Rehber Monitörlerle Alakalı Sorular ve Doğru Bilinen Yanlışlar

Yanlış Cevap: TN panel, en hızlı LCD panel türüdür.
Doğru Cevap: Modele göre değerlendirme yapılmalı, panel türüne bakarak en hızlı veya daha hızlı yorumu yapılamaz. 1 tane istisna bile bu tezi çürütmek için yeterlidir.


Yanlış Cevap: VA panelde ghosting çok fazla, asla önermem, çöptür.
Doğru Cevap: Her VA panelde ghosting veya black smearing devasa düzeyde olacak diye bir şey yok, modele ait incelemelere bakılmalı.


Yanlış Cevap: Bu monitörde ölü piksel var, tavsiye etmem.
Doğru Cevap: Ölü piksel her modelde olabilir, şans faktörünü monitör modeli ile ilişkilendirmenin anlamı yok.


Yanlış Cevap: Bu monitörde IPS glow var, tavsiye etmem.
Doğru Cevap: IPS glow aynı monitörde bile farklı miktarlarda olabilir, dolayısıyla şans unsurudur.


Yanlış Cevap: IPS en doğru renkleri verir.
Doğru Cevap: Renk doğruluğunun ölçü birimi dE'dir ve kalibrasyon cihazları yardımıyla ölçülebilir, ek olarak renk doğruluğu aynı modelde bile farklılık gösterebilir, örneğin aynı modelin birisi dE 2.00 ölçülür, bir diğeri dE 3.00 ölçülür, bu durumda bu modelin renk doğruluğu hakkında kötü yorum da yapamayız, iyi yorum da yapamayız. Aynı şekilde her IPS monitörün renk doğruluğu için de en iyisi olduğu iddiasında bulunamayız, VA panel monitörün birisi çıkar gelir dE 1.00 ölçülür, bu durumda bu yapmış olduğunuz "IPS en doğru renkleri verir." yargısı çöpe gitmiş olur.


Yanlış Cevap: Bu monitörü öneririm, 1ms GtG / 1ms MPRT değerine sahip.
Doğru Cevap: Kağıtüstü bilgilere bakarak monitör alınmaz. Bir monitörün 1ms MPRT olabilmesi için ya 1000 Hz olması gerekir ya da BFI teknolojisinin olması gerekir, tabii sadece olması yetmiyor, iyi de çalışması gerekiyor. Dolayısıyla BFI teknolojisinin iyi çalışıp çalışmadığını bilebilmemiz için inceleme verisi gerekiyor, aksi takdirde kötü çalışan bir özelliği sırf 1ms MPRT almak için aktif edemeyiz. GtG için de OSRTT Pro gibi bir ölçüm cihazı veya bu ölçüm cihazına sahip olan bir teknoloji sitesinin veya Youtuberın monitöre dair inceleme paylaşmasına ihtiyacımız var. Üreticilerin en iyi pazarladığı kağıtüstü özellik GtG'dir. Üreticiler, yapmış oldukları testlerde, herhangi bir bölümde elde ettikleri en iyi değeri sitelerine yazarlar, örneğin monitör Black to White değerinde 1ms almıştır ama kalan her yerde 10ms almıştır, sitelerinde 1ms aldığı Black to White değerini belirtirler ve bu da otomatik olarak bilinçsiz kullanıcıyı manipüle etmeye yönelik bir harekettir. Oysa üreticinin ortalama GtG süresini belirtmesi gerekir. Tabii bu da yine yeterli olmuyor, zira black smearing gibi kusurlar için monitörün siyah bölgelerdeki gecikme süresine bakmak gerek, örneğin monitörün ortalama GtG süresi 5ms'tir ama Black to Black gibi değerleri 20ms'tir, bu tür monitörlerde ghosting performansı iyi olsa da black smearing gözlemlenebilir. Kısacası GtG ve MPRT gibi değerlerde inceleme verisine bakmak esastır.


Yanlış Cevap: Bu monitörün ekranı çok sarımsı/mavimsi, tavsiye etmem.
Doğru Cevap: Bahsi geçen sorun renk sıcaklığı ile alakalıdır ve gerek monitör arayüzünden gerekse GPU yazılımından dengelenebilir. Ek olarak bu da panel piyangosudur, örneğin iki tane aynı monitörden alalım, birisi 6000K ölçülürken birisi 7000K ölçülebilir. 6000K olan sarımsı tonlamaya sahip olur, 7000K olan mavimsi tonlamaya sahip olur. 6500K, çoğu kaynağa göre ideal beyaz renk sıcaklığıdır. Bu değerin aşağısı sarımsı tonlama, yukarısı mavimsi tonlamadır.
Nasıl düzeltebileceğinize gelirsek, monitör ayarlarından eğer sarımsı tonlamaya sahipseniz Red ve Green ayarlarını azaltın, mavimsi tonlamaya sahipseniz Blue ayarını azaltın. Veya GPU yazılımında renk sıcaklığında "Kelvin" ile alakalı bir birim varsa onu ayarlayın, örneğin defaultta 6500K haliyle sarımsı ise onu 6800K falan yapın, böylelikle ekranın sarımsılığını dengelemeye çalışmış olursunuz.


Yanlış Cevap: X modelini öneririm, Y markası sağlam markadır.
Doğru Cevap: Markaya bakarak veya marka kalitesi öne sürülerek monitör alınmaz. Her zaman incelemeye bakılmalıdır. Unutmayın, hiçbir marka babanızın hayrına iş yapmıyor, giderler 1 tane kötü ürün yaparlar, iyi marka diye alırsınız ürün elinizde patlar, memnuniyetsizliğinizle kalırsınız.


Kısmen Yanlış Cevap: Kullanıyorum, memnunum.
Doğru Cevap: Bir ürünü kullanıyor olmanız, o ürünü iyi yapmaz. Tabii kullanıcı deneyimi iyi bir şeydir, özellikle "UKT (Uzun Kullanım Testi)" için, lakin burada kastedilen UKT, incelemeler doğrultusunda iyi olduğu bilinen modeller için geçerlidir. Teorikte de pratikte de incelemeleri kötü sonuç veren bir ürünü sırf birisi kullanıyor ve memnun diye alacak değiliz. Veya inceleme verisini boş verelim, ya o ürünü satın alan kişi aslında berbat bir ürün almışsa ama bunun farkına varabilecek farkındalığa veya bilgi birikimine sahip değilse? Bunu da göz önünde bulundurursak "Kullanıyorum, memnunum." cevabı tam anlamıyla kabul edilebilir bir cevap değil.


Yanlış Cevap: X Hz bir monitör kullanıyorsan X'in üzerinde bir FPS değeri almalısın.
Doğru Cevap: Monitörün yenileme hızı, görüntüleyebildiği maksimum FPS değerini temsil eder. Örneğin bir monitör 360 Hz ise siz o monitörde 360 FPS'ye kadar olan kareyi görüntüleyebilirsiniz, daha üstünü görüntüleyebilmek için daha yüksek bir yenileme hızına sahip monitör almalısınız, örneğin 400 FPS için 480 Hz bir monitör almanız gerekir ama 300 FPS aldığınız bir senaryoda 360 Hz monitörün farkını hissedebilirsiniz 240 Hz ve 280 Hz monitörlere kıyasla, çünkü onlar da maksimum 240 ve 280 FPS'ye kadar kareyi görüntüleyebiliyor.


Soru: Oyunlarda bazı nesnelerde farklı renkler görüyorum. UFO testinde de UFO'da çeşitli renk bozulmaları görüyorum. Sebebi nedir?
Doğru Cevap: Overshoot problemi yaşıyorsun. Overshoot, renklerin hatalı basımı demektir. Çoğunlukla overdrive değişikliğinden ötürü meydana gelir. Örneğin monitörünüzde Fast - Faster - Fastest gibi overdrive modları varsa ve siz bunu standart halden "Fastest" haline çektiyseniz bu overdrive ayarında overshoot problemi olabilir. Overdrive ayarını düşürmeyi deneyin. Eğer standart halde bile overshoot problemi olan model kullanıyorsanız iade edip farklı bir model satın alın, stok halde bile overshoot problemi olacak kadar kötü bir modeli kullanmanız doğru değil.


Soru: Overdrive ayarı nasıl olmalıdır?
Doğru Cevap: Monitöre dair inceleme varsa incelemelere bakıp hangi modun daha iyi performans verdiğini OSRTT aracılığı ile ölçen birisi varsa ölçüm verisine ve UFO görseline bakılır, buna göre ayar önerisi yapılır. Eğer monitöre dair inceleme yoksa konu sahibine her overdrive ayarını tek tek UFO testine tabi tutması gerektiğini, gözlem yoluyla en iyi performansı hangisinde aldıysa onu kullanması gerektiğini, eğer konu sahibi bunu anlayamıyorsa her overdrive modu için teker teker UFO'nun hareket ettiği yöne doğru kamerayla takip edecek şekilde video çekmesini istemelisiniz.


Soru: Dizi/film izlemeyi seviyorum, hangi panel türüne yönelmeliyim?
Doğru Cevap: Normalde bunun cevabı LCD seçenekler için VA ancak genelleme yapamayız, zira evet kontrast yüksekliğinden ötürü VA paneller dizi/film için iyi lakin her VA monitör iyi olacak diye bir kaide yok, dolayısıyla bütçeye göre kaliteli IPS ve VA panel monitörler derlenir, baktık ki her iki panel türüne ait monitörde de alınabilirliğe dair kritik bir eksi yok, o halde VA olan tercih edilir çünkü en kral IPS monitörün elde ettiği kontrast değeri, ortalama bir VA panel monitörden bile kötü.


Soru: Native bit ile FRC bit değeri arasında fark var mı?
Doğru Cevap: Olabilir de, olmayabilir de. İnceleme verisi gerekir. Çünkü bazı 8-bit + FRC monitörler, native 10-bit monitörler kadar iyi color dithering performansı sunabiliyor, zaten renk derinliğinin etkisi de daha çok color dithering yönünde oluyor. RTINGS'in bu konuya dair açıklaması şu şekilde: "Monitörleri 8-bit + FRC veya native 10-bit şeklinde ayırmıyoruz, Gradient performansına bakıyoruz, buna göre puanlama ve değerlendirme yapıyoruz." Bu cümleden yapacağımız çıkarım ise, renk derinliğinin doğrudan bir yargı yapılabilecek konu olmamasıdır.


Soru: Monitöre farklı açılardan bakınca görüntü bozulmaları oluyor, sebebi nedir?
Doğru Cevap: Muhtemelen konu sahibi böyle bir şey soruyorsa VA veya TN panel bir monitör kullanıyordur. Farklı açılardan bakınca oluşan görüntü ve renk bozulmaları gibi olumsuz sorunlar bu panel türlerinde mevcut. IPS'lerde az, OLED'lerde yok denecek kadar azdır.


Soru: HDR sertifikasının önemi nedir?
Doğru Cevap: Eğer satın almayı düşündüğünüz monitörün arka aydınlatması Direct LED veya Mini LED değilse veya direkt olarak OLED bir panel değilse, HDR sertifikasını önemsememenizi tavsiye ederim. Ortalama bir HDR deneyimi için Direct LED, iyi bir HDR deneyimi için ise Mini LED veya OLED monitör satın almanız gerekmekte. HDR10, HDR400 gibi sertifikaları zaten direkt boş verin, elle tutulur HDR sertifikaları HDR600 ve sonrasında başlıyor.


Soru: Mini LED bir panel türü müdür?
Doğru Cevap: Hayır, Mini LED bir panel türü değildir, arka aydınlatma türüdür. Edge LED, Direct LED ve Mini LED gibi arka aydınlatma türleri vardır.


Soru: OLED ile IPS-TN-VA arasındaki yapısal farklılıklar nelerdir?
Doğru Cevap: OLED cihazlarda her bir piksel hem renk hem ışık üretir, LCD panellerde ise her bir piksel sadece renk üretir, ışık için arka aydınlatmaya ihtiyaç duyarlar. OLED cihazlar piksel başına hem renk hem ışık ürettiği için daha sıcak çalışırlar ve bu da burn-in denilen soruna yol açabiliyor. LCD panellerde ise piksel başına düşen güç tüketimi OLED kadar yüksek olmadığı için burn-in tarzı problemler yaşanmıyor.


Soru: QD-OLED ile W-OLED arasında ne fark var?
Doğru Cevap: QD-OLED, Samsung üretimi OLED türü iken W-OLED ise LG üretimi bir OLED türüdür. QD-OLED'de Triangular RGB piksel düzeni yer alırken W-OLED'de ise RWBG veya WBGR gibi piksel düzenleri yer alır. Senaryosuna göre birbirlerine kurdukları üstünlükleri var, burada seçim tüketiciye kalmıştır. Bunun dışında modele göre inceleme verisi bulmak gerek, her iki panelin de yerine göre artısı ve eksisi var.


Soru: Geceleri monitörün ekranına bakınca gözüm ağrıyor, ne yapmalıyım?
Doğru Cevap: Minimum parlaklığı oldukça düşük modellere yönelmelisin ve ek olarak Low Blue Light gibi özellikleri aktif etmelisin.


Soru: a-Si TFT, Oxide TFT ve LTPS nedir? Hangisi daha iyidir?
Doğru Cevap: Panel yapısıdır. Çoğunlukla elektron hareketliliği ve güç tüketimi gibi konularda etkisi vardır. LTPS > Oxide > a-Si şeklinde ilerler. LTPS'yi pek göremeyiz, çok pahalı teknolojidir. Çoğunlukla a-Si TFT panelleri görürüz, arada Oxide TFT panelleri de görüyoruz, güncel olarak Oxide TFT biraz artmaya başladı.


Soru: BGR, RGB, Triangular RGB, RWBG, WBGR gibi terimler nedir?
Doğru Cevap: Bunların hepsi panele ait olan piksellerin düzenidir. En iyisi RGB'dir çünkü neredeyse bütün uygulamalar RGB piksel düzenine göre tasarlanmıştır. Eğer elinizdeki monitör RGB piksel düzenine sahip değilse, color fringing dediğimiz probleme yol açabilir. ClearType destekli uygulamalarda bu sorun minimalize edilebiliyor lakin dümdüz RGB piksel düzenine sahip bir monitör kadar iyi performans elde edemeyebilirsiniz. OLED monitörlerin en büyük problemi "color fringing"dir, bu problemin yaşanmadığı tek OLED türü JOLED'di çünkü RGB piksel düzenine sahipti lakin JOLED iflas etti.


Soru: Doygun renkler istiyorum, nasıl bir model bakmalıyım?
Doğru Cevap: Renk gamutu yüksek bir model bakmalısın. Örneğin sRGB Volume değeri %170 olan bir monitörün renk doygunluğu, %110 olan bir monitörden daha yüksek olur. Dolayısıyla istediğiniz monitör tipi %170 sRGB Volume olandır.


Soru: Karışık kullanım senaryom var, nasıl bir monitör tercih etmeliyim?
Doğru Cevap: Tek bir alanda en iyi olan modellerden uzak durun. Örneğin gidip de dizi/film + oyun senaryonuzun olduğu yerde XL2546K gibi tamamen oyun odaklı olup kalan her yerde rezalet olan bir model tercih etmeyin, bunun yerine hem görüntü kalitesi odaklı hem de oyun odaklı bir modele yönelin, örneğin Odyssey G6 daha ucuza hem daha yüksek çözünürlük, hem daha iyi görüntü kalitesi hem de yakın oyun performansı sunuyor.


Soru: Bir ürünün panelini biliyor olmak, tek başına yeterli midir?
Doğru Cevap: Hayır, yeterli değildir ama bilmek iyidir. Çünkü bazı paneller direkt yapısal olarak kötü olabiliyor, örneğin iki monitör kıyaslıyorsundur ikisi de çok iyidir ama birisinin paneli 4 COF Driver içeriyorken diğeri 8 COF Driver içeriyordur, 8 COF Driver bulunan modeli tercih edersin.


Soru: COF'un önemi nedir?
Doğru Cevap: Ne kadar fazla COF olursa o kadar panel doğru orantılı uzun ömürlü olur. COF başına bölünen güç, COF sayısı arttıkça azalır, bu da COF başına daha az güç tüketimi ve sıcaklık, doğal olarak daha uzun ömür demektir. COF sayısını, monitörün panelini biliyorsanız kontrol ederek öğrenebilirsiniz.


Soru: Monitörlerin paneliyle alakalı bilgileri hangi siteden bulabiliriz?
Doğru Cevap: Panelook sitesinden bulabilirsiniz.


Soru: Monitörlerin panelini nasıl öğrenebiliriz?
Doğru Cevap: Monitörden monitöre değişkenlik gösteriyor. Bazılarında monitörün güç kablosunu söktükten sonra monitörün güç tuşuna veya menü tuşuna veya joystick tuşuna basılı tutarken güç kablosunu taktığınızda ve daha sonrasında elinizi basılı tuttuğunuz tuşa çektikten sonra ekrana görüntü geldikten sonra menü tuşuna basınca OSD'de gözüken "F" sekmesine tıkladığınızda servis menüsüne ulaşıyorsunuz, orada panel modeli yazıyor. Bazı monitörlerde servis menüsünde panel modeli yazmayabiliyor, en garanti çözüm için monitörün içini açıp bakmanız gerekir.


Soru: Adobe RGB, sRGB, DCI-P3, Rec.2020 gibi terimler nedir?
Doğru Cevap: Hepsi renk uzayıdır. Eğer standart bir kullanıcı iseniz sRGB değerini baz almanız yeterlidir. Tabii yüksek renk doygunluğu istiyorsanız diğer uzayların da yüksek renk kapsamına sahip olmasını kontrol etmek iyidir. Örneğin iki monitör düşünün, birisi %99 sRGB ve %60 Rec.2020'dir, diğeri %99 sRGB ve %75 Rec.2020'dir, %75 Rec.2020 değerine sahip olan monitörün renk doygunluğu çok daha yüksektir. Dolayısıyla monitör seçimi yaparken sadece sRGB renk uzayına değil, diğer renk uzaylarını da kontrol edin.


Soru: Renk gamutu, kontrast ve parlaklık bakımından neredeyse aynı olan monitörlerin görüntü kalitesi de aynı mı olur?
Doğru Cevap: Hayır. Markaların yapmış oldukları karakteristik pre-calibration var, dolayısıyla aynı olmazlar. Ayrıca renk gamutu yüzdesi aynı diye her renkte aynı olacaklar diye bir kural yok. Örneğin iki monitörün de DCI-P3 renk uzayı değeri %95'tir ama birisinin kırmızısı daha doygun olup diğerinin yeşil ve mavisi daha doygun olabilir, bu durumda görüntü kalitesiyle alakalı "aynı" olduklarına dair bir yargıda bulunmamız doğru olmaz.


Soru: Monitörümde doğru renkler görmek istiyorum, ne yapmalıyım?
Doğru Cevap: Kalibrasyon cihazı satın almalısınız, örneğin i1 Display Pro Plus, SpyderX Elite gibi bir cihaz.


Soru: Monitörümün gecikme süresini ölçmek istiyorum, ne yapmalıyım?
Doğru Cevap: OSRTT gibi bir cihaz satın almalısınız.


Soru: Monitörlerin gecikme süresi, her yenileme hızı için aynı mıdır veya her overdrive modu her yenileme hızında aynı performansta mıdır?
Doğru Cevap: Hayır, değişebilir. Örneğin bir monitörün 165 Hz'deki gecikme süresi ile 120 Hz'deki gecikme süresi farklı olabilir veya 165 Hz'de ideal çalışan overdrive ayarı, 120 Hz'de ideal çalışmayabilir. Modele dair inceleme verisi araştırılmalıdır.


Soru: Monitörde bulunan Backlight Strobing teknolojisinin -halk arasında MPRT olarak bilinir- iyi çalışıp çalışmadığını nasıl test edebilirim?
Doğru Cevap: Strobe CrossTalk, UFO Ghosting ve Flickering Test yaparak test edebilirsiniz. Eğer bu özelliği aktif ettiğinizde overshoot dediğimiz renklerin hatalı basılması problemi yaşanıyorsa, flicker problemi yaşanıyorsa, Strobe CrossTalk dediğimiz nesnelerin birden fazla görüntülenmesi gibi problemler gözlemleniyorsa ayar kullanılmamalıdır.


Soru: Monitördeki bazı ayarları değiştiremiyorum veya kullanamıyorum, sebebi nedir?
Doğru Cevap: Bazı ayarlar, bazı ayarların kullanılabilirliğini etkileyebiliyor, bu sebeple değiştiremiyorsunuz. Hangi ayarların hangi ayarlarla birlikte kullanılabilir olup olmadığını öğrenmek için üreticinin kullanım kılavuzuna bakmanız gerekir. Örneğin üretici, kılavuzunda "MPRT ayarını aktif ederseniz Dinamik Kontrast özelliği devre dışı kalır." şeklinde not belirtir.


Soru: İdeal parlaklık ve kontrast ayarlamasını, standart bir kullanıcı olarak nasıl yapabilirim?
Doğru Cevap: İnternette çeşitli test patternlarını bulunduran siteler var, örneğin RTINGS'in aşağıdaki sitede kontrast ve parlaklık ayarlaması yapabileceğiniz test patternları mevcut. Bunları referans alarak ideal parlaklık ve kontrast dengesini yakalayabilirsiniz.


Soru: Başkasının monitör ayarlarını kullanmak doğru mudur?
Doğru Cevap: Hayır, doğru değildir. Aynı iki monitör bile olsalar her monitör kendine özeldir, dolayısıyla başkalarının ayarlarını kullanmak, daha kötü bir sonuç verebilir. Kendiniz kendi göz zevkinize göre ayarlama yapmalısınız ya da aşağıdaki gibi sitelerde yer alan test patternlarını kullanarak ideal hale getirmelisiniz.