Konu Başlıkları Gizle
Telefonunuz ekranına uzun süre baktığınızda gözlerinizin yandığını veya başınızın ağrıdığını fark etmişsinizdir. Bunun neden olduğunu hiç düşündünüz mü? OLED ekranların hem kurtarıcısı hem de baş belası olan PWM ile tanışın.
OLED ekranlarda piksellerin parlaklığı doğrudan ancak alt piksellere giden voltaj ile değiştirilebilir. Ancak giden akım sadece parlaklığı etkilemez. OLED panellerde her bir alt pikselin (R/G/B) altında organik bir katman bulunur. Bu katmana elektronlar enjekte edilir. Elektron enjekte edilme miktarı arttıkça yani voltaj yükseldikçe oluşan ışık güçlenir. Alt pikseller kırmızı, yeşil ve mavi piksellerden oluşur. Bu pikseller gelen voltajdan farklı düzeylerde etkilenir. Bu durum sabit tutulması gereken beyaz dengesinin bozulmasına neden olur. Renklerin doğruluğu ve piksellerin ömrü doğrudan bu durumdan etkilenir. Bu sebepten ekran üreticileri giden voltajı değiştirmeyen başka alternatiflere kaymışlardır.
PWM’in açılımı Pulse Width Modulation yani Darbe Genişlik Modülasyonudur. PWM, parlaklık kontrolünde Duty Cycle denilen Görev Döngüsünü kullanır. Görev döngüsü, temelinde bir sinyalin açık kaldığı zamanın toplam zamana bölümüdür. Yani bir görev döngüsü %20 değerine sahipse sinyal birim zamanda sadece 100’de 20 oranında açıktır. 80 oranında ise kapalıdır. Bunun ekranlara uyarlanmış sürümü piksellere giden açık ya da kapalı olma durumu sinyalidir. Burada görev döngüsü piksellerin açık kaldığı süreyi belirler. Örneğin görev döngüsü %50 olan bir sinyal, belli bir zaman biriminin yarısında açıkken yarısında kapalıdır. Peki bu durum neden fark edilmiyor diye sorabilirsiniz. PWM karartma aslında bir frekans ile çalışır. 200 Hz bir ekranın saniyede 200 kere yanıp kapandığını unutmamak gerekir. Bunu çıplak gözümüzle fark etmek pek mümkün olmasa da uzun vadede bu durum gözleri rahatsız eder.
Görsel kaynağı: Corsair
PWM çoğunlukla sadece OLED tabanlı ekranlarda (AMOLED gibi teknolojiler) bulunur. Çünkü klasik LCD tabanlı ekranlarda her bir piksel OLED ekranlarında gibi ayrı çalışmaz. Pikseller tüm ekranın arkasındaki bir kaynaktan gelen ışığı yansıtır. LCD ekranlarda PWM çalışması için tüm ekranın yanıp sönmesi gerekir. OLED ekranlarda bu piksel bazında gerçekleşir. Bu sebepten PWM LCD tabanlı panellerde yaygın bir teknoloji değildir.
Ekranınızın parlaklığı azken daha fazla gözlerinizi ağrıttığını belki fark etmişsinizdir. Çünkü düşük parlaklıklarda PWM daha belirgin hale gelir. Bunun sebebi düşük parlaklıklarda piksellerin daha uzun süre kapalı olmasıdır. Piksellerin kapalı kalma süresi uzadıkça bu açık – kapalı döngüsü daha belirginleşir. Bunu bir nesneye bakarken elinizi gözlerinizin önünde yavaşça mı yoksa hızlıca mı sallarken daha rahat görmenize benzetebilirsiniz.
Yüksek parlaklıkta Samsung Galaxy S24 Ultra'nın titremesi
Düşük parlaklıkta Samsung Galaxy S24 Ultra'nın titremesi
Görsellerin kaynağı: Video
Her insanın hassasiyeti farklı olduğu için spesifik bir frekans değeri verilmesi doğru değildir. Ama çoğu insanın gözü 960-1250 Hz altındaki titremeleri zorlanmadan fark edebilir. Gerçek güvenli sayılabilecek aralık ise 3000 Hz ve üzeridir. Bu değerler neredeyse titremesiz olarak geçer ve fark edilmesi oldukça zordur.
Eğer siz de telefonunuzun ekranının nasıl titrediğini görmek istiyorsanız yapmanız gerekenler oldukça basit. Ekrandaki titreme çok hızlı gerçekleştiği için çıplak gözle fark etmeniz zor ancak kameranızın deklanşör hızını artırarak gözle görünür hale getirebilirsiniz. Yapmanız gerekenler adım adım şu şekilde:
Eğer ekrana bakarken baş ağrısı çekiyorsanız telefon alırken ilk kriteriniz yüksek frekanslı PWM’e sahip telefonlar olmalı. Mevcut telefonunuzun PWM Hertz değerini öğrenin ve daha yüksek frekanslı ya da DC karartma gibi alternatif teknolojiler sağlayan ürünleri kovalayın. Eğer telefon değiştirme imkanınız yoksa gece gibi düşük parlaklık gerektiren durumlarda ekrana bakmayı azaltarak sorunu en aza indirebilirsiniz. Unutmayın, PWM en çok düşük parlaklıkta ve düşük frekanslarda belirgindir.
PWM maalesef birçok insan için “baş belası” bir teknoloji olsa da OLED tabanlı paneller için hala değerli bir teknoloji. Yerini yavaş yavaş DC karartma gibi teknolojilere bıraksa da uzun yıllar özellikle belli parlaklıklarda varlığını sürdürmeye devam edecek.
OLED ekranlarda parlaklık kontrolü nasıl sağlanır?
OLED ekranlarda piksellerin parlaklığı doğrudan ancak alt piksellere giden voltaj ile değiştirilebilir. Ancak giden akım sadece parlaklığı etkilemez. OLED panellerde her bir alt pikselin (R/G/B) altında organik bir katman bulunur. Bu katmana elektronlar enjekte edilir. Elektron enjekte edilme miktarı arttıkça yani voltaj yükseldikçe oluşan ışık güçlenir. Alt pikseller kırmızı, yeşil ve mavi piksellerden oluşur. Bu pikseller gelen voltajdan farklı düzeylerde etkilenir. Bu durum sabit tutulması gereken beyaz dengesinin bozulmasına neden olur. Renklerin doğruluğu ve piksellerin ömrü doğrudan bu durumdan etkilenir. Bu sebepten ekran üreticileri giden voltajı değiştirmeyen başka alternatiflere kaymışlardır.
PWM nedir?
PWM’in açılımı Pulse Width Modulation yani Darbe Genişlik Modülasyonudur. PWM, parlaklık kontrolünde Duty Cycle denilen Görev Döngüsünü kullanır. Görev döngüsü, temelinde bir sinyalin açık kaldığı zamanın toplam zamana bölümüdür. Yani bir görev döngüsü %20 değerine sahipse sinyal birim zamanda sadece 100’de 20 oranında açıktır. 80 oranında ise kapalıdır. Bunun ekranlara uyarlanmış sürümü piksellere giden açık ya da kapalı olma durumu sinyalidir. Burada görev döngüsü piksellerin açık kaldığı süreyi belirler. Örneğin görev döngüsü %50 olan bir sinyal, belli bir zaman biriminin yarısında açıkken yarısında kapalıdır. Peki bu durum neden fark edilmiyor diye sorabilirsiniz. PWM karartma aslında bir frekans ile çalışır. 200 Hz bir ekranın saniyede 200 kere yanıp kapandığını unutmamak gerekir. Bunu çıplak gözümüzle fark etmek pek mümkün olmasa da uzun vadede bu durum gözleri rahatsız eder.
Görsel kaynağı: Corsair
PWM hangi ekranlarda bulunur?
PWM çoğunlukla sadece OLED tabanlı ekranlarda (AMOLED gibi teknolojiler) bulunur. Çünkü klasik LCD tabanlı ekranlarda her bir piksel OLED ekranlarında gibi ayrı çalışmaz. Pikseller tüm ekranın arkasındaki bir kaynaktan gelen ışığı yansıtır. LCD ekranlarda PWM çalışması için tüm ekranın yanıp sönmesi gerekir. OLED ekranlarda bu piksel bazında gerçekleşir. Bu sebepten PWM LCD tabanlı panellerde yaygın bir teknoloji değildir.
PWM ne zaman daha belirgin olur?
Ekranınızın parlaklığı azken daha fazla gözlerinizi ağrıttığını belki fark etmişsinizdir. Çünkü düşük parlaklıklarda PWM daha belirgin hale gelir. Bunun sebebi düşük parlaklıklarda piksellerin daha uzun süre kapalı olmasıdır. Piksellerin kapalı kalma süresi uzadıkça bu açık – kapalı döngüsü daha belirginleşir. Bunu bir nesneye bakarken elinizi gözlerinizin önünde yavaşça mı yoksa hızlıca mı sallarken daha rahat görmenize benzetebilirsiniz.
Yüksek parlaklıkta Samsung Galaxy S24 Ultra'nın titremesi
Düşük parlaklıkta Samsung Galaxy S24 Ultra'nın titremesi
Görsellerin kaynağı: Video
Hangi Hertz değerleri gözler için sağlıklıdır?
Her insanın hassasiyeti farklı olduğu için spesifik bir frekans değeri verilmesi doğru değildir. Ama çoğu insanın gözü 960-1250 Hz altındaki titremeleri zorlanmadan fark edebilir. Gerçek güvenli sayılabilecek aralık ise 3000 Hz ve üzeridir. Bu değerler neredeyse titremesiz olarak geçer ve fark edilmesi oldukça zordur.
Siz de PWM’i görünür hale getirebilirsiniz!
Eğer siz de telefonunuzun ekranının nasıl titrediğini görmek istiyorsanız yapmanız gerekenler oldukça basit. Ekrandaki titreme çok hızlı gerçekleştiği için çıplak gözle fark etmeniz zor ancak kameranızın deklanşör hızını artırarak gözle görünür hale getirebilirsiniz. Yapmanız gerekenler adım adım şu şekilde:
- Çoğu üreticinin kamerasında Pro veya benzeri adlarda bir mod bulunur. Bu modda eğer bulunuyorsa deklanşör (shutter) hızını bulun.
- Deklanşör hızını artırabildiğiniz kadar artırın. Genelde 1/2000S ila 1/1000S arası ideal değerlerdir. Daha üstünde görüntü kararacağı için ekranı görmeniz zorlaşabilir.
- Titremeyi görmek istediğiniz telefonun ekranına shutter hızınızı değiştirmeden kameranızdan bakın ve işte. Gördüğünüz siyah, hareketli çizgiler PWM’e aittir. Siyah çizgiler ne kadar kalınsa o kadar düşük frekans söz konusudur. Bu sırada telefonunuzun ekran parlaklığı değiştirdiğinizde çizgilerin kalınlığının değiştiğini de izleyebilirsiniz.
PWM hassasiyeti varsa ne yapmalı?
Eğer ekrana bakarken baş ağrısı çekiyorsanız telefon alırken ilk kriteriniz yüksek frekanslı PWM’e sahip telefonlar olmalı. Mevcut telefonunuzun PWM Hertz değerini öğrenin ve daha yüksek frekanslı ya da DC karartma gibi alternatif teknolojiler sağlayan ürünleri kovalayın. Eğer telefon değiştirme imkanınız yoksa gece gibi düşük parlaklık gerektiren durumlarda ekrana bakmayı azaltarak sorunu en aza indirebilirsiniz. Unutmayın, PWM en çok düşük parlaklıkta ve düşük frekanslarda belirgindir.
PWM maalesef birçok insan için “baş belası” bir teknoloji olsa da OLED tabanlı paneller için hala değerli bir teknoloji. Yerini yavaş yavaş DC karartma gibi teknolojilere bıraksa da uzun yıllar özellikle belli parlaklıklarda varlığını sürdürmeye devam edecek.
Son düzenleyen: Moderatör:
