Rehber Sık karşılaşılan hukuki terimler ve doğru anlamları

REHBERİN AMACI​

Bu rehberin amacı öncelikle günlük hayatta karşılaşılabilecek birtakım hukuki kavramlar hakkında genel anlamda bilgi vermek ve halk arasında yanlış tabir edilen veya yanlış anlamda kullanılan kavramların doğru ifade ediliş şeklini ve doğru anlamlarını belirtmek.

Günümüzde birtakım kişiler tarafından yapılan aramalar ve/veya gönderilen SMS'ler ile vatandaşlar dolandırılmaya çalışılmaktadır. Bu aramalarda ve/veya SMS'lerde ezberden birtakım hukuki kavramlar yanlış anlamda kullanılarak vatandaşlar kandırılmaktadır. Bu sebeple dolandırma eylemlerinde de kullanılan birtakım kavramların doğru anlamlarını da rehberde belirterek sizleri bilinçlendirmek ve dolandırma eylemlerine maruz kaldığınızda bilinçli hareket etmeniz amaçlanmaktadır.

Bu rehber detaylı bir "hukuk sözlüğü" niteliğinde değildir. Zaten piyasada hukuk sözlüğü adı altında birtakım kitaplar bulunmakta. Meraklısı olursa bir tane örnek bırakıyorum. Öğrenciyken de kullanırdık.


Gerek meslek gereği müvekkillerimden gerekse de sanal ortamda sık karşılaştığım kavramları kendimce derledim. Rehberde yer almayan ve merak ettiğiniz kavramları belirtebilirsiniz, belirttiğiniz kavramları ve doğru anlamlarını rehbere eklerim.

Haydi başlayalım!

SIK KARŞILAŞILAN KAVRAMLAR​

UYAP: ​

Adalet Bakanlığı Merkez Teşkilât ve bağlı birimlerinin yargı ve yargı destek faaliyetlerinin hızlı ve etkin bir şekilde otomasyona geçirilmesini amaçlayan bir hizmettir. Bu hizmet sayesinde birçok hukuki işlemin başlatılması, devam ettirilmesi, takip edilmesi ve yine birçok işlemin sanal ortam üzerinden yapılması sağlanmaktadır.

UYAP SMS: ​

Bakanlığın vatandaşları bilgilendirmek üzere kurduğu sistemden biridir. Belli bir ücret karşılığında tarafı olduğunuz dosyalara ilişkin bir gelişme olduğundan bilgilendirme SMS'i alırsınız.

Detaylara bakanlığa ait aşağıdaki linkten bakabilirsiniz.

Dava: ​

Bir uyuşmazlığın çözümü için başvurulan hukuki bir yollardan biridir. "Davalar" mahkemelerde görülür. Bu yüzden size bir "davadan" bahsedildiği senaryoda illaki bir mahkeme ve mahkemece bu dava dosyasına verilen bir dosya numarası vardır. Dosyada karar verilmişse bir de karar numarası verilir. Tarafı olduğunuz bir dava dosyası varsa bu dosya mutlaka UYAP sisteminde görünür. Dosya durumu açık veya kapalı olsun fark etmez, UYAP'ta görünmeyen bir "dava" olamaz. Tarafı olduğunuz bir dava sebebiyle sizden para talep eden kişiler olduğunda öncelikle UYAP Vatandaş Portal üzerinden böyle bir dava olup olmadığını kontrol edin. Bir ödeme yapmayın.

Hakim: ​

Mahkemelerdeki "davalara" bakan, yargılamaları yapan kişidir. Hiçbir hakim yargılama esnasında gerekli olan masraflar dışında sizden şahsen para istemez.

İcra Takibi:​

Bir uyuşmazlığın çözümü için başvurulan hukuki bir yollardan bir diğeridir. İcra takipleri "icra dairelerince" yürütülür. Bir "icra takibinden" bahsedildiği senaryoda illaki bir icra dairesi bu icra dosyasına verilen bir dosya numarası vardır. Tarafı olduğunuz bir icra dosyası varsa bu dosya mutlaka UYAP sisteminde görünür. Dosya durumu açık veya kapalı olsun fark etmez, UYAP'ta görünmeyen bir "icra takibi" olamaz.

İcra Davası:​

Böyle bir tabirin hukuki karşılığı yok. Halk arasında bu tabir genelde "icra takipleri" için kullanılır.

Soruşturma:​

Bir uyuşmazlığın çözümü için başvurulan hukuki bir yollardan bir diğeridir. Soruşturmalar Cumhuriyet Başsavcılıkları tarafından yürütülür. Bir suçun soruşturulmasını ifade eder. Cumhuriyet Başsavcılıkları bürolardan oluşur ve her büro farklı tipteki suçları soruşturur. Örneğin "Memur Suçları Soruşturma Bürosu" veya "Aile İçi Şiddet Bürosu" gibi. Bir soruşturmadan bahsedildiği senaryoda illaki bir soruşturma dosyası vardır ve bu dosyaya ait soruşturma numarası bulunmaktadır. Maalesef soruşturma dosyaları UYAP Vatandaş Portal sisteminde görünmez. Ancak tarafı olduğunuz soruşturma dosyalarına muhakkak ilgili adliyeden ulaşabilirsiniz. Tarafı olduğunuz bir dava sebebiyle sizden para talep eden kişiler olduğunda öncelikle ilgili adliyeye giderek böyle bir soruşturma olup olmadığını kontrol edin. Bir ödeme yapmayın.

Savcı:​

Soruşturma dosyasını yürüten kişidir. Hiçbir savcı sizden bir soruşturma dosyası için para istemez.

Şikâyet:​

Bir soruşturmaya başlatan eylemdir. Yazılı veya sözlü de yapılabilir. Şikayetler polise veya nöbetçi Cumhuriyet Başsavcılıklarına yapılır.

İhbar:​

Bir soruşturmaya başlatan eylemdir. Yazılı veya sözlü de yapılabilir. Şikayetler polise veya nöbetçi Cumhuriyet Başsavcılıklarına yapılır.

Suç Duyurusu:​

Halk arasında kullanılan bu tabirin esasen hukuki karşılığı yoktur. "suç duyurusu" tabirinden kastedilen şey aslında yukarıda bahsedilen "şikayet" ve/veya "ihbar" eylemidir.

İddianame:​

Savcıların soruşturma neticesinde suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluştuğuna kanaat getirirse şüpheliler hakkında düzenledikleri ve ceza davası açarken düzenledikleri belge.

Takipsizlik Kararı: ​

Esasen bu kavramın doğru adı "Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar" idir. Halk arasında takipsizlik kararı denilmektedir. Savcıların soruşturma neticesinde suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşmadığına kanaat getirirse bu karar verilir ve ceza davası açılmaz.

Kovuşturma: ​

Bir ceza yargılamasının "dava" aşamasıdır. Ceza yargılaması "soruşturma" ve "kovuşturma" olmak üzere 2 aşamadan oluyor genel olarak.

Uzlaştırma: ​

Bir soruşturma aşamasıdır. Bazı suçlar uzlaştırmaya tâbidir. Uzlaşmaya tâbi dosyalar uzlaştırma bürosuna sevk edilir. Taraflar uzlaştırılmaya çalışılır. Uzlaşma olmazsa savcı soruşturmaya devam eder ve iddianame yazarak ceza davası açar. Uzlaştırma aşamasında soruşturma dosyasından ayrı bir "uzlaştırma dosyası" açılır ve bir dosya numarası verilir. Uzlaştırma dosyaları UYAP Vatandaş Portal sisteminde görünmez. Ancak tarafı olduğunuz uzlaştırma dosyalarına muhakkak ilgili adliyeden ulaşabilirsiniz.

Günümüzde "uzlaştırma dosyası" tabiri kullanılarak vatandaşları dolandırmaya çalışan kişiler vardır. Uzlaştırma dosyaları sebebiyle hiçbir memur, polis, savcı, uzlaştırmacı ve/veya avukat sizden para istemez. Uzlaştırma dosyanız sebebiyle devlete herhangi bir para veya "para cezası" ödemezsiniz. Sizden herhangi bir uzlaştırma dosyası sebebiyle para isteyen, para cezasından bahseden kişilere asla inanmayın. Tarafı olduğunuz bir uzlaştırma sebebiyle sizden para talep eden kişiler olduğunda öncelikle ilgili adliyeye giderek böyle bir uzlaştırma dosyası olup olmadığını kontrol edin. Bir ödeme yapmayın.

Uzlaştırmacı: ​

Uzlaştırma dosyasına atanan ve bir soruşturma dosyasındaki mağdur ve şüphelileri uzlaştırmaya çalışan, savcı tarafından atanan kişidir. Bu bir meslek grubudur ve bu kişilerin bakanlık nezdinde bir sicili bulunmaktadır. Bu kişilerin gerçekten uzlaştırmacı olup olmadığını bakanlık bünyesindeki herkese açık uzlaştırmacı listesinden kontrol edebilirsiniz. Linki aşağıya bırakıyorum. Sizi bir "uzlaştırmacı" aradığı zaman aşağıdaki linkten ilgili adliyeyi seçerek listelenen uzlaştırmacılar arasından kontrol sağlayabilirsiniz.

Arabuluculuk: ​

Bir uyuşmazlığın çözümü için başvurulan hukuki bir yollardan bir diğeridir. Bazı "hukuk davalarında" dava açmadan önce başvurulması zorunlu olan bir aşamadır. Arabuluculuk aşamasında taraflar uyuşmazlık konusunda hakkında anlaşmaya çalışır. Anlaşma sağlanmazsa başvurucu taraf dava açmaya hak kazanır.

Arabulucu: ​

Arabuluculuk dosyalarını yürüten kişidir. Bir "hakim" değildir. Yargılama yapmaz. Sadece tarafları anlaştırmaya çalışır. Bakanlık tarafından atanır ve bakanlık bünyesinde bir sicile sahiptir. Bir kişinin gerçekten arabulucu olup olmadığını aşağıdaki bakanlığa ait linkten öğrenebilirsiniz. İlgili yerleri doldurup arama yapıp kontrol edebilirsiniz.


Günümüzde arabuluculuk kavramı da kullanılarak vatandaşlar dolandırılmaya çalışılmaktadır. Hiçbir arabulucu sizin bir "para cezanızın" olduğundan bahisle "para cezası" ödemenizi istemez. Dikkat edin. Tarafı olduğunuz bir dava sebebiyle sizden para talep eden kişiler olduğunda öncelikle UYAP Vatandaş Portal üzerinden böyle bir arabuluculuk dosyası olup olmadığını kontrol edin. Bir ödeme yapmayın.

İlk Derece Mahkemesi: ​

Davalarda yargılamayı yapan yerel mahkemelerdir. Örneğin: Ankara 5. Aile Mahkemesi veya İstanbul 23. Asliye Hukuk Mahkemesi gibi.

İstinaf Mahkemesi: ​

İlk derece mahkemelerinin vermiş olduğu kararlara karşı itiraz edildiğinde itirazları inceleyen mercidir. Esasen "Bölge Adliye Mahkemesi" ve "Bölge İdare Mahkemesi" olarak tabi edilir. Örneğin Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesi veya İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi gibi.

Yargıtay: ​

Bölge adliye mahkemelerinin (istinaf mahkemelerinin) vermiş olduğu kararlara karşı itiraz edildiğinde itirazları inceleyen mercidir. Kendi içinde hukuk ve ceza dairelerine ayrılır. Örneğin Yargıtay 5. Ceza Dairesi veya Yargıtay 2. Hukuk Dairesi gibi.

TALEP ÜZERİNE AÇIKLANAN KAVRAMLAR​

Zapt Etmek: ​

El koymak demektir. Kural olarak bir mahkeme kararı gerektirir. Ancak gecikmesinde sakın bulunan durumlarda sonradan hakimin onayına sunulmak şartıyla savcılar da el koyma kararı verebilmektedir.

Cebir: ​

Hukuktaki anlamı zor kullanmadır. Genellikle fiili bir eylem kastedilir. Örneğin bir yaralama eylemi cebirdir.

Mücbir Sebep: ​

Öngörülemeyen ve kontrol dışı gelişen bir zorunluluk halidir.

Müeyyide: ​

Yaptırım demektir.

Mülga: ​

Varlığı kaldırılan anlamı taşımaktadır. Genellikle bir kanun veya yönetmelikten bahsederken duyabilirsiniz. Bir mülga kanundan bahsediliyorsa o kanun artık yürürlükte bulunmamaktadır.

UYAP VATANDAŞ PORTAL KULLANIMI​

Yukarıda bazı kavramları açıklarken UYAP üzerinden kontrol etmeniz konusunda bazı telkinlerde bulundum. UYAP Vatandaş Portal kullanımı için zaten bir rehber yapmıştım. Aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.

SON SÖZLER​

Özellikle bir dolandırma eylemine maruz kaldığınızda duyacağınız kavramları açıklamaya çalıştım. Bu kavramları doğru şekilde öğrenmeniz sizi dolandırma eylemlerine karşı bir nebze olsun koruyacaktır. Hiçbir zaman tanımadığınız bir telefon konuşmasında veya bir SMS'te duyduğunuz, gördüğünüz ve anlamını tam bilmediğiniz hukuki terimlerden korkarak sizden para isteyenlere herhangi bir ödeme yapmayın. Şüpheci olun.

Ayrıca her konuda olduğu gibi hukuki konularda da bu işin profesyoneli olan avukatlardan mutlaka hukuki destek almaya gayret edin. Vatandaşlar genel itibariyle hukuki yardımın karşılığı olarak ödenecek ücretler sebebiyle bu yolu fazla tercih etmemekte. Ancak bütçeniz dahilinde olabildiğince bir avukattan hukuki destek almaya çalışın.

Unutmayın, bir avukata danışmamak danışmaktan daha çok maliyetlidir.

İyi Sosyaller!