Evrimle ilgili yeni makale; %1 Efsanesi Çöküyor mu?

MeReKGs67 · 3 Ocak 2026

2025 Nisan ayında Nature dergisi "Complete sequencing of ape genomes" adlı bir makale yayınlamış. Buradan ulaşabilirsiniz makaleye. Benim ilgilimi çekti. Sizle de paylaşmak istedim. Bu Evrim Ağacı'nın videosunu hatırlıyorum. Daha ilk çıktığı zaman izlemiştim, pek aklıma yatmamıştı sözler köşküne cevap olarak çekmişti o videoyu. Sonra da Evrim Ağacı'nın o uzun videosuna cevap olarak şimdi ki adıyla Kafile kanalı video çekmişti. Taa o zamanki videoya güzel bir cevap olmuş diyebilirim.

NotebookLM'e de bu başlık bağlamında bu konuyu sordum şöyle dedi:

Harika bir başlık seçimi. "Yüzde 1 Efsanesi" genellikle insan ve şempanze arasındaki genetik benzerliğin %98-99 olduğu söylemine atıfta bulunur. Elimizdeki yeni Nature makalesi, daha önce okunamayan karmaşık bölgeleri ilk kez çözerek, bu benzerlik oranının "yapısal" olarak sanılandan çok daha karmaşık ve farklı olduğunu kanıtlıyor.

Başlığınıza ve forum formatına uygun, bilimsel verileri çarpıcı bir dille sunan taslağı aşağıda bulabilirsiniz:

Konu Başlığı: "%1 Efsanesi Çöküyor mu?" Evrimle ilgili yeni makale yayınlandı.

Metin:

Yıllardır hepimize insan ve şempanze DNA'sının %99 oranında aynı olduğu söylendi. Ancak Nature dergisinde 9 Nisan 2025'te yayınlanan devrim niteliğindeki yeni bir çalışma, bu oranın hikayenin tamamını anlatmadığını, hatta büyük resmi gizlediğini ortaya koyuyor.

Bilim insanları ilk kez şempanze, bonobo, goril ve orangutanların genomlarını "uçtan uca" (Telomere-to-Telomere) ve hiç boşluk bırakmadan dizilediler. Bu çalışma, daha önceki teknolojilerin okuyamadığı ve genelde "çöp DNA" ya da "karanlık madde" denilip geçilen, ancak genomun %10-15'ini oluşturan en karmaşık bölgeleri gün yüzüne çıkardı.

Sonuçlar, "Sadece %1 fark var" efsanesini teknik olarak şu verilerle sarsıyor:

1. Fark Sandığımızdan 5 ila 15 Kat Daha Büyük Olabilir Eskiden sadece tek harf değişikliklerine (baz çifti değişimlerine) bakılıyordu. Ancak bu yeni çalışma, genomdaki büyük kopmaların, eklemelerin ve boşlukların (gap divergence) hesaba katıldığında, farkın tek harf değişimlerine kıyasla 5 ila 15 kat daha fazla DNA bölgesini etkilediğini gösteriyor. Yani, yüzeysel benzerlik derin yapısal farklılıkları maskeliyormuş.

2. İnsan Referanslı Okuma Hatası Bitti Eskiden maymun genomları, insan genom şablonunun üzerine oturtularak okunmaya çalışılıyordu. Bu da insana benzemeyen kısımların yok sayılmasına (bias) neden oluyordu. Bu çalışma, her türe özel "tarafsız" bir referans oluşturarak, insan genomunda hiç karşılığı olmayan, türe özgü binlerce yeni gen ve yapısal varyasyon buldu.

3. "Karanlık Madde"deki Dev Farklar Makale, genomun en zorlu bölgeleri olan sentromerlerin ve tekrarlayan dizilerin türler arasında inanılmaz bir hızla değiştiğini kanıtladı. Örneğin:

Bonoboların kromozomlarının yarısında, şempanze ve insanlardan tamamen farklı olarak "minisentromer" adı verilen çok küçük yapılar evrimleşmiş.
İnsan beyninin evrimiyle ilişkilendirilen bazı gen ailelerinin (NOTCH2NL gibi), aslında bu karmaşık ve daha önce haritalanamayan bölgelerde saklandığı ve türlere göre büyük değişimler gösterdiği anlaşıldı.

Özetle: Bu makale evrimi reddetmiyor, aksine insan ve diğer büyük maymunlar arasındaki ayrışmanın sanılandan çok daha karmaşık, çok daha dinamik ve "sadece %1" diyerek geçiştirilemeyecek kadar derin yapısal farklara dayandığını gösteriyor.

Kaynak: Complete sequencing of ape genomes, Nature (2025).

Tavsiye: Forumdaki tartışmanın seyrine göre, makalenin özellikle "Structural Variation" (Yapısal Varyasyon) kısmına odaklanarak, tekil harf benzerliğinin (SNP) biyolojik farkı açıklamada yetersiz kaldığını vurgulayabilirsin.

199 · 3 Ocak 2026

Her ne kadar insanlar ve şempanzelerin ortak atası aynı olsa benzerlik oranının %99 olmasının imkânı yok. Sonuçta milyonlarca yıl önce birbirlerinden ayrıldılar. %99 demek bütün her şeyi neredeyse aynı demek ki insanlar ve şempanzelerin yapısı çok farklı. Ben bu evrim şeyinden çok anlamam hatta neredeyse hiç anlamam sadece fikirlerimi söyledim.

Heitaus · 3 Ocak 2026

Bir doğru bilgi gelir, önceki doğru bilgiyi çürütür. Yıllardır bilim dünyası böyle işliyor zaten, evrim reddedilemeyecek bir gerçek. 50 yıl öncesi ile şu anki bilim aynı mı? Değil. Videoyu izlemedim, %1 olayı çürümüş mü araştırmadım, değinmek istediğim şey; en ufak bir şey çürütülünce tüm her şey yalan olmuyor ve yorumdakiler bundan bihaber. Bilim, kendini çürütmek için var. Neyse...

Morthunel · 3 Ocak 2026

Heitaus dedi:
Bir doğru bilgi gelir, önceki doğru bilgiyi çürütür.

Teoriler öyledir. Mesela Einstein, 1905 yılında izafiyet teorisini ortaya attı. Hâlâ çözen yok. Kanunlar da bana göre değişir. Bir şey yapılana kadar imkânsızdır. Örneğin; yer çekimi kanunu.

Heitaus · 3 Ocak 2026

Morthunel dedi:
Teoriler öyledir. Mesela Einstein, 1905 yılında İzafiyet Teorisi'ni ortaya attı. Hâlâ çözen yok. Kanunlar da bana göre değişir. Bir şey yapılana kadar imkânsızdır. Örneğin; Yer Çekimi Kanunu.

"Evrim Teorisi"

WebSmith · 3 Ocak 2026

Compared with recent reports, these values represent a 7.5% increase in autosomal ILS, results that are in part due to the inclusion of more repetitive DNA.
Consequently, we estimated that the human–chimpanzee–bonobo ancestral population size (average Ne = 198,000) is larger than that of the human–chimpanzee–gorilla ancestor (Ne = 132,000)

Kısaca; evrim çürümedi, evrim daha da güçlendi. Emeği olan bilim insanlarına saygılarla... İnsanlık sizin sayenizde çok daha güçlü, hepinize teşekkür ederiz.

ZCPS21 · 4 Ocak 2026

50 yıl önce ortaya atılan teoriler bugün tutarlı olmayabilir, bilim söz konusu olunca teorilerin çürümesi gibi bu tür durumlar olağan ama ilgimi çeken husus genetiğin incelenmesi ve müdahele edebilecek bir teknolojiye sahip olunması oldu.

Şimdiden genetik haritasına müdahele edilebiliyorsa bir 50 yıl sonra ne olacağını kestirmek güç.

Hui · 4 Ocak 2026

WebSmith dedi:
Compared with recent reports, these values represent a 7.5% increase in autosomal ıls, results that are in part due to the inclusion of more repetitive DNA.
Consequently, we estimated that the human–chimpanzee–bonobo ancestral population size (average ne = 198, 000) is larger than that of the human–chimpanzee–gorilla ancestor (ne = 132, 000)

Kısaca; evrim çürümedi, evrim daha da güçlendi. Emeği olan bilim insanlarına saygılarla... İnsanlık sizin sayenizde çok daha güçlü, hepinize teşekkür ederiz.

Genetik kodta. Bir tek harf değişimi bile bir proteini tamamen farklı yapabilir. Örneğin orak hücre anemisi gibi, insan genomu 3 milyar baz çifti uzunluğunda. İnsan ile şempanze arasındaki yaklaşık 98–99 % benzerlik 36 milyon civarında farklı harf (baz çifti) demek. Bu da yüzdelik olarak küçük bir fark olmasına rağmen sayısal olarak çok büyük bir farktır. Özetleyecek olursak bir haf zerresi değiştiğinde kürre farklı şekilde var oluyor. İnsanın kendi kendine evrim sonucu mu yoksa evrim kullanan kudretli biri tarafından mı şekillendirildiği ya da bu %1-2 gibi küçük ama devasa farkı farklı yorumlayıp insanın hiç evrim ile alakası olmadığı sorusu kişinin kendi varlık boyutunda ki muhakemesine bağlı. Ben teist biri olarak felsefi temellendirmeler ile insanın evrimle değil özen ile bir yaratıcının eseri olduğu kanaatindeyim.

Morthunel dedi:
Teoriler öyledir. Mesela Einstein, 1905 yılında izafiyet teorisini ortaya attı. Hâlâ çözen yok. Kanunlar da bana göre değişir. Bir şey yapılana kadar imkânsızdır. Örneğin; yer çekimi kanunu.

Teoriler zaten sonuç değil değişmesi normal ama kanunlar değişemez. Yer çekimi kanunu değişmedi sadece artık farklı açıklama yapılıyor çünkü eskisi doğru açıklama değildi. Örneğin Ateş yakar! bu yakma kanundur değişmez.

BERWAR · 27 Şubat 2026

Technopat'a bu konuyu yazmıştı sözde. Amacının ne olduğunu çok iyi biliyorum da neyse. Oraya yazdığımı buraya yazayım.

Bir şey sana mantıklı gelmiyorsa diye o şey gerçek olmuyor demek değildir. Evrim de senin mantığına bakmaz. Bilimsel gerçekler sizin saçma sapan fikirlerinizden bağımsız olarak var olur bunu öğrenin önce. Bu saçma başlığı attığına göre de sende art niyet ararım ben.

Youtube'dan da video atarak evrim çürütülemeyeceğini de anlayın. İşin doğrusu da hiçbir zaman çürütemezsiniz de onu da anlayın. Evrim bir yasadır, yasayı değiştiremezsin. Teori güncellenmeye açıktır zaten, evrim teorisi de her sene güncellenerek ilerlemeye devam edecek ve de gerçekliğini yitirmeyecek.

Konuya döneceksem %98.5 benzerliğimiz hizalanmış farklılaşma dediğimiz gen diziliminden geliyor ve bu bir gerçek. Bu makalede bahsedilen değerler hizalanmış farklılaşma gen dizilimini temel almıyor. Boşluk farklılaşması denen bir dizilimi ele alıyor.

İnsan ve şempanze arasındaki boşluk farklılaşmasının bu kadar yüksek olduğu fikri de yeni değil ayrıca. Siz hatta iki insan arasında da boşluk farklılaşması ölçerseniz bu fark %5-10 arasında farklılık gösterecektir.

Boşluk farklılaşması da geçerli bir gen dizilimi aracı değildir. Pek çok kusuru var. Ayrıca en doğru bilgi kaynağımız bile olsaydı evrim ile ilgili ortada bir sorun yoktur.

Değil isterse %16, %1 benzerlik bile olsa bu bir şeyi çürütmez, değiştirmez. Doğadaki tüm canlılar tek bir atadan gelir ve tüm canlılar birbiriyle akrabadır.

Evrimde %1-1.5 fark gibi gen farklıların da türler arasında büyük farklılıklara etkisi var. O size küçük gelen ibareler görünüş olarak bambaşka canlıların olmasına sebebiyet veriyor.

Son olarak da Einstein, Newton'un kuramını geliştirdiğinde elmalar ağaçlardan düşmeyi bırakmadı. Aynı şekilde birisi Darwin'in kuramını geliştirdiğinde de(o tarihten itibaren de geliştiriliyor her yıl) canlılar evrimleşmeyi bırakmayacak.

199 dedi:
Ben bu evrim şeyinden çok anlamam hatta neredeyse hiç anlamam sadece fikirlerimi söyledim.

Yazdığın şeyden o anlaşılıyor zaten.

199 dedi:
Her ne kadar insanlar ve şempanzelerin ortak atası aynı olsa benzerlik oranının %99 olmasının imkânı yok. Sonuçta milyonlarca yıl önce birbirlerinden ayrıldılar. %99 demek bütün her şeyi neredeyse aynı demek ki insanlar ve şempanzelerin yapısı çok farklı.

Hem kanıtın yok, hem bilmiyorsun hem de diyorsun böyle bir şeyin imkanı yok. Bal gibi de var imkanı ve bu bilimsel bir gerçektir. Evrimdeki %1'lik farklar bile görünüş olarak çok büyük fark yaratır.

Seni küçümsemek için demiyorum bunları yanlış anlama ama konuya hakim olduktan sonra fikir belirtmeniz daha iyi olur. Evrim senin mantığına uyup uymadığıyla ilgilenmez.

ZCPS21 dedi:
Şimdiden genetik haritasına müdahele edilebiliyorsa bir 50 yıl sonra ne olacağını kestirmek güç.

CRISPR teknolojisi çok daha ileri seviyeye gelecek. Şu an en büyük sıkıntı bir geni değiştirdiğinde zincirleme reaksiyon verebiliyor olması. Onları daha çözemedik tam.

Oğuz5 · 27 Şubat 2026

Şu iki üç evrim ağacı videosu izleyip yorum yapanlar sıktı artık.

Evrimle ilgili yeni makale; %1 Efsanesi Çöküyor mu?

Detaylar

MeReKGs67

Uzman

199

Bilgin

Heitaus

Uzman

Morthunel

Üstün

Heitaus

Uzman

WebSmith

Deneyimli

ZCPS21

Üstün

Hui

Uzman

BERWAR

Yetkin

Oğuz5

Gelişen

Benzer konular

Yeni konular

Yeni mesajlar