Ölü soket ve geleceğe yatırım yanılgısı

Forumda ne zaman bir sistem tavsiyesi görsem hemen "o soket ölü, alınmaz" yorumları havada uçuşuyor. Bu ölü soket kavramı artık teknik bir terimden ziyade, bir tüketim takıntısı haline geldi bence. Hepimiz biliyoruz ki bir soketin artık yeni işlemci almayacak olması, o soketin içindeki işlemcinin performansını bir gecede yarıya indirmiyor. Dürüst olalım; aramızda kaç kişi her sene, hatta iki senede bir işlemci değiştiriyor? Çoğumuz bir sistem topluyoruz ve o sistem bizi en az 4-5 yıl, bazen daha fazla götürüyor. Bugün aldığın en güncel soket bile, sen işlemci değiştirmeye karar verdiğin o gün geldiğinde teknolojik olarak zaten miadını doldurmuş olacak. Yeni nesil RAM standartları çıkacak, veri yolları hızlanacak, anakartın güç beslemeleri yeni işlemcilere yetmeyecek. Yani o canlı dediğin sokete 4 yıl sonra yeni işlemci takmaya kalktığında, aslında eski bir anakartta yeni bir motor çalıştırmaya çalışıyor olacaksın.

AM4 örneğine bakın; yıllarca canlı kaldı ama bugün AM4'ün en son işlemcisi olan R7 5800X3D'yi takmak için bile insanların çoğu eski anakartlarının BIOS'larıyla, VRM sıcaklıklarıyla veya PCI-e 3.0 kısıtlamalarıyla boğuştu. Günün sonunda verimli bir performans için yine yeni nesil bir anakart ihtiyacı doğdu. Yani soketin yaşıyor olması, senin sisteminin güncel kalacağı anlamına gelmedi.
LGA1200 soketi çıktığında "gelecek burada" dendi. Sonra 10. nesil ve 11. nesil geldi. 11. nesil işlemciler (örneğin i9-11900K) çıktığında, kağıt üzerinde canlı olan o sokete bu işlemciyi takanlar ne yaşadı? Birçok kullanıcı, elindeki orta segment Z490 anakartların 11. neslin aşırı güç tüketimi ve PCI-e 4.0 gereksinimleri karşısında nasıl çuvalladığını gördü. Soket aynıydı, işlemci yuvaya oturuyordu ama anakartın güç beslemesi alev alıyor, vadedilen performansın yanına bile yaklaşılamıyordu. Yani soketin yaşıyor olması, kullanıcıyı yeni ve daha kaliteli bir anakart alma masrafından kurtarmadı.

Daha güncel bir örneğe bakalım mesela: LGA1700. Bu soket 12, 13 ve 14. nesli destekledi. Güya uzun ömürlü bir soket deneyimi sundu ama 14. nesil çıktığında ne gördük? 13. neslin neredeyse aynısı, sadece isim değiştirmiş ve biraz daha hız aşırtılmış işlemciler. Sırf soket hala canlı diye 13700K sahibi bir adamın 14700K'ya geçmesi için hiçbir mantıklı neden yoktu. İşte canlı soket vaadinin ulaştığı yer burasıdır. İhtiyacın olmayan, sana performans sıçraması yaşatmayan ama soket uyumlu olduğu için seni harcama yapmaya iten bir pazarlama tuzağı.

Burada mesele soketin bir yılda ölmesi ya da ölmemesi değil. Mesele, ihtiyacımızı karşılayan ve bugün en iyi fiyat/performansı sunan parçayı almak yerine, hiç kullanmayacağımız bir güncelleme ihtimali için fazladan para dökmemiz. Bir işlemci bugün oyunları en yüksek kare hızlarında oynatıyor, işlerini takılmadan yapıyorsa o soket iki gün sonra yeni model kabul etmeyecek diye o işlemci çöp olmaz. Soketin ölü olması değil, o parayı verip de karşılığında aldığın performansın senin işini ne kadar süre göreceği önemlidir. Kağıt üzerindeki yol haritalarına değil, kasanızın içindeki güce odaklanın. 5 yıl sonra zaten muhtemelen hem Anakartı hem işlemciyi beraber değiştireceksiniz o yüzden bugün sizi en çok mutlu eden, bütçenize en uygun performansı seçin geçin.

NookumPie dedi:

O yüzden 5 ay önce sistemi güncellerken buraya hiç bakmadım.

Ucuzundan R5 5600, basit bir anakart, 16 GB 9060 XT bir sistem topladım, RAM'i de 32 GB yaptım.
Canavar gibi BF6 oynuyorum.

Genişletmek için tıkla...

Güle güle kullan kanka daha iyileri nasip olur inşallah.

BerkayZ87 dedi:

1. İnsanlar AMD ve Intel'in gelecekte çıkaracağı işlemcilerin başarısız olup olmayacağını öngöremez.
2. Gelişime açık soket varken neden gelişime kapalı soket alasın?
3. Evet, herkes sürekli olarak sistem yükseltmiyor ve bu tür işlerle uğraşmıyor lakin yarın bir gün adamın elindeki işlemci bozulsa ve sıfır olarak bulamasa ne yapacak? Sırf geleceğe yönelik imkan sunmadığı için hem anakart, hem işlemci alacak veya en iyi ihtimalle 2. elden işini çözmeye çalışacak. Geleceğe yönelik imkan sunan bir çipsetten seçim yaptığı takdirde ise yarın bir gün bozulacağı parçasını sıfır olarak elde etme imkanı olacak. Bununla birlikte 1. maddede söylediğimin tersi meydana gelirse -gelecekte çıkan işlemcinin iyi/mükemmel olduğu senaryo- adam zamanında yaptığı bilinçli alışveriş sayesinde hem cebini kurtarmış olacak, hem de daha güçlü donanıma yükseltme yapmış olacak.

Genişletmek için tıkla...

Bir bilgisayarda bozulma ihtimali en düşük, ömrü en uzun parça işlemcidir. Sıfırını bulamam endişesiyle bugünden fazladan para döküp platform değiştirmek, hiç gerçekleşmeyecek bir sigorta poliçesine servet ödemeye benzer. Eğer bir gün işlemcin bozulursa ki bu milyonda bir ihtimaldir, o günün şartlarında ikinci elden çok daha güçlü bir modeli, bugünkü sıfır fiyatının çeyreğine alır, yoluna devam edersin.

Gelecekte çok iyi bir işlemci çıkarsa ihtimalini zaten yazmıştım. Sen bugün canlı soket diyerek daha pahalı bir anakart ve platform aldığında, aslında Intel veya AMD'nin gelecekteki başarısına bugünden karşılıksız çek kesiyorsun. O beklediğin muazzam işlemci 3-4 yıl sonra geldiğinde, senin elindeki o günün yeni" ama artık eski kalmış anakartı, o işlemcinin tüm potansiyelini (yeni veri yolları, güncel güç besleme standartları, PCI-e hızları) tam anlamıyla destekleyemeyecek. Geçmişteki her soket yapısı bize şunu gösterdi soket aynı kalsa bile, yeni işlemci her zaman yeni bir yonga seti ve yeni bir anakart tasarımı ister. Yani günün sonunda yine tam performans için o günün anakartını almak zorunda kalacaksın.

Intel'in her iki nesilde bir soket değiştirmesi etik değildir, ticari bir dayatmadır bunu herkes kabul ediyor. Ancak bu dayatmaya tepki vereceğim diye, 5 yıl boyunca kasasını açmayacak bir kullanıcının, bugün en yüksek performanslardan birini sunan ölü denilen soketten kaçması mantıksızdır. Sonuçta bizler her sene donanım güncelleyen test editörleri değiliz. Bizim için başarı kriteri bugün verdiğimiz paranın karşılığında aldığımız saf güç ve bu gücün bizi kaç yıl ileriye taşıyacağıdır.

5 yıl sonra zaten teknoloji öyle bir noktaya gelecek ki, bugün canlı diye aldığın her şey o günün şartlarında düşük kalacak. Yarının belirsiz ihtimalleri için bugünün bütçesini yakmak stratejik bir hata bence. Sadece psikolojik bir tatmindir.

Xbox 360E dedi:

Ama dediklerin AM4 için geçerli değildi hocam, mesela 1600 AF kullanan kullanıcı anakart değiştirmeden rahatça 5600'e geçebiliyor. Ama Intel için böyle olmadı. Dediklerinizde haklısınız ama biraz eksik gibi. Ekstra olarak AMD hala AM4 için işlemci çıkarmaya devam ediyor.

Genişletmek için tıkla...

Verdiğin AM4 örneği aslında durumu çok iyi özetliyor 1600 AF'den 5600'e geçtin ama o eski anakartla PCIe 4.0'dan mahrum kaldın, VRM sıcaklıklarıyla boğuştun ve işlemcinin tam potansiyelini kullanamadın. Yani kağıt üzerinde soket aynı kalsa da teknoloji yerinde saymadığı için o "yükseltme" hiçbir zaman tam verimli olmadı; günün sonunda yine yeni anakart ihtiyacı doğdu.

Intel tarafında da durum farklı değil. LGA1700 soketi de üç nesil (12, 13 ve 14) destek verdi ama 14. nesil çıktığında soket canlı olmasına rağmen işlemci 13. neslin makyajlanmış hali olduğu için kimse yüzüne bakmadı. Yani üreticinin soketi değiştirmemesi, her zaman senin işine yarayacak mükemmel bir işlemci geleceği anlamına gelmiyor.

Yani Intel'in her iki nesilde bir soket değiştirmesi ticari bir zorbalıktır, bunu asla savunmuyorum. Ancak bu zorbalığa tepki vereceğim diye, 5 yıl boyunca kasasını açmayacak bir kullanıcının yarın bir gün işlemci takarım hayaliyle bugünkü saf performanstan ve bütçe avantajından vazgeçmesi mantıksızdır.

BerkayZ87 dedi:

Pahalı olarak satın alınan şeyi örneklendirebilir misin? Ayrıca işlemci örneği verdim lakin anakart örneği de verebilirim, sonuçta destekler çift taraflı. Anakart, işlemciye kıyasla daha kolay bozulabilen parça, oradan örnek vereyim o halde.

Diyelim B650 + R5 7600 kullanıcısıyım, yarın bir gün anakartım bozuldu ve yeni anakart almam gerekiyor. Şu an piyasada B650 veya X670 yoksa bile gidip X870 veya B850 vs. farklı çipsetten bir anakart alıp yoluma bakabiliyorum, yani iki parçadan birisi bozulursa sadece birisini değiştirip yoluma bakabiliyorum. Öbür türlü geleceğe yönelik olmayan soketten bir işlemci-anakart ikilisi seçtiğim durumda birisi bozulduğu gibi diğeri de boşa düşüyor çünkü geleceğe yönelik bir durum olmadığı için sağlam olan parçayı kullanabileceğin senaryo sadece ikinci elin avcuna bakıyor.

Ayrıca insanların bütçesine veya isteklerine biz karar vermiyoruz. Konu sahibi zaten istemezse almaz veya bunu belirtir, imkanı varsa da kabul edip o şekil öneri istiyor. Kimseye silah zoruyla ürün önermiyoruz. AM4 bütçesi olan adama gidip bütçeni yükseltip AM5 al demiyoruz.

İkinci el alır devam eder demişsin ama herkes ikinci ele yönelmek istemiyor veya tercih etmiyor. Neden sadece ikinci el imkanı olabilecek bir seçeneğe yönelsin satın alacak kişi imkanı varken?

Kaç kişi sence elindeki dandik anakartı tutup 5600 takabilme nimeti varken diğer saydığın şeyleri düşündü? Ben söyleyeyim, %5 anca.

Ayrıca B450M S2H dediğimiz girişin de girişi anakart ile bile R7 5800X gibi baba işlemcileri sorunsuz kullananlar oldu ve VRM sıcaklıkları ile boğuşulmadı.

Genişletmek için tıkla...

Diyelim ki bugün geleceğe yatırım diyerek AM5 bir sisteme, giriş seviyesi bir anakart yerine 10.000 TL fark vererek üst segment bir X870 anakart aldın. Sırf yarın bozulursa yeni nesil anakart bulabileyim diye bugünden fazladan 10.000 TL'yi oraya gömdün. Aradan 4-5 yıl geçti ve anakartın bozuldu. Evet, o gün gidip yeni nesil bir anakart bulup işlemcini takabilirsin. Ancak o gün geldiğinde, bugünkü 10.000 TL farkın alım gücü ve teknolojik karşılığı ne olacak? Belki de o gün, o günün giriş seviyesi komple bir seti (işlemci+anakart) senin tamir etmeye çalıştığın eski sisteminden çok daha ucuza ve çok daha performanslı bir şekilde alabileceksin. Yani bugün "garanti olsun" diye verdiğin o ekstra para, gelecekteki tamir masrafından çok daha büyük bir zarar olarak hanene yazılacak.

B450M S2H gibi 3 fazlı, zayıf VRM yapısına sahip giriş seviyesi bir anakarta R7 5800X gibi 105W TDP (gerçekte 140W'lara vuran) bir işlemciyi taktığında, evet bilgisayar açılır, evet oyun oynarsın ancak o VRM'ler 90-100 derecelere vurduğunda işlemci frekans kısmaya başlar. Sen ekranda 5800X yazdığını görürsün ama aldığın performans aslında bir 5600 seviyesine iner. Bu, baba işlemciyi sorunsuz kullanmak değil bence.