Konu Başlıkları Gizle
- 1 Termal Macun Nedir? Termal Macun Ne İşe Yarar?
-
2
Termal Macunların Üstünde Yazan Kavramlar ve Anlamları
- 2.1 A) Isıl İletkenlik
- 2.2 B) Termal Direnç
- 2.3 C) Yoğunluk
- 2.4 D) Viskozite
- 2.5 E) Çalışma Sıcaklığı
- 2.6 F) Elektrik İletkenliği:
- 2.7 G) Zararsızlık Durumu
- 3 Pump-out etkisi nedir? Neden olur? Nasıl önlenir?
- 4 Her Termal Macun Her Sistemde Kullanılır mı?
-
5
Termal Macunlar Hakkında Hurafeler ve Gerçekler
- 5.1 1) Termal Macunun Isı İletimi Ne Kadar Yüksekse O Kadar Kalitelidir
- 5.2 2) Beyaz Renkli Termal Macun Dandiktir
- 5.3 3) Altın ve Gümüş İçeren Macunlar En İyileridir.
- 5.4 4) Termal Macun Laptoplarda Altı Ayda Bir Değiştirilmelidir.
- 5.5 5) Termal Macun Tek Kullanımlıktır. Oksitlenir.
- 5.6 6) Termal Macun Kıvamı Kalınsa Bozulmuştur
- 5.7 7) En İyi Yayma Şekli
- 6 Diğer Isı İletim Çözümleri
Selam, yine ben. Forumun kısmen gıcık ve meraklı elemanı olarak karşınızdayım.
Ee, nasılsınız? Hayat nasıl gidiyor, herkes istediği sistemleri aldı mı? Umarım cihazlarınıza bebek gibi bakıyorsunuzdur, zira bu aralar ihtiyacınız olacak.
Neyse, boş yapmadan, hayatınızda gördüğünüz en büyük işsizlik örneği ile karşınızdayım.
Bir termal macun rehberi ile...
Technopat döneminden bilenler biliyor benim rehberlerim genelde uzun olurlar, ki ben bu konudan nefret ederim ama yapacak bir şey yok dostlar, ben de böyle değişik biriyim işte.
Normalde bu içeriği bir video için yazacaktım ama daha sonra ses kaydında yaşanan bazı sorunlar ve İzmir'in cehennem gibi sıcakları sağ olsun beni bayağı bir geciktirdi. Daha sonra laptop değiştirdim falan derken, anladınız işte o video yalan oldu. Ben de madem videoyu yapamıyorum o zaman baştan aşağı elden geçireyim de bunu bir rehbere çevireyim dedim.
Başlıktan da anladığınız üzere bu bir termal macun rehberi olacak. Yine de bunu sadece termal macun rehberi olarak hazırlamak yeterli olmayacağından ve rehber yazmak hayatta en nefret ettiğim şeylerden biri olduğu için tek celsede hepsini halletmek istediğimden, diğer soğutma çözümlerinden de bahsedeceğim.
Rehberi birkaç ana konuya ve o ana konuların altında başka konulara ayırdım. Değineceğimiz ana konular sırasıyla şöyle:
Fazla kompleks gözüktüğünün farkındayım ama elimden geldiğince anlayabileceğiniz bir hale getirmeye çalışacağım. Kabir azabı uzunluğunda bir rehber hazırlamak istemediğimden ilk yazımın üzerine bayağı bir düzenleme çektim ve kısalttım. Evet, bu çok ama çok daha uzun bir rehberdi.
En mağara adamı anlatımıyla genel kullanımı, ekran kartı ve işlemcinin çipinin aşırı ısınıp hasar görmesini veya yanmasını engellemek için kullanılır. "Genellikle" yalıtkan bir formüle sahip olsalar da bazen yanlış kullanım ciddi sorunlar çıkarabilir.
Resim abartılı bir örnektir, kalp krizi geçirmeyin
Ne alaka, nasıl yanlış kullanabilirim demeyin, özellikle laptop kullanıcıları bu konuda çok hata yapıyor.
Termal macunlar genellikle silikon bazlı bir polimer içine metal oksit tozları, seramik partikülleri, karbon veya elmas partiküllerin katılmasıyla yapılır. Ama seramik içeren termal macunları görmezden gelebiliriz çünkü Türkiye'de bunları bulmak şu aralar iğneyi iplikten geçirmekten daha zordur ve bulsanız bile muhtemelen fahiş fiyatlar ödeyeceksiniz. O yüzden konudan sapmadan devam edelim.
Bazen bu termal macunlar saf metaller de içerebilir. Hani size genellikle yalıtkan bir formülle hazırlanmışlardır demiştim ya? Ha işte, bu saf metal içeren macunlar birer istisnadır. Isıyı iletirler ama ısıyı ilettikleri kadar elektrik de iletirler. Yani olur da anakartınıza ve kırıntı kadar bir devre parçasının üzerine gelirse sizi ciddi anlamda üzebilir. Genellikle altın, gümüş veya bakır içerikli olurlar. Temizlemesi de oldukça zor olduğundan ve çok dağıldıklarından kullanmanızı önermiyorum.
Dipnot: metal oksit içeren macunlar “çoğunlukla” elektriği iletmez. İstisnalar var elbette ama siz kalkıp Arctic Silver 5'e dünya kadar para bayılıp kullanmayacaksanız, piyasadaki macunlarda kullanılan çeşitleri güvenlidir. Siz yine de nerede kullandığınıza dikkat edin.
Macunun belli nedenlerden dolayı formunu yitirmesi sonucu işlemci veya ekran kartı yüzeyinden kenarlara taşmasıdır. Isınan yüzey ve soğutucu arasında yaşanan genleşme ve büzüşme nedeniyle yaşanır. Laptop kullanıcılarının baş belasıdır.
Tek bir nedenden değil, birden fazla nedenden kaynaklanabilir. Aklıma gelen ve bildiğim bütün nedenleri teker teker yazacağım:
Eğer söz laptop 30 Watt ve altında düşük güç tüketiyorsa veya eski bir cihazsa, kullanım amacına göre ortalama ısı iletkenliğine sahip; hafif düşük veya ortalama viskoziteli kaliteli bir macun iş görecektir, daha fazlasına çıkmanız normalde gereksizdir ama ileriye dönük bir bilgisayar alma planınız varsa bu size kalmış.
Eğer cihazınız kısmen modern ama 6-7 yıllık bir cihazsa, çok oyun oynamıyorsanız ortalamanın biraz üstünde ısı iletimine sahip ortalama oranda viskoz bir macun iş görecektir. Eğer sık sık oyun oynuyorsanız ve ekran kartınız da GTX10 veya 16 serisi ise, daha koyu kıvamlı ve ısı iletimi biraz daha yüksek bir macun işinizi görecektir, ancak çimento kıvamına yine de ihtiyacınız yok.
Cihazınız 11. Nesil Intel, dengi ve daha üstü ise burada gerçek anlamda yüksek ısı iletimi ve gerçekten katı, hatta bazen çimento kıvamında macunlara ihtiyacınız olabilir. Çünkü Intel tarafında 100°C, AMD tarafında 102-105 °C derece gibi akıl almaz ısılar söz konusu ve bunu macunla dizginlemek de neredeyse imkansız. Rehberin ilerleyen kısımlarında sizlere daha farklı çözümler de sunacağım, onlara bakabilirsiniz.
Dipnot: Bu dediğim Ryzen 3000 serisi mobil işlemciler için geçerli değildir. Ryzen 3000 serisi laptoplarda köpek gibi ısınma kaynaklı pump-out sıkıntısı yaşandığını birçok yerde okudum, bu nedenle kalın kıvamlı bir macun sürmeniz naçizane tavsiyemdir.
Hayatımda yazdığım en uzun ve muhtemelen bir daha yapmayacağım bir rehberin sonuna geldik. Atladığım bazı çözümler olabilir, affınıza sığınarak, artık yoruldum. Umarım birilerinin işine yarar da boşuna yazdığımızla kalmayız.
Kendinize iyi bakın, görüşürüz
Ee, nasılsınız? Hayat nasıl gidiyor, herkes istediği sistemleri aldı mı? Umarım cihazlarınıza bebek gibi bakıyorsunuzdur, zira bu aralar ihtiyacınız olacak.
Neyse, boş yapmadan, hayatınızda gördüğünüz en büyük işsizlik örneği ile karşınızdayım.
Bir termal macun rehberi ile...
Technopat döneminden bilenler biliyor benim rehberlerim genelde uzun olurlar, ki ben bu konudan nefret ederim ama yapacak bir şey yok dostlar, ben de böyle değişik biriyim işte.
Normalde bu içeriği bir video için yazacaktım ama daha sonra ses kaydında yaşanan bazı sorunlar ve İzmir'in cehennem gibi sıcakları sağ olsun beni bayağı bir geciktirdi. Daha sonra laptop değiştirdim falan derken, anladınız işte o video yalan oldu. Ben de madem videoyu yapamıyorum o zaman baştan aşağı elden geçireyim de bunu bir rehbere çevireyim dedim.
Başlıktan da anladığınız üzere bu bir termal macun rehberi olacak. Yine de bunu sadece termal macun rehberi olarak hazırlamak yeterli olmayacağından ve rehber yazmak hayatta en nefret ettiğim şeylerden biri olduğu için tek celsede hepsini halletmek istediğimden, diğer soğutma çözümlerinden de bahsedeceğim.
Rehberi birkaç ana konuya ve o ana konuların altında başka konulara ayırdım. Değineceğimiz ana konular sırasıyla şöyle:
- Termal macun nedir ve ne işe yarar?
- Termal macunların üstünde yazan kavramlar ne anlama gelir?
- Pump-out etkisi nedir? Neden olur ve nasıl önlenir?
- Her termal macun her sistemde kullanılabilir mi?
- Termal macunlar hakkında hurafeler ve gerçekler
- Diğer ısı iletim çözümleri nelerdir?
Fazla kompleks gözüktüğünün farkındayım ama elimden geldiğince anlayabileceğiniz bir hale getirmeye çalışacağım. Kabir azabı uzunluğunda bir rehber hazırlamak istemediğimden ilk yazımın üzerine bayağı bir düzenleme çektim ve kısalttım. Evet, bu çok ama çok daha uzun bir rehberdi.
Termal Macun Nedir? Termal Macun Ne İşe Yarar?
Tekerleği sıfırdan icat etmeden anlatacaksak bilgisayarlarda işlemci veya ekran kartı yüzeyi ve soğutucu blok arasındaki hava boşluklarını kapatan ve ısı transferini iyileştirmeyi sağlayan bir bileşiktir. Farklı alanlarda da kullanılsa da bizim ana konumuz bilgisayarlar olduğundan, bilgisayardaki kullanımına değineceğim.
En mağara adamı anlatımıyla genel kullanımı, ekran kartı ve işlemcinin çipinin aşırı ısınıp hasar görmesini veya yanmasını engellemek için kullanılır. "Genellikle" yalıtkan bir formüle sahip olsalar da bazen yanlış kullanım ciddi sorunlar çıkarabilir.
Resim abartılı bir örnektir, kalp krizi geçirmeyin
Ne alaka, nasıl yanlış kullanabilirim demeyin, özellikle laptop kullanıcıları bu konuda çok hata yapıyor.
Termal macunlar genellikle silikon bazlı bir polimer içine metal oksit tozları, seramik partikülleri, karbon veya elmas partiküllerin katılmasıyla yapılır. Ama seramik içeren termal macunları görmezden gelebiliriz çünkü Türkiye'de bunları bulmak şu aralar iğneyi iplikten geçirmekten daha zordur ve bulsanız bile muhtemelen fahiş fiyatlar ödeyeceksiniz. O yüzden konudan sapmadan devam edelim.
Bazen bu termal macunlar saf metaller de içerebilir. Hani size genellikle yalıtkan bir formülle hazırlanmışlardır demiştim ya? Ha işte, bu saf metal içeren macunlar birer istisnadır. Isıyı iletirler ama ısıyı ilettikleri kadar elektrik de iletirler. Yani olur da anakartınıza ve kırıntı kadar bir devre parçasının üzerine gelirse sizi ciddi anlamda üzebilir. Genellikle altın, gümüş veya bakır içerikli olurlar. Temizlemesi de oldukça zor olduğundan ve çok dağıldıklarından kullanmanızı önermiyorum.
Dipnot: metal oksit içeren macunlar “çoğunlukla” elektriği iletmez. İstisnalar var elbette ama siz kalkıp Arctic Silver 5'e dünya kadar para bayılıp kullanmayacaksanız, piyasadaki macunlarda kullanılan çeşitleri güvenlidir. Siz yine de nerede kullandığınıza dikkat edin.
Termal Macunların Üstünde Yazan Kavramlar ve Anlamları
Buradan itibaren işler biraz karmaşık bir hal alabilir. Rahat olun, teker teker maddeleri örneklerle anlatmaya çalışacağım ki kafanız karışmasın.A) Isıl İletkenlik
Basitçe, bir termal macunun ısıyı ne kadar iyi ilettiğini belirten kısımdır. Watt/Metre-Kelvin yani w/m-k olarak gösterilir. Kağıt üstünde değer ne kadar artarsa ısının iletimi de o kadar artacak ve daha düşük sıcaklıklar elde edilecektir. Bu durum sizin testlerinizde tam olarak bu şekilde olmayabilir, değerler teoriktir. Sadece bu değere güvenerek macun alırsanız kazıklanmanız işten bile değildir.
Kafanızda bu tanımı bir örnekle oturtmak gerekirse: Aynı kalınlıkta tahta ve metal saplı iki kaşığın kaynayan suda olmasını ve bu kaşıkları çıplak elinizle tuttuğunuzda vereceğiniz tepkinin farklılığı gibi düşünebilirsiniz.
B) Termal Direnç
Macunun ısıyı iletirken aynı zamanda ısıya karşı gösterdiği direnci söyler. Kafanızda stres olarak da kodlayabilirsiniz, aynı kapıya çıkıyor. Matematiksel formülü anlatmayacağım şunu bilin yeterli: Ne kadar düşükse o kadar iyidir, o kadar hızlı ısıyı iletir. Bazı firmalar bunu yazmayı tercih etmez.
Bu konuda anlamayanlar için bir örnek vereyim: İş çıkış saatinde tıklım tıklım trafikte takıldığınızda milim milim ilerliyorsunuz ya, bunu yüksek direnç olarak düşünün. Sakin trafikte mutlu mutlu araç sürdüğünüzü de düşük direnç olarak düşünün. Bunun için görsel aradım ama bulamadım, affınıza sığınarak burada görsel kullanmayacağım.
C) Yoğunluk
Kavramın kendisinin ne olduğunu biliyorsunuz zaten, ben termal macunlarda ne işe yaradığını kısaca anlatacağım:
En kısa ve basit özetle, termal macunun içindeki dolgu maddenin boşlukları ne kadar iyi doldurduğunu söyler, doldurma ne kadar iyi ise ısı iletimi o kadar iyi olur. Bu macunun daha dayanıklı olduğu anlamına gelmez, sadece boşluklar daha iyi dolduğu için ısı daha iyi iletilir.
D) Viskozite
Aldığınız macunun akmaya karşı gösterdiği direnci gösterir. Macunun ne kadar kalın veya akışkan olduğunu belirtir. Cihazdan cihaza önemi artabilir veya azalabilir. Şöyle anlatayım: Basit ve ofis işleri için kullanılan veya az güç tüketen laptoplar için çimento kıvamında macun kullanmak mantıksızken, üstünde yumurta kırsanız pişecek cihaza düşük viskozite macun sürerseniz, bir hafta sonra kendinizi tekrar kasayı açarken bulabilirsiniz. Pump-out konusunda bu maddelere daha detaylı değineceğiz.
E) Çalışma Sıcaklığı
Bu değer macunun teoride hangi ısı aralıklarında performansını ve fiziksel yapısını koruyabildiğini gösterir. Yani “şu değere kadar donup çatlamayacak, şu değere kadar ise erimeyip akmayacak, ya da özelliğini kaybetmeyecek.” demektir. Eğer overclock ile ilgilenen kısımda değilseniz ve işlemcinizi sıvı nitrojen ile soğutmak gibi bir manyaklık yapmayacaksanız, burası sizi çok bağlamaz, normalde bu sıcaklıklara sen ve ben çıkmayız, o yüzden fazla bakmanıza gerek yok. Ayrıca bu değerler size sürekli döngüleri söylemediği için yanılıp yanlış macun alırsanız saç baş yoldurabilirler.
F) Elektrik İletkenliği:
Çok da anlatılacak bir tarafı yok aslında. Kullandığınız macun elektriği iletiyor mu iletmiyor mu demektir. Örneğin elektrik iletmeyen macundan bir iki parça VRAM üzerine gelse çok bir sıkıntı olmaz. Bu yine de macunu orayı sıvamak için kullanın demek değil.
G) Zararsızlık Durumu
Macunu yanlışlıkla yutarsanız veya elinize falan bulaşırsa size veya cildinize zarar verip vermeyeceği anlamına gelir. Her ne kadar zararsız yazsa da dikkatli kullanılmasını ve elinize bulaştıysa temizlemenizi öneririm. Bir kere yanlışlıkla yuttum ve o berbat tad hala aklımda.
burada fazlasıyla oyalandığımıza göre artık sonunda “pump-out etkisi nedir?” maddesine geçebiliriz.
Pump-out etkisi nedir? Neden olur? Nasıl önlenir?
Macunun belli nedenlerden dolayı formunu yitirmesi sonucu işlemci veya ekran kartı yüzeyinden kenarlara taşmasıdır. Isınan yüzey ve soğutucu arasında yaşanan genleşme ve büzüşme nedeniyle yaşanır. Laptop kullanıcılarının baş belasıdır.
Tek bir nedenden değil, birden fazla nedenden kaynaklanabilir. Aklıma gelen ve bildiğim bütün nedenleri teker teker yazacağım:
a) Yanlış termal macun tercihi, kullanımı veya yanlış uygulama:
Genellikle en yaygın sebep budur. Kullanılan macunun viskozitesi, kıvamı, macunun içinde kullanılan malzemeler ve macunu ne kadar kullandığınızla alakalı durumlardır.
Kısaca tek tek anlatmak gerekirse: Örneğin macunun viskozitesi kullandığınız cihaz için düşükse, macun ağır yük altında iken formunu kaybedecektir. “Her termal macun her sistemde kullanılır mı?” kısmında daha detaylı anlatacağımdan bu kısımda çok örnek vermeyeceğim ama, laptop bazında bir örnek vereyim: Ryzen 3 5300U işlemcili bir ofis laptopuna uyguladığınız akışkan kıvamlı macunu kalkar Core Ultra 9 275hx gibi fırından hallice işlemci kullanan gaming laptopa uygularsanız o macun elbette kıvamını kaybeder, sizin de başınızı ağrıtır.
Diğer konu da macunu ne kadar kullandığınızdır. Laptoplarda bu durum aşırı önem arz ediyor. Çipin üstüne gereğinden fazla macun koymaya kalkarsanız fazla macun kenarlardan akar ve diğer macunu da kendisine doğru çekip cihazı cehennem gibi ısıtır. (Pump-out effect örneği varan-1)
Bir diğer ve en çok can sıkan konu da macunun yapısıdır. Örneğin siz rehberin burasına kadar dinleyip gittiniz laptop için bir termal macun aldınız, baktınız yoğunluğu da bayağı yüksek gittiniz kullandınız ve bir hafta sonra sıcaklıklar tekrar mı yükseldi?
Olayın basitçe sebebi macunun içindeki silikondur. Termal macunların hemen hemen hepsi silikon içerir. Silikonun miktarı laptoplarda önem arz eder. Yüksek silikonlu macunlar uygulamada kolaylık sağlar ama laptop gibi ani ısı değişimlerinin yaşandığı cihazlarda insanı sinir edebilirler. Özellikle gaming laptop kullanıcıları bu durumdan çok çeker. Çoğu zaman kıvam silikon miktarını belli eder ama istisnalar vardır.
Kafa karıştırıcı olduğunun farkındayım ama sizin için olayı kısaca özetleyeyim:
Yüksek Silikon Miktarı: Daha kolay uygulama ama ileri vadede pump-out etkisi riski demek,
Düşük Silikon Miktarı: Daha zor uygulama, daha katı bir kıvam ama pump-out etkisi karşısında daha yüksek bir dayanım demek.
B) Dengesiz ve Ani Sıcaklıklar
İşlemci ve ekran kartı sıcaklıklarının aniden yükselip aniden düşmesine neden olan işlemler, termal macunların özelliklerini kaybetmesine ve kenardan taşarak pump-out durumuna neden olabilir? Laptoplarda bu durum yanlış macun tercihinden hemen sonra gelen en yaygın ikinci nedendir.
Bazı macunlar bu ani sıcaklık değişimlerine karşı şaşırtıcı direnç gösterirken bazılar bunu yapamaz. Genellikle masaüstü kullanıcılarının çok önerdiği Kryonaut ve MX-4 ve MX-6 termal macunlar, laptoplar söz konusu olduğunda bu ani ısı değişikliklerinde sorun çıkarmaya oldukça meyillidir.
C) Montaj ve Basınç Sorunları
Termal macun uygulamasından sonra soğutucu bloğun gereğinden fazla sıkılması veya yanlış sıralama ile sıkılması gibi sorunlardan kaynaklı olabileceği gibi, gereğinden az baskı yapılması dahilinde de bu sorunlar görülebilir. Siz teması daha iyi hale getirmek için soğutucu bloğa güç göstertisi yaparsanız, termal macun da daha en başından kenarlardan taşar. Isınma anında da, taşan macun işlemci yüzeyinde kalan macunu kendine doğru çeker.
Bazı laptoplarda yaylı vidalar olduğundan aşırı sıkmadan kaynaklı sorunlar görünmez ama eğer sizin cihazınızda böyle bir şey yoksa ve benim elimin ayarı yok ne öneriyorsun derseniz bu basıncı ayarlamanızı sağlayacak akıllı tornavida setleri var, onlara göz atabilirsiniz.
D) Sahte Macun Kullanımı
Kullanıcılar için en sıkıntılı bölüme denk geldik. Bir şeyin çok tuttuğunda sahtelerinin bakteri gibi türediği gerçeğini hepimiz biliyoruz. Termal macunlar da bu konuda istisna değil. Piyasada özellikle Arctic ve Thermal Grizzly macunların sahtesi çok dolanıyor. Sahte macunlar, Orijinal macunun vereceği performansın çok daha altında performans vereceğinden hem cihazınıza zarar verebilir, hem de paranızı sokağa atmış olursunuz. Bu nedenle termal macun alırken eğer doğrulama kodu varsa doğrulama yapın ve macunu güvenli satıcılardan alın.
Her Termal Macun Her Sistemde Kullanılır mı?
Bu dakikaya kadar bunun anlaşılmış olması lazım ama hala anlamayanlar için yazayım: İstediğiniz macunu kullanmakta özgürsünüz, hatta canınız isterse 10 liralık termal macun bile kullanabilirsiniz. Ama macun seçiminizden kaynaklı, makinenizde kim kime dum duma dönerse, bu sizin sorunuz olacaktır, yarım saattir anlatmaya çalıştığım şey de bu.Eğer söz laptop 30 Watt ve altında düşük güç tüketiyorsa veya eski bir cihazsa, kullanım amacına göre ortalama ısı iletkenliğine sahip; hafif düşük veya ortalama viskoziteli kaliteli bir macun iş görecektir, daha fazlasına çıkmanız normalde gereksizdir ama ileriye dönük bir bilgisayar alma planınız varsa bu size kalmış.
Eğer cihazınız kısmen modern ama 6-7 yıllık bir cihazsa, çok oyun oynamıyorsanız ortalamanın biraz üstünde ısı iletimine sahip ortalama oranda viskoz bir macun iş görecektir. Eğer sık sık oyun oynuyorsanız ve ekran kartınız da GTX10 veya 16 serisi ise, daha koyu kıvamlı ve ısı iletimi biraz daha yüksek bir macun işinizi görecektir, ancak çimento kıvamına yine de ihtiyacınız yok.
Cihazınız 11. Nesil Intel, dengi ve daha üstü ise burada gerçek anlamda yüksek ısı iletimi ve gerçekten katı, hatta bazen çimento kıvamında macunlara ihtiyacınız olabilir. Çünkü Intel tarafında 100°C, AMD tarafında 102-105 °C derece gibi akıl almaz ısılar söz konusu ve bunu macunla dizginlemek de neredeyse imkansız. Rehberin ilerleyen kısımlarında sizlere daha farklı çözümler de sunacağım, onlara bakabilirsiniz.
Dipnot: Bu dediğim Ryzen 3000 serisi mobil işlemciler için geçerli değildir. Ryzen 3000 serisi laptoplarda köpek gibi ısınma kaynaklı pump-out sıkıntısı yaşandığını birçok yerde okudum, bu nedenle kalın kıvamlı bir macun sürmeniz naçizane tavsiyemdir.
Termal Macunlar Hakkında Hurafeler ve Gerçekler
1) Termal Macunun Isı İletimi Ne Kadar Yüksekse O Kadar Kalitelidir
Termal macunların ısı iletim değeri arttıkça teoride daha iyi soğutma değerleri görüleceğini daha önce söylemiştim. Ancak orada da belirttiğim üzere bu değer teorik değerdir ve pratikte, yani gerçek kullanımda karşılığı olmayabilir. Örneğin bir kullanıcı aynı işlemcide 8.5W/m-K Arctic MX-4 ile 72 derecede bir oyunu çalıştırabilirken başka bir marka termal macun sözde 18W/m-K ile aynı oyunu 78 derecede çalışabilir. Önemsiz demiyorum ama bahsettiği değeri veremeyen tonla termal macun olduğundan her şeyin çözümü bu değermiş gibi davranmayın.
Merak edenler şuraya bakabilir:
2) Beyaz Renkli Termal Macun Dandiktir
Yanlış! Macunun rengi sadece içeriğinde kullanılan malzemeler hakkında bilgi verir. Kalitesi hakkında bilgi vermez. Zamanında bu hurafeyi kim uydurdu bilmiyorum, buna hala inananlar var.
3) Altın ve Gümüş İçeren Macunlar En İyileridir.
Eğer ne yaptığınızı bilmiyorsanız bu tarz saf metal içeren macunlar elektrik iletebildiğinden oldukça tehlikelidirler ve bu macunlar laptoplar için uygun değildir. Kaldı ki, gerçekten kaliteli olanlarını da bulmak zordur ve sanılanın aksine piyasadakilerin çoğu o kadar iyi değildir.
4) Termal Macun Laptoplarda Altı Ayda Bir Değiştirilmelidir.
Eğer ağır çalışma şartlarında bilgisayar kullanmıyorsanız, veya aşırı tozlu bir ortamda değilseniz bu iddia yanlıştır. Gaming laptoplar ve güçlü işlemciler için, bir veya bir buçuk yılda bir, daha az güç tüketen veya fansız cihazlar için de iki yılda bir termal macun değişimi yeterli olacaktır.
5) Termal Macun Tek Kullanımlıktır. Oksitlenir.
Yanlış! Termal macunlar doğru saklama koşulları altında 5-6 yıla kadar dayanabilir, aşırı nemli ve aşırı soğuk veya sıcak koşullarda saklamak macunun kalitesini düşürür ve kurumasına neden olur? Termal macunlar oksitlenmez, zira piyasada bulacağınız macunlar zaten metal oksit dolgu maddeleri içerir.
6) Termal Macun Kıvamı Kalınsa Bozulmuştur
Yanlış! Termal macunun kıvamının katı olması, macunun bozulduğuna dair net bir kanıt değildir. Örneğin Thermalright macunlarının kıvamı inanılmaz kuru gözükür ve zor sürülür, bu macunun içeriği ile alakalıdır. Size bahsettiğim silikon ve metal oksit tozu miktarı macunun kıvamını belirleyen önemli bir faktördür. Macunun kuruduğunu ve işlevini yitirdiğini anlamanın yolu, macundaki yağın ayrışmış olması, macunun tüp içinde çatlaklar olması olabilir.
7) En İyi Yayma Şekli
Burada kullanıcıların çok fazla kafaya taktığı bir konu var hızlıca ona değineceğim: Macunu nasıl sürdüğünüz konusu genellikle fazla abartılan bir meseledir. İster spatula ile yayın ister mercimek veya pirinç tanesi kadar bir miktar bırakıp kapatın fark etmez.
Ekmeğe Nutella sürer gibi macunu boca etmediğiniz sürece her iki yöntem de çalışacaktır.
Diğer Isı İletim Çözümleri
Bu maddede Termal macun dışında kullanılan ve ekran kartı ile işlemciyi soğutmanın yanı sıra yardımcı bileşenlerde kullanılan ısı iletim araçlarına değineceğim. Aynı zamanda yapılan yanlışlara değineceğim.A) Termal Ped
Genellikle M.2 SSD, Kapasitör, VRAM ve PCH (eski ismiyle güney köprüsü) gibi elemanları soğutmak için kullanılır. Kalınlığı kullanıldığı yere göre önem arz eder. Yanlış kalınlıkta pedi, yanlış yerde kullanırsanız bilgisayarınız üslubunu çok fena bozabilir.
Genellikle laptoplarda 0.5mm ve 3mm arasında kalınlıkta pedler kullanılır. Ne yaptığınız hakkında hiçbir fikriniz yoksa kesinlikle dokunmayın. Eğer illaki değiştirmek zorunda iseniz forumları ziyaret edin, Reddit'e bakın, üreticinin web sitesine bakın. Son çare olarak hiçbir şey bulamadıysanız, bir kumpas alın ve eski pedlerinizin kalınlığını ölçün. Yakında bununla ilgili bir veri tabanı hazırlayacağım.
B) Thermal Putty
Bu nane özellikle yeni nesil laptoplarda görülmeye daha sık başlanan bir çözümdür, kıvamı oyun hamuruna benzer. Boşlukları daha iyi doldurduğu, kuruması zaman aldığı, termal pad gibi yırtılma sorunu olmadığı için kullanılır. Bilgi sahibi olmayan arkadaşlar bunu termal macun zannedip silince başları oldukça ağrıyabiliyor. Bu şeyi Türkiye'de bulmak çok zor olduğundan ve olanlar da oldukça pahalı olduğundan ne yaptığınızı bilmiyorsanız kesinlikle silmeyin. Sonra fellik fellik internette uygun termal ped ölçüsü ararsınız. Ben vaktinde yaptım, oradan biliyorum.
C) Faz Değişimli Ped
Laptopunuzu soğutacak termal macun ararken Reddit'e girdiğinizi ve termal macun önerisi istediğinizi düşünün. Altında mutlaka birisi PTM7950 diye bir şey önerecektir.
Nedir lan bu PTM7950 diye baktığınızda abidik gubidik bir şey göreceksiniz ve kafanız karışacak.
Durun anlatayım:
Ne yaparsanız yapın işlemciniz on dakikalık oyun seansında 100 dereceye kafa atıyorsa sizin için nihai çözüm budur. Bu şey aslında oldukça ince ve ped formuna özel bir formülle çevrilmiş termal macundur. Mantıkları gereği belli bir ısıda yumuşayarak macun formuna dönüşürler, sıcaklık faktörü ortadan kalktığında ise katılaşırlar. Ben bir kere uygulama yapayım uzun süre kafam rahat etsin diyenler için biçilmiş kaftandır. Ülkemizde bulunabilir ama fiyatları pahalıdır. Yurt dışında güvenilir satıcıdan almazsanız sahtesine denk gelmeniz çok olasıdır.
D) Grafit Termal Pad /Karbon Ped / Grafen Ped
Şahsen son kullanıcı için gereksiz bulduğum bir çözümdür. Adından da anlaşılacağı üzere grafitten yapılmış/ grafen içeren bir soğutma çözümüdür? Tekrar kullanılabilir olması, esnek olması, yıllarca dayanabilmesi artılar iken, elektrik iletmesi ve boşlukları macun kadar iyi dolduramaması da eksidir. İsmine aldanıp kapasitör veya VRAM üzerinde kullanmaya kalkarsanız değerli makinenizi anında yakarsınız ve rahat oturmanıza engel olacak kadar sağlam bir tamir ücreti ödemek zorunda kalırsınız.
Dipnot: Bazı karbon pedler elektriği iletmeyebiliyor, en azından kendilerinin dedikleri bu. Bunu detaylıca araştırın, yanlış pedi uygulama yaparsanız üzülürsünüz.
E) Sıvı Metal
Geldik baş belasına... Adından da anlaşılacağı üzere sıvı formdaki metalle yapılan soğutma yöntemidir. Çok yüksek performanslar verebilir ve mükemmel bir soğutma sağlayabilir. Ancak elektrik ilettiğinden, alüminyum ile etkileşime girdiğinden, bakır bloku kararttığından ve zamanla işlemci çekirdeğini zedelediğinden ne yaptığını bilmeyen kullanıcılar için önerilmez. Her laptopa uygun değildir ve eğer doğru önlemler alınmadan kullanılırsa bilgisayarınıza elveda diyebilirsiniz.
Sonunda...Hayatımda yazdığım en uzun ve muhtemelen bir daha yapmayacağım bir rehberin sonuna geldik. Atladığım bazı çözümler olabilir, affınıza sığınarak, artık yoruldum. Umarım birilerinin işine yarar da boşuna yazdığımızla kalmayız.
Kendinize iyi bakın, görüşürüz
Son düzenleyen: Moderatör:
