Nokia 7650: Akıllı telefonların taş çağı

Akıllı telefonlar… Kimisi için vazgeçilmez bir icat kimisi için günümüzün vebası. Günümüzde artık 7'den 70'e herkes akıllı telefon kullanıyor. Geçmişte akıllı telefonlar daha genç kitlelerin kullandığı cihazlar iken günümüzde dedelere ninelere kadar inmiş durumda kullanıcı kitlesi.

Bugün ben bir seri başlatıyorum. Bu seride günümüzde ki akıllı telefon kavramının temelini hazırlamış birkaç popüler modeli inceleyeceğim. 2002-2009 arasını kapsayan modellerden oluşacak şekilde bir seri olacak. Ve bu serinin ilk bölümünde konuğumuz Nokia 7650 olacak. Çok lafı dolandırmadan başlayalım. Bu forumda yayınlayacağım ilk yazı serim olacağını da ayrıca belirteyim.

2000'li yılların başları günümüze etki eden birçok teknolojik atılımın gerçekleştiği yıllardı. 90'lı yıllarda hem dünya da hem Türkiye de cep telefonları yaygınlaşmaya başladı. Türkiye'de ilk cep telefonu görüşmesi bundan tam 30 yıl önce dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel ve dönemin başbakanı Tansu Çiller arasında geçmişti.

Bu konuda ele alacağımız cihaz olan 7650 ise 2002-2003 yıllarının telefonu. Süleyman Demirel'in ilk telefon görüşmesini yaptığı 1994 yılından 2002 yılına kadar cep telefonları artık yüz binlerce kullanıcıya ulaşmıştı. Bu cihazlara olan yoğun talep neticesinde de çeşit çeşit modeller piyasaya çıkmıştı.
İlk cep telefonlarının aslında pek bir işlevi yoktu. Yapabildikleri şeyler çok kısıtlıydı. Telefonlar bu dönem daha çok birer iletişim aracıydı. Günümüzde ki cep telefonu kavramından çok daha farklı bir durum söz konusuydu. O dönem cep telefonları sadece arama yapabildiğiniz, karakter limiti yüzünden kısa SMS'ler çekebildiğiniz, önceden 2-3 basit oyun yüklü gelen cihazlardı. Telefonun sadece telefon olarak kullanıldığı bir dönem diyebiliriz kısaca. Öyle gireyim TikTok izleyeyim, Instagram'da arkadaşlara resim atayım falan yok o zamanlar. Kim bilebilirdi ki birkaç sene sonra telefonların artık sadece bir telefon değil ayrıca cebimizde ki minik bilgisayarlar olacağını?

Benim bu dönemden en çok aklımda kalan cihazlardan birisi Nokia 7110'du. Nokia 7110 bu konuda değineceğimiz 7650'nin atasıdır. Yani bir nevi selefi olan model.
Bu telefonla Nokia ilk kez WAP tarayıcısını sisteme dahil etmiş, daha sonraları Symbian'ın çıkışıyla birlikte giriş ve orta segment cihazlarına koyduğu Series 40 platformunu kullanmaya başlamıştı. Nokia 7110 basitte olsa WAP sayesinde internet sitelerine girebildiği için akıllı telefonların gelişiminde önemli bir role sahipti (her ne kadar akıllı telefon olmasa da) bence. Çünkü WAP sayesinde artık günümüzde bir standart olan GPS teknolojisini de beraberinde getiriyordu.
Her neyse konumuz 7110 değil. Ancak 7650'ye giden yolu ve 7650'nin önemini daha iyi kavramanız adına geçmişe de bir değinmek gerekiyordu. 7650'yi anlamak için selefi 7110'a da bir göz atmamız gerekiyordu. Şimdi gelelim 7650'ye.

Nokia 7650 ilk olarak 2001 yılında Brezilya'da bir teknoloji fuarında tanıtıldı. Yani selefi 7110'dan tam 2 sene sonra tanıtıldı. Görsele bakarsanız sadece 2 sene içerisinden nereden nereye gelindiğini daha iyi anlayabilirsiniz. Cihaz her ne kadar 2001 yılında tanıtılsa da resmen satışa sunulması Haziran 2002 tarihini buldu.

Nokia 7650'yi 7650 yapan en önemli detay tabii ki içinde bulunan yazılımdı. Bu telefon Symbian'ın S60 platformunu kullanan ilk Nokia cihazdı. Bu platform 2011 yılında Nokia 808 ile son bulana kadar çoğu Nokia amiral gemilerinin ve bazı orta segment cihazlarının işletim sistemi oldu.

Nokia 7650 ile gelen Symbian'ı bir nevi Windows 3.1'e benzetebiliriz. Tasarımsal ve özellik bakımından Symbian S60'ın ilk sürümünü taşıdığı için sonradan çıkan modellerin biraz gerisinde kaldı uygulama desteği ve stabilite olarak. Yine de yukarıda gördüğünüz arayüz uzun bir süre hiç değişmedi. Symbian'ın bu telefon için bu kadar önemli olma sebebi ise yapabileceklerinizin bir sınırı olmaması.

Zamanında 6600 kullananlar bilir. Telefon adeta bir bilgisayar gibiydi. Öyle ki telefonun içinde kod bile yazabiliyordunuz. İçerisine kurduğunuz çeşitli programlar ile modifiye edip istediğiniz gibi özelleştirebiliyordunuz. İsterseniz telefona kuracağınız fotoğraf düzenleme programları ile o dönem Photoshop bile yapabiliyordunuz bu cihazlar ile. Yani yapılabileceklerin neredeyse bir sınırı yoktu.

Şimdi 7650'yi daha detaylı incelemek adına incelememizi bölümler halinde ilerletelim.

Nokia 7650 sadece Symbian S60'ı kullanan ilk cihaz değil, ayrıca bir kameraya sahip ilk Nokia telefondu. 2000'li yılların başları artık cep telefonlarına birer kamera da eklenmeye başlanmıştı. Nokia'da bu furyadan geride kalmayarak VGA bir arka kamera eklemişti. Evet! Megapiksel yok bildiğiniz dümdüz VGA bir kamera. Yine de 2002 yılında bunu kimsenin yadırgamayacağını düşünerek değerlendirmemiz gerek. Günümüzde ki gibi 200 kat Zoom yapan kameralar beklememek lazım o dönemin telefonlarından. Bu kameranın daha çok deneysel amaçlarla bu cihaza konulduğunu unutmayalım. Daha sonra zaten Nokia bu kamera işini arşa çıkartacak. bkz: Carl Zeiss
Bu cihazla çektiğiniz fotoğraflar tam da bu şekil duruyordu. Bence 2002 yılı şartları için çok iyi. Telefon ekranının piksel yoğunluğunun düşük olmasından ötürü fotoğraf kalitesi pek anlaşılamıyordu PC'ye atmadığınız sürece.

O zamanlar renkli ekranlı telefonlar hatırlıyorum zengin işi olarak bakılıyordu. Genel kullanıcı kitlesinin kullandığı cihazlar ya renksiz ekranlara sahipti ya da çok basit renkler sunuyordu. Nokia 7650'de TFT ve 4096 renk görüntüleyebilen bir panel mevcuttu. Bu panel 130 PPI piksel yoğunluğuna ve 2.1 inç boyuta sahipti. Günümüzde düşününce çok komik gelebilir, o dönem için mükemmel oranlardı bunlar. Zaten Symbian gibi bir işletim sistemini çalıştırıp mono bir panel kullanması beklenemezdi. Ekran kasa oranı olarak bakınca ise... Hiç girmeyelim o konulara. iPhone çıkana kadar çoğu telefonun ekran kasa oranı berbattı.

Gelelim bu telefonun esas konuşmamız gereken konularından bir tanesine yani kas gücüne. Kendisi sadece 104 MHz (şaka değil gerçek) 32 Bit RISC ARM9 bir çipsete sahipti. Günümüz için yine komik ama o dönem hele bir cep telefonu için bayağı bayağı iyi bir çipsete sahip. Daha sonra halefi 3650'de de aynı çipset kullanılacaktı.

Nokia 7650'nin en çok eleştirilen, çıktığı dönemde de çoğu insan tarafından dillendirilen bir sıkıntısı vardı; genişletilemeyen hafıza. Telefonun sadece 4 MB'lık bir hafızası vardı. Ve hafıza kartı takamadığınız için bu hafızayı asla genişletemiyordunuz. 4 MB hafıza da takdir edersiniz çok fazla uygulama kuramamanıza neden oluyor, cihazın potansiyelini kısıtlıyordu. RAM miktarı hakkında ise net bir bilgiye ulaşamasam da muhtemelen 16 MB civarı bir RAM'e sahip. Dönemi için fena olmayan bir donanım. Tek eksiği ve en büyük eksiği genişletilemeyen hafızasıydı.

Bu telefondan bahsetmişken form faktörüne değinmeden olmaz. 7650'nin bir diğer en çok eleştirilen yanı fazla kaba bir telefon olmasıydı. Evet sunduğu özellikler bakımından dönemi için şahane bir telefondu. Ama bu kadar şahane özelliği tek bir cihaza sığdırmaları gerektiği içinde kaba bir form faktörüne sahipti 7650. Slider yani kızaklı bir telefona göre fazla kalın ve büyüktü. Tabii zamanla yeni modellerle beraber form faktörü daha kullanışlı ve küçük hale gelecekti. 7650 ilk Symbian olması nedeniyle fazlasıyla deneyseldi ve tasarımına pek bir kafa yorulmamıştı.

7650'de 2.5G bilinen adıyla GPRS bağlantı desteği vardı. 3G o zamanlar daha yeni yeni piyasada boy gösteriyordu ve pek yaygın bir teknoloji değildi. 7650'de de o yüzden GPRS bağlantı desteği vardı. Daha sonraları 2004 gibi 6630 ile Symbian'a 3G desteği geldi. 7650'de tıpkı 7110'da bahsettiğim gibi sadece WAP sitelerine girebiliyordu. WAP siteleri ise son derece basit arayüzler içerdiğinden ötürü karmaşık bir internet deneyimi sunmuyordu. Yine de bu telefona internetten uygulama indirebiliyordunuz ki bu bence yeterli o dönem için.
Ayrıca telefonda Bluetooth 1.1 ve kızılötesi bağlantı desteği de vardı. Kızılötesiyle zamanında birbirimize az video, oyun, resim yollamadık.

Gelelim bu telefonun asıl can alıcı noktasına. Symbian'a biraz daha detaylı değinmek gerektiğini düşünüyorum. Bu cihazın bu kadar önemli ve özel olmasını sağlayan şey tabii ki içinde bulunan yazılım. O dönem Symbian'ın başlıca rakibi PalmOS ve Windows Mobile (Pocket PC) idi.
Konumuz bunlar değil ancak şundan bahsetmeden olmaz. Symbian 2000'li yılların sonuna kadar her zaman mobil pazarı domine eden bir işletim sistemi oldu. iPhone ve iOS çıkana kadar mobil savaşlar dört işletim sistemi arasında geçti. Bunlar BlackBerry OS, PalmOS, Windows Mobile ve Symbian idi. Günümüz de ise ya Android kullanmak zorundasın ya iOS. Aradan geçen 20-25 sene içerisinde mobil pazarın geldiği vaziyet bu. Neyse efenim gelelim Symbian'a.
Nokia 7650 içerisinde Symbian 6.1 çalıştırıyor. Ve Symbian'ın S60 1st Edition (0.9) platformunu kullanıyor. Yani içerisinde bir nevi oldukça eski ve ilkel bir Symbian versiyonu çalışıyor. Bu sürüm için Symbian'ın Windows 3.1'i tabirini kullanabilirim sanırım. Symbian bilindiği üzere en çok Nokia 6600 ile anılan bir işletim sistemi. Bu yüzden 7650'yi anlatırken biraz ondan referans alacağım. Öncelikle Symbian arayüzü ile başlayalım.

Nokia 7650'yi ilk elinize aldığınız anda sizi böyle bir ekran karşılıyor. Bu ekran hemen hemen 2011 yılına kadar çıkan tüm Nokia akıllı telefonlarında aynı kaldı. Şebeke sinyalini ve pil gücünü gösteren çubuklar, kocaman bir analog saat, tarihin yazdığı bir şerit ve o şeridin altında da bildirim alanı var. Aşağı kısımda ise değiştirebildiğiniz 2 tane kısayol bulunuyordu. Ve bir de olmazsa olmaz duvar kâğıdımız var. Sonra ki sürümlerde (Nokia 6680) bu ekrana widgetlar da eklenecekti. O dönem için gayet basit ve anlaşılabilir ana ekranı var. Pil yüzdesinin henüz yüzde olarak değil çubuklarla gösterildiği güzel yıllar.

Cihaz menüsü şu an kullandığınız akıllı telefonların menüsü nasılsa öyle görünüyordu. Tablo şeklinde alt alta dizilmiş ikonlardan oluşuyordu. Nokia 7650'de tema ve özelleştirme seçenekleri olmadığı için bu ikonları değiştiremiyordunuz. Bu özellik Symbian 7.0s yani 6600 ile geldi. Basit ve sade bir menü tasarımı var. İsterseniz bu menü öğelerinin sırasını options kısmından tekrar düzenleyebiliyordunuz. Ya da klasörler oluşturup istediğiniz uygulamayı o klasörün içine koyabiliyordunuz. Bu o zamanlar oha dedirten bir özellikti.

Çektiğiniz veya telefonunuza aktardığınız tüm fotoğrafları işte buradan görüntülüyordunuz. Dönemin diğer telefonlarının galerilerinin aksine Symbian'ın galerisi son derece kullanışlıydı. İstediğiniz gibi klasörlere ayırabiliyordunuz fotoğrafları. Fotoğraflar arası gezmek ise çocuk oyuncağıydı.

Telefon rehberinin arayüzü tüm sistem boyunca benimsenen sade ve anlaşılır tasarım dilini devam ettiriyor. Rehber de bir kişiyi bulmak dönemin diğer sıradan telefonlarına göre çok çok daha kolaydı. 7650'nin sınırlı hafızası sebebiyle kaydedebileceğiniz kişi miktarı konusunda kısıtlamalar olsa da iyidir yani rehberi bu telefonun. Ayrıca kişiye özel zil sesi ve kişiye özel sizi aradığında çıkan fotoğraf ayarlamak gibi özellikler de barındırıyor. Dönemi için gelişmiş güzel bir rehber uygulaması var.

7650'nin yazılım gücünü gösterdiği noktalardan birisi de MMS yani multimedya mesajları atabilmesiydi. Çektiğiniz fotoğrafları başkalarına MMS yoluyla gönderebiliyordunuz. Tabii bu özelliğin hayvan gibi kontör istemesi ve ayarlarının karışık olması sebebiyle Türkiye'de kimse kullanmadı pek. Hayatımda hiç MMS attığımı hatırlamıyorum bende. Yine de WhatsApp gibi uygulamaların olmadığı dönemler de fotoğraf atmak için en ideal çözümdü. Arayüzü ise resimde göründüğü gibi.

Takvim uygulamasının arayüzü günümüz telefonlarından pek de farklı değil. Yukarıda şu an bulunduğunuz ay, altında daha detaylı tarih bilgisi ve onun altında da bir takvim bulunuyordu. Buradan istediğiniz herhangi bir günü seçip o güne özel herhangi bir etkinlikle ilgili anımsatıcı kurabiliyordunuz. Bir nevi ilkel organizatör. İşte bir buluşmanı var diyelim o tarihe anımsatıcı kuruyordunuz ve o buluşma saati gelince sizi uyarıyordu telefon. Bunlar hep önemli bakın.

Bir diğer değinmemiz gereken nokta profiller olacak. Buradan kendinize özel profiller oluşturabiliyordunuz. Bu profiller işte zil sesini değiştirme, mesaj bildirim sesini değiştirme, bu seslerin ses seviyesini ayarlamak, tuş seslerinin seviyesini ayarlamak veya tamamen kapatmak gibi kişiselleştirme seçenekleri sunuyordu. Her bir profili ayrı ayrı özelleştirebiliyordunuz ya da kendi profillerinizi oluşturabiliyordunuz. Telefonu sessize alma işini de bu profiller aracılığıyla hallediyorduk. Aslında tüm Nokia telefonlarda (Symbian olmayanlarda bile) bu özellik var ancak en detaylı halini Symbian kullanıyor.

Bir de uygulama yöneticisi var. Buradan cihaza kurduğunuz tüm uygulamaları yönetebiliyordunuz. Bir uygulamayı kaldırmak istediğiniz de buradan kolayca o uygulamayı kaldırabiliyordunuz. Hafıza kartı desteği olsaydı eğer uygulamayı hafıza kartına taşımak gibi işlemleri de buradan hallediyordunuz ancak bunun Nokia 3650 lazım. Gelelim Symbian'ın oyun ve program kısmına.

Nokia 7650'de bulunan Symbian'ın en iddialı olduğu alan programlar ve oyunlardı. Symbian'da Java desteği bulunduğu için sadece .sis uzantılı Symbian için özel yazılmış yazılımlar değil, .jar uzantılı Java programlarını da çalıştırabiliyordunuz. Bu sayede oldukça geniş bir yazılım desteğine sahipti. İçerisine istediğiniz neredeyse her Java tabanlı oyunu kurabiliyordunuz. Hem kendi yerel yazılımları hem de Java yazılımları için 3D grafik işleme desteği de mevcuttu. İsterseniz kurduğunuz bir program ile telefon görüşmelerinizi bile kaydedebiliyordunuz.
(Psiloc'un geliştirdiği bir yazılım. O dönem Symbian kullanmış olanların sıkça adını duyduğu bir geliştirici.)
Symbian ile yapabileceklerinizin 2000'li yıllar da hiçbir sınırı yok desem yalan söylemiş olmam pek. Neredeyse bilgisayar sınıfı bir işletim sistemini cebinizde taşıyordunuz. Symbian her ne kadar yazılım anlamında geniş bir yelpaze sunsa da yazılım geliştirmek sanıldığı kadar kolay değildi. Hatta çoğu geliştirici "Çin işkencesi" olarak tanımlıyor bu durumu. Neyse bu da başka bir videonun konusu. Gerçi bir dakika ben Çağrı Mert Bakırcı değilim pardon.

Symbian'ı daha uzun uzadıya incelerim ancak hem sizleri sıkmamak adına hem de yazıyı kısa tutmak adına burada sonlandırıyorum. Şimdi yapbozun tüm parçalarını birleştirme vakti!

Sonuç itibarıyla Nokia 7650 akıllı telefonların tarihinde oldukça önemli bir konuma sahip. Her ne kadar kendisi ilk akıllı telefon olmasa da - hatta o dönem kendisinden daha güçlü rakipleri yani PDA'lar olsa da - iPhone ve Android'e kadar uzanan bir yolun ilk temsilcisi. Daha sonra Nokia çıkartacağı 6600, 7610, 6630, 6680, N70, N80, N90, N91, N95 gibi farklı farklı cihazlarla Symbian'ın en görkemli günlerini yaşayacak, ardından iPhone ve Android'in çıkışıyla beraber aldıkları hatalı kararlar neticesinde mobil pazardan silinip gidecek. Neyse bunları serimizin sonunda zaten konuşacağız. İlk bölümden hemen anlatmayalım.

Nokia 7650 iyisiyle kötüsüyle böyle bir cihazdı arkadaşlar. Dokunmatik akıllı telefonlar ve Wi-Fi öncesi dönemin ilk akıllı telefonlarından birisi ve bir kilometre taşıdır. Bu telefonla başlayan süreç iPhone ve Android'in ortaya çıkmasını sağlamıştır. Telefonların sadece basit birer iletişim aracı olmaktan çıkıp artık cebinizde taşıdığınız minik bir bilgisayar olmasını sağlamıştır. Bu yönden takdire şayandır. Nokia'nın 2002-2007 arası altın çağının güzide eserlerinden birisi. Evet bu forumda ki ilk yazımın sonuna geldik. Umarım keyifle okuduğunuz bir iş çıkartmışımdır. İyi günler ve sevgiler. Sevgiyle kalın efenim sevgiyle. <3