Mecazi anlamıyla kaz yolma sanatı, devletlerin veya otoritelerin vatandaşlardan tepki çekmeden, isyana yol açmadan ve ekonomik sistemi kilitlemeden maksimum düzeyde vergi toplama stratejisini ifade eder.
Maliye literatüründe bu "sanatın" başarıyla uygulanması, doğrudan halkın cebinden nakit para almak yerine, vergiyi hissettirmeden sistemin içine gizlemekle mümkündür.
Günümüz ekonomilerinde "kazı bağırtmadan tüyünü yolmak" için şu yöntemler kullanılır:
1. dolaylı vergilerin ağırlıklı olması.
En temel yöntem budur. Gelir vergisi gibi vatandaşın doğrudan cüzdanından çıkan vergiler çok göze batar ve tepki çeker. Ancak KDV, ÖTV gibi dolaylı vergiler ürünlerin fiyatına dahil edilir. Vatandaş marketten ekmek, benzin veya telefon alırken aslında devlete vergi ödediğini o an net olarak hissetmez; sadece "fiyatların pahalı olduğunu" düşünür. Böylece tepki satıcıya ya da enflasyona yönelir, vergi sistemine değil.
2. enflasyon vergisi (senyoraj ve gizli vergi)
Devletlerin karşılıksız para basması veya paranın değerini düşürmesi yoluyla oluşan enflasyon, en etkili "gizli" vergi toplama yöntemidir? Vatandaşın cebindeki paranın satın alma gücü azalır. Devlet, halktan doğrudan para talep etmeden halkın servetinin bir kısmını bütçeye aktarmış olur. Kaz (vatandaş) tüyünün yolunduğunu fark ettiğinde iş işten çoktan geçmiştir.
3. kaynağında kesinti (stopaj)
Maaşlı çalışanların vergisi, para henüz ellerine geçmeden, bordrodan otomatik olarak kesilir. Kişi net maaşına odaklandığı için, aslında ne kadar büyük bir vergi yükü taşıdığını her ay aktif olarak hissetmez. Cebine girmeyen paranın kaybı, cebinden çıkan paranın kaybı kadar acı vermez.
4. karmaşık tasarımlar ve muafiyetler.
Vergi kanunlarının sıradan bir vatandaşın kolayca anlayamayacağı kadar karmaşık olması da bu sanatın bir parçasıdır. Çeşitli fonlar, harçlar, özel hizmet bedelleri ve "vergi içinde vergi" uygulamaları (örneğin verginin de KDV'sinin alınması) sistemi flulaştırır. Vatandaş tam olarak neye, ne kadar ödediğini takip edemez hale gelir.
Özetle.
Mecazi anlamda kaz yolma sanatı; Mali rasyonalite ile toplumsal psikoloji arasındaki hassas dengeyi yönetmektir. amaç, devletin gelir ihtiyacını karşılarken, toplumun ekonomik olarak "canını yakıyor" hissi uyandırmadan bu süreci yürütmektir.
Belki attığım şeyin maliye ile alakası yok, ancak bu da böyle. Oyun yasakları da böyle adı ve sanı bilinmeyen oyunlardan başlayacak, sonra hepimizin sevdiği oyunlara kadar gelecek.