaşadığınız yerde elektrik sürekli kafasına göre gidip geliyorsa, UPS almak gerçekten hayat kurtarır. UPS dediğimiz şey aslında içinde devasa akü olan bir kutudur. Elektrik gittiğinde jeneratör gibi saatlerce oyun oynamanıza yaramaz. Size duruma göre beş on dakika zaman kazandırır. Bu sürede dosyanızı veya oyununuzu kaydedip bilgisayarı insan gibi Başlat menüsünden kapatırsınız. Böylece hem verileriniz kurtulur hem de sistem zarar görmez.
Elektrik gelince bilgisayarın kendi kendine açılması.
Bazen elektrik kesilir ve siz fişi çekmeyi unutursunuz. Elektrik geri geldiğinde bilgisayar kendi kendine çalışmaya başlar ve odada cin varmış gibi hissedersiniz. Korkmanıza gerek yok çünkü bu donanımsal bir arıza değildir. BIOS menüsünde elektrik kesintisi sonrası güç durumu diye bir ayar vardır. Bu ayar açık kaldığı için şebekeye elektrik bindiği an anakart sistemi tetikler. İsterseniz BIOS ayarlarına girip bunu kapatabilirsiniz.
Son olarak neler yapmalıyız?
Elektrik sık sık gidip geliyorsa bilgisayarı fişte bırakmayın. Elektrikler geri gelse bile hemen bilgisayarı açmayın çünkü ilk gelen akım genelde dalgalı ve tehlikelidir. Şebekenin kendine gelmesi için on dakika kadar bekleyin. Ayrıca kaliteli bir güç kaynağı kullanmaktan asla ödün vermeyin. Toparlamak gerekirse her kesintide bilgisayar yanmaz ama şansınızı çok zorlarsanız bir gün mutlaka elinizde kalır.
Ufak bir anı:
Yıl 2016 gibiydi, o zamanlar benim bir ekran kartım vardı. GTX 750 Ti kullanıyordum, o zamanın efsanesiydi tabii. Yaz günü evde tek başıma oyun oynuyorum, tam maçı çeviriyoruz derken elektrik bir gitti. Ekran anında karardı. Beş on dakika sonra elektrik geri geldi ama benim kasadan garip bir yanık kokusu çıkmaya başladı. Güç kaynağım da öyle kaliteli bir şey değildi, bildiğin merdiven altı teneke bir kutuydu. Fişi çekmeye kalmadan kasadan çıt diye bir ses geldi. O an beynimden aşağı kaynar sular döküldü, kesin ekran kartı yandı diye saatlerce kara kara düşündüm. Neyse ki sadece güç kaynağı patlamış, ekran kartı sapasağlam hayatta kalmıştı. O günden sonra gittim adamakıllı bir güç kaynağı aldım, bir daha da dandik parça kullanmadım. Siz siz olun elektriğin şakasına güvenmeyin.
Her kesintide bilgisayar yanar mı?
Öncelikle o eski hurafeleri bir kenara bırakalım. Elektrik kesildi diye bilgisayarınız anında çöp olmaz. Parçalar genellikle sadece çalışmayı durdurur. Asıl sorun elektriğin gitmesi değil, elektriğin dengesiz bir şekilde gidip gelmesidir. Yani voltaj dalgalanması dediğimiz olay asıl baş belasıdır. Elektrik aniden yüksek voltajla geri gelirse, işte o zaman anakart veya güç kaynağı ciddi hasar görebilir.
Bilgisayar boştayken veya yük altındayken kesilmesi.
Bilgisayar masaüstünde boş boş dururken elektrik giderse pek bir şey olmaz. Sadece kaydetmeyi unuttuğunuz dosyalar uçar. Ama siz o sırada ağır bir oyundaysanız veya deli gibi dosya kopyalıyorsanız, durum biraz değişir. Parçalar tam güç çekerken aniden elektriğin kesilmesi sistemde anlık bir şok yaratır. Bu durum donanımı anında yakmasa bile dosya sistemini çorba yapabilir.
SSD ve HDD için riskler.
Mekanik diskler yani HDD dediğimiz aletler dönen disklerden oluşur. Elektrik aniden gidince okuma kafası bazen diske sürtebilir. Gerçi yeni nesil diskler kendini hemen park edip güvene alıyor ama yine de veri kaybı riski yüksektir. Tabii dürüst olmak gerekirse, HDD devri artık kapandı; sisteminde hala ana disk olarak HDD kullanan var mıdır bilmiyorum. SSD tarafında hareketli parça yoktur ama onlar da ani güç kaybında sapıtabilir. Özellikle dosya aktarımı yapıyorsanız, o dosyalar kesinlikle bozuk çıkar. Kalitesiz bir SSD kullanıyorsanız, elektrik gidip geldiğinde diskin tamamen silinmesi veya sistemde hiç görünmemesi bile mümkündür.
Güç kaynağı bizi korur mu?
İçerideki parçaları koruyan ana kalkan güç kaynağıdır. Gidip en ucuzundan, markası belirsiz bir güç kaynağı aldıysanız, geçmiş olsun. Kaliteli bir güç kaynağının içinde aşırı akım ve voltaj koruma devreleri bulunur. Elektrik dalgalandığı anda kendini kilitler ve anakarta zarar gelmesini engeller. Ama güç kaynağı tek başına elektriği tutamaz. Yani elektrik gittiği an bilgisayar kapanır. Akım korumalı prizler de böyledir. Sadece şebekeden gelen ani dalgalanmayı emerler ama elektrik kesintisinde bilgisayarı açık tutmazlar; bunlar bütün dertlere deva değillerdir.
UPS almak mantıklı mı?
Eğer yaşadığınız yerde elektrik sürekli kafasına göre gidip geliyorsa, UPS almak gerçekten hayat kurtarır. UPS dediğimiz şey aslında içinde devasa akü olan bir kutudur. Elektrik gittiğinde jeneratör gibi saatlerce oyun oynamanıza yaramaz. Size duruma göre beş on dakika zaman kazandırır. Bu sürede dosyanızı veya oyununuzu kaydedip bilgisayarı insan gibi Başlat menüsünden kapatırsınız. Böylece hem verileriniz kurtulur hem de sistem zarar görmez.
Elektrik gelince bilgisayarın kendi kendine açılması.
Bazen elektrik kesilir ve siz fişi çekmeyi unutursunuz. Elektrik geri geldiğinde bilgisayar kendi kendine çalışmaya başlar ve odada cin varmış gibi hissedersiniz. Korkmanıza gerek yok çünkü bu donanımsal bir arıza değildir. BIOS menüsünde elektrik kesintisi sonrası güç durumu diye bir ayar vardır. Bu ayar açık kaldığı için şebekeye elektrik bindiği an anakart sistemi tetikler. İsterseniz BIOS ayarlarına girip bunu kapatabilirsiniz.
Son olarak neler yapmalıyız?
Elektrik sık sık gidip geliyorsa bilgisayarı fişte bırakmayın. Elektrikler geri gelse bile hemen bilgisayarı açmayın çünkü ilk gelen akım genelde dalgalı ve tehlikelidir. Şebekenin kendine gelmesi için on dakika kadar bekleyin. Ayrıca kaliteli bir güç kaynağı kullanmaktan asla ödün vermeyin. Toparlamak gerekirse her kesintide bilgisayar yanmaz ama şansınızı çok zorlarsanız bir gün mutlaka elinizde kalır.
Ufak bir anı:
Yıl 2016 gibiydi, o zamanlar benim bir ekran kartım vardı. GTX 750 Ti kullanıyordum, o zamanın efsanesiydi tabii. Yaz günü evde tek başıma oyun oynuyorum, tam maçı çeviriyoruz derken elektrik bir gitti. Ekran anında karardı. Beş on dakika sonra elektrik geri geldi ama benim kasadan garip bir yanık kokusu çıkmaya başladı. Güç kaynağım da öyle kaliteli bir şey değildi, bildiğin merdiven altı teneke bir kutuydu. Fişi çekmeye kalmadan kasadan çıt diye bir ses geldi. O an beynimden aşağı kaynar sular döküldü, kesin ekran kartı yandı diye saatlerce kara kara düşündüm. Neyse ki sadece güç kaynağı patlamış, ekran kartı sapasağlam hayatta kalmıştı. O günden sonra gittim adamakıllı bir güç kaynağı aldım, bir daha da dandik parça kullanmadım. Siz siz olun elektriğin şakasına güvenmeyin.
