İlk olarak, Enver Paşa Almancı değildi. “Nereden biliyorsun?” dersen, Osmanlı Dünya Savaşı’na girmeden önce Almanlara değil, ilk olarak İngilizlerle ittifak kurmak istemişti; ancak nasip olmadı.
İkincisi olarak, Enver Paşa ile Alman hükümeti Gürcistan’da neredeyse birbirleriyle çatışmaya girecekti; çünkü ikisinin de Gürcistan’da çıkarları vardı. Enver Paşa, Almanları tehdit etmişti. Ayrıca Almanlar “Enver Bey” adında bir sigara markası bile üretmişlerdi. Hatta bir ara Enver Paşa ile Alman hükümeti arasında bir dargınlık olduğunda, ona madalya vermişlikleri bile olmuştu.
Üçüncüsü olarak da, sanırsam Alman başkonsolosluğuydu, oradaki bir Alman komutanın dediklerine göre, Enver Paşa ve Osmanlı, Almanya’nın gücünü kullanmaya çalışıyorlardı. Bu komutan, savaş kazanılsa dahi Osmanlı’nın gerekenden fazla şey isteyeceğini söylemişti. Yani kısaca Enver Paşa ve Osmanlı hükümeti, Almanların sevgisinden değil, gücünü kullanıyordu.
Kaynak ise okuduğum Komitenin Kahramanı Enver Paşa kitabıydı. Alman-Türk ilişkilerini öne alan, tarihe merakı olanlara kesinlikle önerdiğim çok güzel bir kitap.
Sarıkamış meselesine gelince, anlatılanların bir kısmı doğru değildir. Sarıkamış Harekâtı’nda Hafız Hakkı Paşa ile Enver Paşa birlikteydi. Enver Paşa’nın fikri, Allahuekber Dağları’nın etrafından dolanarak Rusları pusuya düşürmekti. Eğer bu plan uygulansaydı, savaşın gidişatı büyük ihtimalle değişebilirdi. Ancak Hafız Paşa bu plana uymadı ve dağın etrafından dolanmak yerine doğrudan tepesinden geçmeye çalıştı. Bu nedenle Hafız Hakkı Paşa’nın emrindeki askerler oracıkta dondu. Fakat bu suç, haksız yere Enver Paşa’ya atıldı.
Bu bilginin kaynağı birden fazladır, ancak Enver Paşa hakkında Türkiye’de en bilgili isimlerden biri olan Murat Bardakçı’nın araştırmaları özellikle öne çıkar.
Tarihi TikTok’tan veya Instagram’dan değil, kitaplardan öğrenin. Güvenilir birçok kaynağın anlattıkları, sosyal medyada dolaşan söylentilerle büyük ölçüde çelişiyor.