Bugün 26 Nisan. Her yıl bu tarihte geleneksel ''pilotlar günü'' kutlamaları yapılmaktadır. Bugün Dünya Pilotlar Günü olarak kutlanıyor. Türkiye'nin ilk pilotu Fesa Evrensev, Türkiye’deki ilk uçuşunu 26 Nisan 1912 tarihinde gerçekleştirmiştir.
26 Nisan, ülkemizde 1 numaralı pilot lisansına sahip olan Fesa Evrensev’in Türkiye semalarında ilk uçuşu yaptığı gün olarak kayıtlara geçmiş ve bugünün anısına her 26 Nisan, Pilotlar Günü olarak kutlanır olmuştur.
Dünya Pilotlar Günü tarihi yakın bir zamana uzanıyor. 1878’de dünyaya gelen Türkiye’nin ilk pilotu Fesa Evrensev’in havacılık tarihindeki önemini göz önünde bulunduran Türkiye Havayolu Pilotları Derneği, ilk olarak 2013’te 26 Nisan’ı Pilotlar Günü olarak ilan etti.
Bir yıl sonra, 2014’te, 26 Nisan Dünya Pilotlar Günü olarak kutlandı.
IFALPA dünya pilotlarının benimseyeceği, ortak bir özel gün belirlemenin gerekliliğine karar vermişti. Fesa Evrensev’in ilk uçuş günü olan 26 Nisan’ı, Evrensev’in Türk havacılık tarihindeki önemli yerinin farkındaydılar.Önceleri sadece ülkemizde kutlanan pilotlar günü etkinliği, 2013 yılında Dublin’de yapılan Uluslararası Havayolu Pilot Birlikleri Federasyonu (IFALPA) Genel Kurulu'nda TALPA heyetinin yaptığı önerinin kabul edilmesiyle birlikte artık her yıl 26 Nisan Dünya Pilotlar Günü olarak kutlanmaktadır.
1912 senesi 27 Nisan’ında Hürriyet abidesinde yapılacak olan büyük askeri törene Türk tayyarelerinin de uçarak iştirak etmesine karar verilmiştir. Bunun için hazırlık yapılırken Mart ayında bir gece ansızın çıkan fırtına uçak çadırlarını yıkmış ve çadırların içinde yer alan tayyarelerin kanatlarıyla dümenleri uçulamayacak derecede kırılmıştır.
Bu sıralarda satacağı tayyareler hakkında mukavele yapmakla uğraşan (REP) tayyare fabrikası müdürü ile anlaşılarak alınacak olan iki REP tayyaresinden bir tanesi pilot Gordon Bell ile acele olarak 20 Nisan 1912 tarihinde Yeşilköy’e getirilmiş ve 26 Nisan 1912 de uçularak denenmiştir. Böylece 27 Nisan 1912 tarihinde sabah törene iştiraki sağlanmıştır.
Bu arada aynı gün, 26 Nisan 1912 öğlen vaktinde Tayyareci Yzb. Fesa Bey, Deperdüssen tayyaresi ile Yeşilköy’de bir uçuş gerçekleştirmiştir. Bu uçuş Türk toprakları üzerinde, Türk tayyaresi ile yapılan ilk uçuş olmuş ve böylece ilk uçuşu yapan Türk tayyarecisi olmakla Fesa Evrensev yapmıştır.
(O zamanlara ait temsili fotoğraftır.)
O günkü şartlar ve bu ilk uçuş:
Yeşilköy’de Tayyare Mektebinin Yerinin Belirlenmesi:
20 Mart 1912 tarihinde REP fabrikasından alınan tayyareler için Tayyare sandığından 4000 lira talep edilmiştir. Milletin bu yardımdan başka ordu ve donanma subay ve mensupları altı ayda ödenmek üzere maaşlarının dörtte birini tayyare sandığına vermişlerdir.
Mahmut Şevket Paşa, Hava Okulu ve Merkezi’nin Üsküdar civarında kurulmasını istemiştir. Ancak yapılan incelemelerde, bu bölgede pist yapmak için uygun bir yer bulunamamıştır. Bunun üzerine İstanbul’un Rumeli yakasına geçilerek, uygun bir yer aranmıştır.
Sonuçta, Tayyare Mektebi ve Merkezi için, Yeşilköy’den Safraköy’e İstanbul’dan Küçükçekmece’ye giden yolun kesiştikleri kavşağın kuzey kısmı en uygun yer olarak kabul edilmiştir. Burasının rüzgâr yönü, arazi durumu ve demiryoluna yakınlığı dolayısıyla aranılan nitelikte olduğuna kanaat getirilmiştir.
Bu karar üzerine Belediye Başkanlığı, 6 Nisan 1912 tarihli yazısı ile Genelkurmay Başkanlığı’ndan, Yeşilköy’de yapılacak uçak pistinin yerini belirlemek için bir haritacının gönderilmesini istemiştir.
Düzenlenen plana göre, seçilen bu arazi üzerine yapılacak okulun, aynı zamanda Türk havacılığının merkezi olması öngörülmüştür. Burada pilot, rasıt, makinist yetiştirilmesi hedeflenmiştir. Bundan sonra eleman ve malzeme sağlandıkça Ordu Komutanlıklarına birer bölük, daha sonra da yetişkin personel çoğaldıkça Kolordulara kadar birer tayyare bölüğü dağıtılacaktı.
Kurul tarafından Yeşilköy’de yeri belirlenmiş meydana 1912 ilkbaharında iki hangar yapılmaya başlanmıştır.
Fesa Evrensev Kimdir?
1 numaralı bröveye sahip ilk pilotumuz ve aynı zamanda ilk Türk Hava Yolları Genel Müdürü olan Fesa Evrensev: Fransa’da eğitim almış, yeteneği tartışmasız bir genç pilottu. Buradan 780 numaralı bröve ile mezun olan sertifikalı ilk Türk pilotumuz olan Mehmet Fesa Evrensev, havacılık tarihimizde eşsiz bir yere sahip.Bir döneminde Ruslara esir düştüğü hayatından kısaca bahsedelim:
1878 İstanbul doğumlu ''Mehmet'' Fesa Evrensev, ilk Türk hava pilotu ve Türk Hava Yolları’nın ilk başkanıdır. Galatasaray Lisesi'nin ardından Harp Okulu'na girerek, 1899'da Süvari Teğmeni olarak mezun oldu.
1911'de pilot olmak için yapılan sınavı birincilikle kazandı ve Fransa'ya uçuş eğitimi almak için gönderildi. 1912 yılında yurda dönmesinin ardından, Balkan Savaşı'nda bir takım uçuş görevleri sırasında filo komutanlığı da yaptı.
1. Dünya Savaşı sırasında, Kafkas Cephesi'nde görevlendirildi. Kafkasya'ya giderken Karadeniz'de, Amasra açıklarında bindiği gemi Rusların saldırısına uğradı. Batırılan gemide bulunanların tamamı Ruslar tarafından esir alındı.
Sibirya'da yaklaşık beş yıl süren esaret hayatından kaçarak kurtuldu ve 1920 Haziran ayında yurda döndü.
Türk Kurtuluş Savaşı'na katıldı ve Doğu Cephesi'nde, Büyük Taarruz'dan önce de Batı Cephesi'nde görevlendirildi. Daha sonra İzmir'deki Hava Okulu'na öğretmen olarak atandı. 1925 Kasım ayında emekli oldu.
1933'te Türkiye'nin ilk hava taşımacılığı teşkilatı olan Hava Yolları Devlet İşletme İdaresi'ne yönetici olarak atandı. Bir yıl sonra da Türk Hava Kurumu'nda görevlendirildi.
Türkiye'nin ilk pilotu Fesa Evrensev, 9 Nisan 1951'de öldü.
Aramızda olan/olmayan bütün pilotların ve havacılığa gönül vermiş insanların Dünya Pilotlar Günü olsun!
Son düzenleme:
