Ateizm (nonteizm) nevrotik olabilir mi?

Nevroz: Nevroz, sürekli sıkıntı içeren fakat sanrı ya da varsanı içermeyen işlevsel akıl hastalıklarına verilen addır.
Nevrotik: Nevroza sahip kişi.
Nevrotiklik: Nevroza sahip olma veya nevroza olan meyilli hale sahip olma durumu.

---

​

Freud ve Din​

Sigmund Freud, dinin nevrotik bir olgu olduğunu savunmuştur. Ona göre din, bireyin ölüm korkusu ve bilinçdışı suçluluk duygularıyla başa çıkmak için geliştirdiği bir savunma mekanizmasıdır. Freud, dini nevrotik bir semptom olarak görmüş ve bu semptomu bastırılmış arzu ve çatışmaların bir dışavurumu olarak yorumlamıştır.

Buna karşın Freud, bu görüşü için, birçok eleştiri de almıştır ve bir eleştiri de bizzat kendi öğrencisi Jung tarafından gelmiştir:
Jung, dinin sadece nevrotik bir savunma mekanizması olmadığını, aynı zamanda kolektif bilinçdışı arketip ve mitolojiler ile de bağlantılı olduğunu savunmuştur. Jung, dinin bireysel ve toplumsal anlam arayışında önemli bir rol oynadığını vurgulamıştır.

Freudyen Bakışla Ateizm Nevrotik Olabilir mi?​

Freud, dini, bireyin bilinçaltındaki nevrozlarının dışa vurumu olarak yorumlamıştır. Eyvallah! Peki, aynı şekilde, Freud'un oyuncaklarını kullanarak ateizmin de bir tür nevrotik hal olabileceğini söyleyebilir miyiz? Gelin, bakalım!

NOT: Bu yazı tamamen %100, ampirik vs. demiyorum. Uzun süredir forumlarda, Discord'da, YouTube'da ve reelde nonteist kişiler ile konuştum, ettim. İyi bir dinleyici ve iyi bir gözlemciyimdir. Yani psikolojik olarak. Bir kişiyle konuştuğumda onu psikolojik olarak yüzeysel bağlamda tahlil edebiliyorum. Bu yazı da, benim kendi gözlem ve görüşlerimin psikanalitik perspektifle birleştirilmiş halidir.

Dinsizlik, inançsızlıktaki (kısaca nonteizm) olası bilinçdışı psikodinamikler:

• Bilinçdışı ve Savunma Mekanizmaları: Dinsiz bir birey, çocukluk döneminde dinle ilgili olumsuz deneyimler yaşamış ve bu deneyimleri bastırmış olabilir. Bu bastırılmış deneyimler, bilinçdışı savunma mekanizmaları yoluyla dinsizliğe katkıda bulunabilir. Örneğin, bir bireyin çocukluk döneminde aşırı katı veya baskıcı dini otorite figürleriyle yaşadığı deneyimler, yetişkinlikte dini inançları reddetmesine yol açabilir.
• Oedipus Kompleksi: Freud'a göre, dinsel figürler ve otoriteler, bireyin ebeveynlerine karşı duyduğu duyguların sembolik yansımaları olabilir. Dinsiz bir birey, otorite figürleriyle yaşadığı çatışmalar nedeniyle dinî otoriteyi reddetmiş olabilir. Örneğin, bir bireyin babasıyla olan ilişkisinde yaşadığı çatışmalar, yetişkinlikte tanrı figürünü ve dini otoriteyi reddetmesine yol açabilir.
• Süperego Çatışması: Bireyin dinsizliği, süperegoyla ilgili çatışmalardan kaynaklanabilir. Süperego, ahlaki değerleri ve toplumsal normları temsil eder. Dinsiz bir birey, dini değerleri temsil eden süperegosuyla çatışma içindeyse, bilinçli olarak bu değerlere karşı çıkabilir. Örneğin, bir bireyin süperegosu, dini kurallara uymayı ve belirli ahlaki normlara bağlı kalmayı emrediyorsa, bu birey bilinçli olarak bu kurallara karşı çıkmayı ve farklı bir ahlak anlayışı benimsemeyi seçebilir.
• Narsisizm: Bazı psikanalitik yaklaşımlar, dinsizliğin bireyin kendi düşünce ve yeteneklerine duyduğu aşırı güvenin bir sonucu olabileceğini öne sürer. Bu bireyler, dışsal bir otoriteye veya ilahi bir güce ihtiyaç duymadan kendi varlıklarını ve değerlerini tanımlayabilirler. Örneğin, narsisistik eğilimleri olan bir birey, kendi inanç ve değer sistemini geliştirmeye ve dini inançlara ihtiyaç duymadığına inanmaya meyilli olabilir.
• Bilinçdışı İstekler ve Dinî Ritüeller: Dinî ritüeller ve inançlar, bireyin bilinçdışı isteklerini ve korkularını yönlendirebilir. Dinsiz bir birey, bu tür bilinçdışı korku ve suçluluk duygularını farklı yollarla ele alıyor olabilir. Örneğin, bir bireyin ölüm korkusu varsa, bu korkuyla başa çıkmak için felsefi veya bilimsel sorgulamalara yönelebilir.
• Çocukluk ve Erken Dönem Deneyimler: Freud, çocukluk deneyimlerinin bireyin psikoseksüel gelişiminde kritik öneme sahip olduğunu savunur. Din ve inançlarla ilgili erken dönem deneyimler, bireyin gelecekteki inanç sistemini etkileyebilir. Örneğin, bir bireyin çocukluk döneminde dinî baskı veya istismar yaşaması, yetişkinlikte dini inançları reddetmesine yol açabilir.
• Aşırı Bilimsellik ve Rasyonalizm: Dinsiz bir birey, bilime ve rasyonelizme patolojik olarak bağlı olabilir. Bu bağlılık onun meta-fizik olguları görmezden gelmeye itebilir.
• Yetişkinlik ve Kimlik Oluşumu: Dinsizlik, bireyin yetişkinlikteki kimlik arayışının ve kendini tanımlama çabasının bir parçası olabilir. Bu süreçte, birey çocukluk döneminde öğrendiği dini değerleri sorgulayıp reddederek kendi kimliğini oluşturabilir. Örneğin, bir birey yetişkinlik döneminde dini inançlarını sorgulamaya başlar ve daha özgür ve bağımsız bir kimlik arayışına girerse, dini inançları reddetmeyi seçebilir.

Neden Bazı Non-teist Kişiler Aşırı Agresif Yahut Duyarlı Olabilir?​

Bizzat bu forumda da görülmesinin yanında genel olarak bazı non-teist kişilerin din, inanç gibi konulu diyalog ve poliloglarda agresif yahut aşırı agresif veya aşırı duyarlılık gösterdiğini görüyoruz. Peki bunun nedeni ne olabilir?

• Bilinçaltı Çatışmalar: Dini inançla ilgili bastırılmış korkular, suçluluk duyguları veya öfke, din konulu poliloglarda gün yüzüne çıkmaya yol bulunca agresif davranışlara yol açabilir.
• Varoluşsal Sancı: Dini inanca sahip olmayanlar, varoluşsal anlamlarını bulmakta zorlanabilir. Dinsiz bir birey, varoluşsal kayıgıyı daha hissedilir şekilde hissedebilir. Kendisi çeşitli savunma mekanizmaları ile bu kaygıyı bilinçdışına itebilir. İlgili poliloglarda bu kaygı tetiklendiği için agrasyon gösterebilir kişi.
• Grup Aidiyeti: Dinsiz bir grup kimliğine sahip olma ihtiyacı, dini inançlara karşı aşırı korumacı ve saldırgan bir tutum geliştirmeye neden olabilir. Erikson psikososyal gelişim kuramındaki 5.evre...
• Bağımsızlık ve İsyan: Dini otoriteyi ve kuralları özgürlüğü kısıtlayıcı olarak algılayan bazı bireyler, bu otoritelere karşı öfke ve isyan duyguları besleyebilir.

Sonuç​

Burada kısaca anlattığım üzere ateizm ve benzeri dinamiklere sahip insanlar, aslında bilinçaltında nevrotik unsurlar barındırıyor olabilir.

Kişisel Düşüncem​

%100 non-teizm kesimi kapsar demiyorum ama azımsanamaz bir kesim için de geçerli olduğunu düşünüyorum.
Bu yazımda anlattığım şeylere katılıp katılmamanız pek önemli değil. Kişisel görüşlerimi, belli bir pencereden bakarak aktarmaya çalıştım.

Psikoloji siyah beyaz bir bilim değildir. Daha çok gri alanda olan bir sosyal bilimdir. Yani buradaki görüşlerim %100'ü kapsamasa bile, yahut %100 doğru olmasa bile %100 yanlış da değildir.

Umarım kendimi anlatabilmişimdir.