Vicdan

İnsanın günlük hayattaki eylemlerinin nedenlerini örtbas etmek için öne sürdüğü "vicdanım rahat" cümlesinin anlamları ve etkileri üzerine düşündüğünüzde; hiçbir şey bulamayıp, kişiselliğe gömülebilirsiniz ki normaldir. Çünkü insan kendini korumaya yatkındır. Her zaman ifade ettiğim gibi bir ortaklık söz konusu olduğu vakit, bu ortaklık "vicdan" denileni kişisellikten kurtarmayla oluşabilecek gibi gözükmektedir. Bu minvalde eldeki bakışları süzgeçten geçirmek elzemdir;

Rousseau der ki; "vicdan" doğuştan gelir, doğal iyiliğe ve erdeme yönlendirmelidir. Vicdan, doğru yasalar ve bunların akılla birleşmesi ile desteklenmelidir.

Kant; "vicdan"ı saf aklın bir parçası olarak ifade eder ve pratik aklın denetlenmesi konusunda iş gördüğünü söyler. Ödev bilinci ile ilişkilidir.

"Öyle bir eylemde bulun ki, eyleminin ilkesi herkes için geçerli evrensel bir yasa olabilsin."

Nietzsche ise mevzuyu ikiye ayırır. "İyi vicdan" ve "kötü vicdan".

"Kötü vicdan" insanın doğuştan gelen hayvani içgüdülerinin toplumsal barış uğruna törpülenmesini sağlayan mekanizma olarak görür.

Horkheimer ise modern toplumda; aklın bir araç olduğunu ve insanların neyin iyi, neyin doğru olduğunu düşünmek yerine, sonuca ulaşmayı öncelediğini ifade eder ki bu durumda vicdan manasızdır zaten.

Bunlar üzerine çok da söylenecek bir şey yok gibi. Koca koca adamlar, bir sürü şey yazmışlar ama vicdan hâlâ anlamsız ve kişiye tâbi ve bu kişisellik yüzünden biz tekrara sıkıştık lakin, okumalar taraftarlığın ötesine geçemiyor.